VIII SA/Wa 170/10
WyrokWSA w Warszawie2010-05-26
Skład orzekający: Iwona Owsińska-Gwiazda, Sławomir Fularski, Włodzimierz Kowalczyk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy spółka cywilna może być stroną postępowania administracyjnego w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a w konsekwencji czy organ odwoławczy mógł umorzyć postępowanie pierwszej instancji z powodu braku podmiotowości spółki?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ odwoławczy błędnie umorzył postępowanie pierwszej instancji, uznając spółkę cywilną za podmiot nieposiadający zdolności do bycia stroną postępowania administracyjnego. Zdaniem Sądu, brak osobowości prawnej w prawie cywilnym nie wyklucza możliwości bycia stroną w postępowaniu administracyjnym, jeśli przepisy szczególne przyznają taki status. W przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przepisy te mogą przyznawać zdolność administracyjną spółce cywilnej. Organ odwoławczy naruszył również zakaz reformationis in peius, wydając decyzję na niekorzyść strony odwołującej się bez wykazania ku temu podstaw.Stan faktyczny
Spółka cywilna złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. Organ pierwszej instancji przyznał płatności, pomniejszone z powodu stwierdzonych nieprawidłowości. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie, uznając, że spółka cywilna nie posiada zdolności prawnej do bycia stroną postępowania administracyjnego. Skarżący, wspólnicy spółki cywilnej, zakwestionowali tę decyzję, argumentując, że spółka cywilna może być stroną postępowania administracyjnego, a organ odwoławczy naruszył zakaz reformationis in peius. Sąd administracyjny rozpoznał skargę wspólników.Rozstrzygnięcie
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk /sprawozdawca/, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2010 r. sprawy ze skargi P. M., R. M. – wspólników spółki cywilnej S. A. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżących kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] lipca 2009r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej zwana Agencją) w B. działając na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 i art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008r. Nr 170, poz. 1051 ze zm., zwana dalej ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego), art. 6 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) Nr 2019/93, (WE) Nr 1452/2001, (WE) Nr 1453/2001, (WE) Nr 1454/2001, (WE) Nr 1868/94, (WE) Nr 1251/1999, (WE) Nr 1254/1999, (WE) Nr 1673/2000, (EWG) Nr 2358/71 i (WE) Nr 2529/2001 (Dz. Urz. WE Nr L 270 z 21.10.2003 r., str. 1 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003r.) w związku z art. 66 lub 67* rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. WE Nr L 141 z 30.04.2004 r., str. 18 ze zm.) w związku z § 13 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008r. Nr 44, poz. 265 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej Kpa) przyznał "[...]" spółka cywilna reprezentowanej przez R. i P. M. płatności na 2008 rok, w trym jednolitą płatność obszarową w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości [...] zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, iż wniosek o przyznanie płatności wpłynął do Biura powiatowego Agencji w dniu [...] maja 2008r.
Wskazał, iż stawka jednolitej płatności obszarowej do 1 ha uprawy w 2008r. zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 listopada 2008r. w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej (Dz. U. z 2008r. Nr 201, poz. 1242, zwane dalej rozporządzeniem w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej) wynosi 339,31 zł. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na 2008r. rok do jednolitej płatności obszarowej wynosiła [...] ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w wyniku kontroli administracyjnej wynosiła [...] ha. Tym samym początkowa kwota jednolitej płatności obszarowej stanowiła [...] zł. W wyniku kontroli (w miejscu) ustalono, iż dla działki rolnej [...] znajdującej się na działce ewidencyjnej oznaczonej
w ewidencji gruntów numerem [...] w obrębie Ż., gmina P., nie są przestrzegane normy DKR dotyczące koszenia i usuwania okrywy roślinnej na łąkach i pastwiskach, działka ta nie była wykaszana w 2008r. Wobec powyższych ustaleń początkowa kwota płatności została pomniejszona o kwotę [...] zł.
Stawka płatności uzupełniającej za 2008r. do 1 ha powierzchni uprawy roślin określonych w § 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z rozporządzeniem w sprawie stawki jednolitej płatności obszarowej wynosi 269,32 zł. Powierzchnia działek rolnych zadeklarowana we wniosku o przyznanie płatności na rok 2008 do uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych wynosiła [...] ha. Powierzchnia działek rolnych stwierdzona w kontroli administracyjnej (w miejscu) wynosiła [...] ha. Tym samym początkowa kwota płatności stanowiła [...] zł. W wyniku kontroli stwierdzono, że dla działki rolnej [...] znajdującej się na działce ewidencyjnej oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...] w obrębie Ż., gmina P., nie są przestrzegane normy DKR dotyczące koszenia
i usuwania okrywy roślinnej na łąkach i pastwiskach. Działka ta nie była wykaszana w roku 2008. Wobec powyższych ustaleń początkowa kwota płatności została pomniejszona o kwotę [...] zł.
W konsekwencji organ I instancji nakazał producentowi rolnemu w terminie do dnia [...] października 2009 roku przeprowadzić koszenie łąk i pastwisk lub zrealizować wypas zwierząt w okresie wegetacyjnym traw.
Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2010r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
w W. biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 2 Kpa orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu postępowania przed organem I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania
w sprawie. Podał, iż w dniu [...] maja 2008r. do Biura Powiatowego Agencji wpłynął wniosek producenta "[...]" Spółka cywilna o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008. Wniosek podpisany został przez P. M. W dniu [...] lipca 2009r. organ I instancji wydał wobec "[...]" spółka cywilna decyzję przyznającą płatności na rok 2008, w tym jednolitą płatność obszarową na kwotę [...] zł oraz uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości [...] zł. Odwołanie od wydanego rozstrzygnięcia wniósł działający w imieniu spółki P. M.
Organ odwoławczy podał, iż postępowanie w sprawie przyznania "[...]" spółka cywilna płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2008r. zostało błędnie wszczęte i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ, bowiem od początku było dotknięte wadą bezprzedmiotowości. Przesłankę powyższego stanowi ustalenie, że brak jest w sprawie podmiotu postępowania bowiem spółka cywilna nie jest w niniejszym postępowaniu podmiotem praw i obowiązków w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Podmiotami praw i obowiązków w stosunkach, w których występuje spółka cywilna są wspólnicy tej spółki. To wspólnikom (każdemu z osobna) przysługuje status strony zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym. Wobec powyższego spółka cywilna nie może zostać uznana za stronę w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro spółka cywilna nie jest podmiotem prawa i jako taka nie ma zdolności prawnej nie może zostać beneficjentem płatności.
Organ II instancji podał, iż zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, zdolności sądowej, wekslowej, upadłościowej, układowej. Zdolność taką mają jedynie wspólnicy spółki.
Wywiódł, iż w zakresie prawa administracyjnego regulowanego przez Kodeks Postępowania Administracyjnego, spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, a więcej nie może być stroną postępowania, ani adresatem decyzji administracyjnej. Zgodnie bowiem z normą art. 29 Kpa - stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne, również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 Kpa).
Organ odwoławczy stwierdził, iż P. M. i R. M. wspólnicy spółki cywilnej "[...]" zarejestrowani są w ewidencji producentów rolnych Agencji jako niezależni producenci rolni (każdy z osobna), dlatego też organ nie jest władny do przyznania płatności, o którą wnosi spółka cywilna "[...]", na rzecz jej wspólników. W zaistniałej sytuacji, wniosek złożony w imieniu spółki, nie może być uznany za wniosek złożony faktycznie przez jej wspólników, stąd też nie ma możliwości wydania w przedmiotowej sytuacji decyzji.
Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożyli R. M. i P. M. wspólnicy spółki cywilnej "[...]" wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Wydanemu rozstrzygnięciu skarżący postawili zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 2 pkt 7 i 10, art. 3 ust. 1 art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, art. 23 lit. a Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2004 i art. 2 lit a Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 oraz przepisów postępowania - art. 29, art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 i art. 139 Kpa.
W uzasadnieniu skargi skarżący podali, iż zgodnie ze stanowiskiem doktryny "Posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania (T. Woś, Gloso do uchwały TK z 23 czerwca 1993 r., W 3/92 - PiP 1994, nr 3, s. 100). Rozstrzygające znaczenie w tej kwestii mają przepisy prawa materialnego. Jeżeli ustawodawca wyposaża danego rodzaju jednostki organizacyjne w zdolność prawną w określonej dziedzinie materialnego prawa administracyjnego, to przepisy prawa procesowego nie mogą ograniczać zdolności jednostki organizacyjnej do bycia podmiotem praw i obowiązków w tej sferze prawa administracyjnego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że stroną postępowania administracyjnego może być również spółka cywilna niemająca osobowości prawnej i reprezentowana w obrocie cywilnoprawnym przez wspólników, jeżeli przepisy szczególne przyznają jej status strony (zob. wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., V SA 2021/99 - LEX nr 50150; wyrok NSA z 12 kwietnia 2000 r., V SA 1935/99 - Treść art. 29 Kpa nie powinna być interpretowana w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego. Oznacza to, że także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status (Lexpolonica nr 347298 - Pal. 2000, nr 7-8, s. 248)".
Skarżący wywiedli, iż z dyspozycji: art. 2 punkt 7 w ustawy o płatnościach
w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, artykułu 7 ust.1 tej ustawy oraz art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) 1782/2003 wynika, iż materialne przepisy prawa
w dziedzinie systemów wsparcia bezpośredniego przyznają spółce cywilnej zdolność administracyjną. Spółka cywilna jest bowiem: jednostką organizacyjną nic posiadającą osobowości prawnej (cywilistycznie), jest rolnikiem i jest grupą osób cywilnych lub prawnych. Podkreślić należy, iż przy ocenie uprawnień spółki nie istotny jest jej i jej członków status w świetle przepisów prawa krajowego. Wskazali, iż stosownie do postanowień art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (również jego artykuł 29) stosuje się z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych
w rozporządzeniu nr 1698/2005. Przepis rozporządzenia nr 1782/2003 wyraźnie stanowi, iż płatności udziela się rolnikom (w tym także grupom osób prawnych lub fizycznych - spółkom cywilnym), a ta kategoria podmiotowa jest szersza niż wynikająca z tezy art. 29 Kpa grupa podmiotów.
Powyższe stwierdzenia w ocenie skarżących prowadzą do wniosku, iż organ odwoławczy błędnie przyjął, iż spółka cywilna nie może być stroną postępowania. Bezpodstawnie umorzono więc postępowanie pierwszej instancji, naruszając zapisy art.138 § 1 punk 2 oraz art.105 § 1 Kpa. Postępowanie w żadnej mierze nie było bezprzedmiotowe i winno być zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem, zgodnym zresztą z żądaniem wnioskodawcy.
Skarżący wskazali także na błędną i nieuprawnioną interpretację przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie VIII SA/Wa 564/08.
Nadto wnieśli o autokontrolę decyzji w trybie art. 54 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przed Sądem w dniu [...] maja 2010 r. skarżący P. M. rozszerzył skargę wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji organu II instancji. Podniósł, że nadanie numeru identyfikacyjnego w postępowaniu o wpis do ewidencji producentów jest czynnością materialno-techniczną, a to z kolei oznacza, że można tylko odwoływać się od odmowy nadania ww. numeru. Dodał nadto, że wniosek na spółkę cywilną wypełniał zgodnie z instrukcją. W załączniku złożonym do protokołu rozprawy wniósł zaś o zasądzenie kosztów postępowania. Pełnomocnik organu wyjaśnił natomiast, że dotychczas w organach ARiMR miała miejsce praktyka polegająca na nadawaniu numerów identyfikacyjnych spółkom cywilnym, jednakże jest to nieprawidłowe. Dodał nadto, ze art. 12 ust. 5 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie jest przepisem prawa materialnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przez sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W ocenie Sądu zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały
z naruszeniem przepisów postępowania, niezbędnym stało się więc ich wyeliminowanie z porządku prawnego.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd jest skarga P. M. i R. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. uchylającą i umarzającą postępowanie I instancji. Decyzją zaś wydaną w I instancji, Kierownik Biura Powiatowego w B. orzekł o przyznaniu dla "[...]" spółka cywilna reprezentowanej przez R. i P. M. płatności na 2008 rok, w trym jednolitą płatność obszarową w wysokości [...] zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości, uzupełniającą płatność obszarową do powierzchni grupy upraw podstawowych w wysokości [...] zł, wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę [...] zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości.
Już sam powyższy fakt powoduje, że organ II instancji wydając takie rozstrzygnięcie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie bowiem z art. 139 kpa organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny (tzw. reformationis in peius). Powyższy przepis stanowi gwarancję procesową praw strony, która składając odwołanie nie powinna obawiać się, ze jej sytuacja prawna pogorszy się wskutek rozpoznania odwołania i wydania nowej decyzji w sprawie (patrz - Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego, s. 330).
Zakaz reformationis in peius jest uznawany za jedną z fundamentalnych zasad prawa procesowego w demokratycznym państwie prawa, dlatego sąd administracyjny – rozpatrując skargę – musi zawsze dokonać wnikliwej kontroli zasadności odstąpienia od niego przez organ odwoławczy (teza pierwsza wyroku SN z 24 czerwca 1993 r., III ARN 33/93 – PiP 1994, nr 9, s.111). Do wydania zaś decyzji na niekorzyść strony dochodzi wówczas, gdy w wyniku porównania decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu I instancji zostanie stwierdzone, że w decyzji organu odwoławczego uległ zmniejszeniu zakres praw tej strony lub zakres jej obowiązków uległ powiększeniu. W niniejszej sprawie oczywistym jest, że w sytuacji, gdy na podstawie decyzji organu I instancji spółce cywilnej "[...]" przyznano płatność w łącznej wysokości [...] zł, zaś w wyniku decyzji organu odwoławczego ta płatność w ogóle jej nie przysługuje, doszło do wydania decyzji na niekorzyść strony.
Odstępstwo od tego zakazu jest możliwe tylko w dwóch przypadkach: rażącego naruszenia prawa przez zaskarżoną decyzję oraz rażącego naruszenia interesu społecznego. Organ odwoławczy, rozstrzygając sprawę na niekorzyść strony odwołującej się, jest jednak zobowiązany do wykazania w uzasadnieniu swej decyzji powodów, dla których przyjął, iż rozstrzygnięcie takie jest dopuszczalne w świetle art. 139 kpa (patrz – wyrok NSA z 6 lutego 1989 r.,IV SA 1101/88 – ONSA 1989, nr 2, poz. 71). Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika natomiast, że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny – brak jest w ogóle rozważań organu w tym zakresie.
Organ odwoławczy wskazał bowiem jedynie, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte błędnie i jako takie nie powinno było być prowadzone przez organ I instancji. Nadto, organ II instancji podniósł, że P. M. i R. M. wspólnicy spółki cywilnej "[...]" są zarejestrowani w ewidencji producentów rolnych ARiMR jako niezależni producenci rolni, w związku z tym nie można przyznać wnioskującej spółce cywilnej płatności na rzecz jej wspólników, co uniemożliwia wydanie w niniejszej sprawie orzeczenia administracyjnego. Tym samym, organ odwoławczy stwierdził, że spółka cywilna nie ma podmiotowości prawnej do ubiegania się o przyznanie płatności.
W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organ nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 kpa, bowiem błędnie uznał, że postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Tym samym, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia ww. przepisu, winien bowiem wydać rozstrzygnięcie w sprawie co do istoty w przedmiocie przyznania skarżącym wspólnikom spółki cywilnej wnioskowanej na 2008 r. płatności, a nie kończąc postępowanie w formalny sposób poprzez uchylenie decyzji i umorzenie postępowania I instancji. Decyzja umarzająca postępowanie I instancji, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron przyjmując, że nie ma przesłanek do merytorycznego rozstrzygania co do istoty sprawy.
W wyroku z dnia 18 kwietnia 1995 r., SA/Łd 2424/94, opublikowanym w ONSA 1996/2/80, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł zasługującą na pełną aprobatę tezę, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza to, że wszystkie elementy badanego stanu faktycznego i prawnego są tego rodzaju, że niepotrzebne jest postępowanie mające na celu wyjaśnienie wszystkich tych okoliczności w sprawie. Chodzi tu o kryterium bezprzedmiotowości odnoszące się do postępowania, ale w taki sposób, iż wynik tego postępowania nie powinien mieć charakteru merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie, lecz jedynie być formalnym jego zakończeniem.
Bezprzedmiotowość postępowania może bowiem wynikać z istnienia przesłanki podmiotowej bądź też przesłanki przedmiotowej w prowadzonym postępowaniu. W szczególności gdy w znaczeniu prawnym brakuje przedmiotu postępowania, można mówić o braku przesłanki przedmiotowej do merytorycznego rozstrzygnięcia. Podobnie jest w przypadku braku przesłanki podmiotowej, a więc w sytuacji braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia.
W rozpatrywanej sprawie okolicznością powodującą, w ocenie organu odwoławczego bezprzedmiotowość postępowania jest brak podmiotowości spółki cywilnej przy ubieganiu się o płatność.
Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie powyższy pogląd organu jest błędny. Posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego, jak trafnie wskazują skarżący, nie jest bowiem konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania.
Zgodnie z art. 29 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes lub obowiązek. Wśród podmiotów, które mogą mieć status strony art. 29 kpa wymienia osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej.
W ocenie Sądu, treść art. 29 kpa nie powinna być interpretowana w taki sposób, że spółka cywilna nie może być stroną postępowania administracyjnego z tego powodu, że nie mieści się w katalogu podmiotów wymienionych w tym przepisie, gdyż każdy kto może stać się stroną stosunku prawnego nawiązanego na podstawie prawa materialnego z mocy decyzji będzie występował w postępowaniu administracyjnym jako strona. Oznacza to, że także jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, a takimi są spółki cywilne, mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status. Skoro bowiem ustawodawca wyposaża dany podmiot w zdolność prawną na gruncie określonej dziedziny administracyjnego prawa materialnego, to uprawniony jest pogląd, że prawo procesowe nie może ograniczać jego zdolności administracyjnoprawnej w zakresie praw i obowiązków wynikających z tej dziedziny prawa (patrz: Piotr Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydanie 6. LexisNexis.Warszawa 2009, s. 128).
Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że stroną postępowania administracyjnego może być także spółka cywilna niemająca osobowości prawnej i reprezentowana w obrocie cywilnoprawnym przez wspólników, jeżeli przepisy szczególne przyznają jej status strony (patrz – wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r., V SA 2021/99 – LEX nr 50150; wyrok NSA z 12 kwietnia 2000r., V SA 1935/99 – Pal. 2000, nr 7-8, s. 248).
Należy zgodzić się z poglądem organu, że art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r., Nr 10, poz. 76 ze zm.) nie jest przepisem prawa materialnego pozwalającym na przyjęcie, że spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną w sprawie dochodzonej płatności. W przepisie tym uregulowano bowiem jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej. Z przepisu tego wynika nadto, że numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. Z art. 12 ust. 6 ww. ustawy wynika zaś, że do wniosku o wpis do ewidencji producentów, w przypadku spółki cywilnej, dołącza się pisemną zgodę wspólników.
Tak więc, w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników, mianowicie tego - któremu, za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również przyznanie samej płatności winno nastąpić właśnie dla tego wspólnika, na którego wpis do ewidencji producentów wyrazili pozostali wspólnicy. Tymczasem, organ nie wyjaśnił nawet w swoich decyzjach kto rzeczywiście figuruje w ewidencji producentów rolnych pod nr identyfikacyjnym [...], który to został wskazany we wniosku spółki cywilnej o przyznanie płatności inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie. Z przedstawionych akt również nie wynika czy jest to numer nadany spółce cywilnej " [...]", czy też jednemu z jej wspólników.
Tym samym, organ nie wyjaśnił czy wnioski o przyznanie płatności nie były składane przez wspólnika na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, aby ubiegał się o przedmiotową płatność. Na podstawie zaś art. 21 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności i jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Niewątpliwie doszło więc również do naruszenia przez organ ww. przepisu.
W ponownym postępowaniu organ II instancji powinien więc przede wszystkim wyjaśnić kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku z dnia [...] maja 2008 r., a dopiero następnie, mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności na 2008 r.
W związku z powyższym, nie przesądzając ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 ppkt c) p.p.s.a orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie w pkt. 2 wyroku oparto na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § i art. 209 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło