VIII SA/Wa 170/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Sławomir Fularski, Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ze środków unijnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...]; 2) zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego W. W. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. W. (dalej: "skarżący", "strona"), Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Prezes ARiMR" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor ARiMR" lub "organ I instancji") z dnia [...] czerwca 2017 r. Nr [...]. Przedmiotem tych rozstrzygnięć było ustalenie nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości [...] zł. U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR, przyznał W. W. pomoc finansową z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości [...] zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. W dniu [...] kwietnia 2011 r. skarżący złożył w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR wniosek o płatność. Wniosek o płatność został uznany za kompletny i poprawny, a pomoc została wypłacona w dniu [...] czerwca 2011 r. i przekazana na konto wskazane przez Stronę we wniosku o płatność. W dniu [...] listopada 2011 r. Dyrektor ARiMR wystosował do skarżącego pismo informujące, że uległy w dniu [...] października 2011 r. zmianie przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r., zwane dalej "rozporządzeniem zmieniającym", zgodnie z którymi okres obowiązkowego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i w pełnym zakresie jako rolnik został skrócony z trzech lat do jednego roku. Pismem z dnia [...] lipca 2012 r. Dyrektor ARiMR przypomniał Stronie o terminach, w których należy złożyć dokumenty potwierdzające realizację zobowiązań zaciągniętych przez stronę, w tym dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu płatności, tj. do dnia [...] lutego 2014 r. Pismem z dnia [...] maja 2014 r. Dyrektor ARiMR ponownie wystosował pismo informujące stronę, że z dniem [...] kwietna 2014 r. uległy zmianie przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r., które rozszerza katalog zdarzeń kwalifikowanych jako siła wyższa lub wyjątkowe okoliczności, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany. W ww. piśmie Strona została wezwana do złożenia w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR dokumentów potwierdzających zaistnienie tych okoliczności: - zaświadczenia wydanego przez dyrektora szkoły lub zaświadczenia z uczelni o zakończeniu lub przewidywanym zakończeniu nauki i uzyskaniu świadectwa lub dyplomu; - kopii wniosku o dopuszczenie do egzaminu eksternistycznego zawodowego wraz z potwierdzeniem jego złożenia; - kopii deklaracji dotyczącej przystąpienia do egzaminu zawodowego wraz z potwierdzeniem jej złożenia, w terminie 10 dni roboczych od dnia otrzymania ww. informacji. W dniu [...] maja 2014 r. skarżący złożył w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR m.in. oświadczenie strony o ukończeniu studiów rolniczych po terminie, uzasadniając ten fakt złym stanem zdrowia. Na potwierdzenie przedstawił zaświadczenie z Poradni [...] z dnia [...] maja 2014 r. Następnie w dniu [...] lipca 2014 r. skarżący złożył w [...] Oddziale Regionalnym ARiMR m.in. zaświadczenie potwierdzające ukończenie w dniu [...] lipca 2014 r. studiów wyższych, na kierunku [...] - specjalność [...]. Natomiast [...] lipca 2014 r. skarżący złożył dyplom ukończenia w dniu [...] lipca 2014 r. studiów na kierunku [...] o specjalności [...]. W dniu [...] października 2015 r. Dyrektor ARiMR wystosował wezwanie do złożenia wyjaśnień w sprawie przebiegu nauki w okresie od dnia [...] października 2006 r. do dnia [...] lipca 2014 r. W odpowiedzi skarżący złożył w dniu [...] października 2015 r. m.in., pisemne wyjaśnienia, zaświadczenie lekarskie z dnia [...] października 2015 r. dotyczące leczenia Strony w Poradni [...] oraz zaświadczenie z Dziekanatu Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w [...] o przebiegu nauki. Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2017 r. Dyrektor ARiMR, działając na podstawie art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2014 r. poz. 1438 ze zm.; dalej: "ustawa o ARiMR") w związku z § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwiania startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2014 poz. 201 ze zm.; dalej: "rozporządzenie wykonawcze"), ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości. Prezes ARiMR wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z [...] listopada 2017 r. orzekł o jej utrzymaniu w mocy. Przytoczył brzmienie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR oraz wskazał jakie przepisy krajowe stanowiące podstawę przyznawania płatności z tytułu "Ułatwiania startu młody rolnikom". Następnie przytoczył treść § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d i § 6 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia wykonawczego. Organ odwoławczy podniósł, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż decyzję o przyznaniu pomocy strona otrzymała w dniu [...] grudnia 2010 r., a zatem zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, termin na uzupełnienie wykształcenia przez skarżącego upływał z dniem [...] grudnia 2013 r., natomiast termin na dostarczenie dokumentu, upływał w dniu [...] lutego 2014 r. Wskazał, iż powołane przepisy określają zobowiązania, jakie beneficjent musi wykonać, aby mógł skorzystać z otrzymanej pomocy, bez konieczności jej zwrotu. Do spełnienia tych warunków strona zobowiązała się już we wniosku o przyznanie pomocy zaznaczając odpowiednie rubryki w XlII punkcie wniosku. Obowiązki te wskazano również w decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Prezes ARiMR uznał, iż w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające twierdzenie, że skarżący nie spełnił warunku zawartego w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego, gdyż nie uzupełnił wykształcenia w wymaganym terminie. W jego ocenie, przedłożone dokumenty potwierdzają fakt, że strona dopiero po terminie tj. w dniu [...] lipca 2014 r. ukończyła studia na kierunku [...] o specjalności [...]. Wskazał, iż aby stwierdzić, że spełnienie warunku uzupełnienia wykształcenia nastąpiło w wymaganym terminie, data ukończenia studiów nie może być późniejsza niż termin 3-letni przewidziany na realizację zobowiązania, dotyczącego uzupełnienia wykształcenia, ewentualnie wydłużony o 9 miesięcy, zgodnie z § 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, licząc od dnia doręczenia decyzji przyznającej pomoc. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Dyrektora ARiMR, iż w niniejszej sprawie istnieją przesłanki do zastosowania § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, nakazującego zwrot 100 % kwoty pomocy w przypadku nieuzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Prezes ARiMR wskazał na regulację art. 47 Rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. UE L z dnia 23 grudnia 2006 r., ze zm.) oraz § 22 ust 1 rozporządzenia wykonawczego. Podniósł, iż z treści ww. regulacji przyjęcie choćby najbardziej korzystnej interpretacji zdarzeń, które strona w odwołaniu uznaje za siłę wyższą, bądź nadzwyczajne okoliczności, nie powoduje, iż można byłoby uznać zaskarżoną decyzję za wadliwą, tym bardziej, że choroba strony nawet o nietypowym przebiegu nie może być uznana za zdarzenie, o którym wyżej mowa, bowiem obowiązkiem strony było zgłoszenie wystąpienia przypadku siły wyższej bądź szczególnych okoliczności (które jego zdaniem przejawiły się w postaci choroby) w ciągu 10 roboczych od dnia w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 47 ust. 2 Rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r.). Organ odwoławczy wskazał, iż skarżący nie zgłosił wystąpienia takiego przypadku siły wyższej, bądź szczególnych okoliczności, w terminie 10 dni od dnia, w którym był w stanie dokonać tej czynności, tym samym nie potwierdził, że stan chorobowy powodujący długotrwałą niezdolność beneficjenta do uzupełnienia wykształcenia, przypadający w terminie do dnia [...] grudnia 2013 r. powstał przed dniem [...] lutego 2014 r. (data z zaświadczenia dotyczącego [...] skarżącego). Zdaniem Prezesa ARiMR charakteru nie dających się przezwyciężyć przez stronę przeszkód, w uzupełnieniu wykształcenia rolniczego nie miały podawane przez skarżącego okoliczności związane z jego stanem zdrowia (tj. leczenie ambulatoryjne). W jego ocenie stan siły wyższej oznacza wszelkie nieprzewidywalne zdarzenia będące poza kontrolą, których nie można przezwyciężyć mimo wszelkich należytych starań, a przedstawione przez stronę argumenty stanowiły okoliczności, które mogły być pewnym utrudnieniem w kontynuowaniu nauki, nie zaś uniemożliwiały jej całkowicie. Organ odwoławczy stwierdził, że przesłanka długotrwałej niezdolności beneficjenta z powodu choroby nie ma zastosowania, gdyż skarżący nie spełnił, w oznaczonym terminie, warunku przyznania pomocy z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom, o którym mowa w przepisie § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia wykonawczego. Strona chcąc uchronić się przed obowiązkiem zwrotu przyznanych środków powinna wykazać, iż nie miała możliwości ukończenia nauki wcześniej, niż tej która zakończyła się wydaniem dyplomu z dnia [...] lipca 2014 r. W świetle przedstawionych argumentów oraz dokumentów organ odwoławczy stwierdził, iż nie podważa, że skarżący cierpi z powodu problemów zdrowotnych, jednakże nie może być uznany za siłę wyższą lub wyjątkowe okoliczności, w rozumieniu przepisów rozporządzenia nr 1974/2006 oraz § 22 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak i o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji Dyrektora ARiMR z [...] czerwca 2017 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. poprzez uznanie, iż okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego nie miały charakteru całkowicie uniemożliwiającego kontynuowanie nauki, a wobec tego nie można uznać ich za okoliczności wyjątkowe umożliwiające odstąpienie od żądania zwrotu otrzymanej pomocy finansowej, podczas gdy objawy [...] uniemożliwiają choremu normalne funkcjonowanie, pojawiają się trudności w [...], [...], [...] oraz w wykonywaniu innych obowiązków, a także występują [...], zatem nie są to okoliczności sprzyjające nauce, a wręcz uniemożliwiają jej kontynuowania; 2) art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. poprzez przyjęcie, iż skarżący lub upoważniona przez niego osoba nie dokonały zgłoszenia wystąpienia siły wyższej bądź wyjątkowych okoliczności w terminie 10 dni roboczych liczonych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba były w stanie dokonać tej czynności, podczas gdy skarżący w dniu [...].05.2014 r. złożył do organu oświadczenie, w których wskazał termin ukończenia studiów rolniczych oraz wyjaśnił, załączając zaświadczenie lekarskie z dnia [...].05.2014 r., że studia zostały ukończone po terminie ze względu na zły stan zdrowia, tj. dopełnił obowiązku zgłoszenia szczególnych okoliczności w terminie 10 dni roboczych, w którym beneficjent lub upoważniona osoba nie dokonały zgłoszenia; 3) art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w zw. z art. 22 ust. 1 pkt 2 rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez przyjęcie, iż jedynie przerwy i opóźnienia w dokształcaniu wynikające ze zmian w cyklu nauczania w danym typie szkoły stanowią nadzwyczajne okoliczności mogące spowodować odstąpienie od żądania zwrotu otrzymanej pomocy finansowej, podczas gdy art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 stanowi katalog otwarty i odnosi się w sposób ogólny do kategorii przyczyn, które mogą zostać uznane za siłę wyższą lub wyjątkową okoliczność, zatem choroba [...] również może być uznana za nadzwyczajną okoliczność powodującą odstąpienie od żądania zwrotu dofinansowania; 4) art. 21 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez uznanie, iż na mocy wyżej wskazanych przepisów zostały zmodyfikowane określone w k.p.a. reguły dowodowe, a w konsekwencji organ nie miał obowiązku zbierania materiału dowodowego, podczas gdy literalne brzmienie wyżej wskazanego przepisu w sposób jednoznaczny wskazuje, iż modyfikacja reguł dowodowych dotyczy jedynie postępowań w sprawach dotyczących przyznania pomocy, zatem regulacje te nie mają zastosowania do spraw dotyczących ustalania kwot nienależnie pobranych płatności, zatem organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe zgodnie z przepisami k.p.a.; 5) art. 7, art. 77 §1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na braku podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia okoliczności opóźnienia ukończenia studiów oraz złożenia dyplomu do organu po wyznaczonym terminie, nieustaleniu, w jakim okresie pojawiły się pierwsze objawy [...] oraz pominięcia oświadczenia rodziców skarżącego, z którego wynika, że pierwsze objawy problemów [...] pojawiły się na początku 2012 r.; 6) art. 84 w zw. z art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie samodzielnie przez organ II instancji dowodów istotnych dla sprawy, w tym dowodu z opinii biegłego [...] mającego na celu zweryfikowanie i ocenę wiarygodności wyjaśnień składanych przez skarżącego, ustalenie, w jakim okresie pojawiły się pierwsze objawy [...] oraz ustalenie czy objawy choroby wpływały znacząco na skarżącego w sposób uniemożliwiający kontynuowanie nauki i ukończenie jej w terminie wskazanym w decyzji o przyznaniu dofinansowania; 7) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji, która powinna zostać uchylona, z uwagi na naruszenie przepisów postępowania polegających na nieprzeprowadzeniu niezbędnego postępowania dowodowego koniecznego do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł m.in., iż organ błędnie uznał, iż choroba, na którą cierpi skarżący nie uniemożliwiały całkowicie skarżącemu kontynuowania nauki. Wskazał, iż organ nie przeprowadził jednak żadnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenie stopnia nasilenia choroby, czy też momentu pojawienia się pierwszych objawów. Skarżący wielokrotnie składał wyjaśnienia w tym zakresie. Natomiast organ lI instancji odnosząc się do tych wyjaśnień stwierdził jedynie, że nie podważa faktu, iż skarżący cierpi z powodu problemów zdrowotnych, jednak nie mogą one być uznawane za siłę wyższą lub wyjątkową okoliczność w rozumieniu przepisów rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. Zdaniem skarżącego problemy związane ze stanem jego zdrowia mogą stanowić wyjątkową okoliczność, w której organ mógłby odstąpić od żądania częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta. Podkreślił, iż choroba, na którą cierpi skarżący jest specyficzna i trudna do zdiagnozowania. Zaburzenia o charakterze [...] przy towarzyszących przy tym objawach [...] powodują [...], a chory może [...]. Taki stan rzeczy jest niezależny od woli chorego mimo że w praktyce uniemożliwia mu normalne funkcjonowanie. W stanie choroby nie jest możliwe normalne wykonywanie czynności zawodowych, ani też dbanie o swoje interesy. W tej sytuacji tylko długotrwała [...] oraz [...] może sprawić by chory wrócił do normalnego funkcjonowania. [...] z całą pewnością uniemożliwiają naukę, do której potrzebne jest skupienie i koncentracja uwagi. Uniemożliwiają również proste czynności życiowe, a przy tego typu zaburzeniach następują duże [...], co sprawia, że nie da się planować wykonywania różnych czynności, tak jak miałoby to miejsce przy normalnym funkcjonowaniu. Uznać zatem należy, że zaburzenia te mogły w sposób całkowity uniemożliwić skarżącemu dopełnienia warunków, jakim było uzyskanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych w przewidzianym, ścisłym terminie. Powyższe było niezależne od skarżącego i nie miał on wpływu na przebieg choroby. Dopiero prawidłowa diagnoza choroby skarżącego umożliwiła podjęcie jakiegokolwiek leczenia. Organ błędnie uznał więc, że choroba ta nie może być uznawana za wyjątkową okoliczność umożlwiającą organowi odstąpienie od żądania zwrotu otrzymanego świadczenia. Nadto skarżący podniósł, iż dopełnił obowiązku składając w dniu [...] maja 2014 r. oświadczenie, w którym wskazał termin ukończenia studiów [...] oraz wskazał, że z uwagi na problemy zdrowotne studia te zostaną ukończone po terminie. Skarżący załączył do oświadczenia zaświadczenie lekarskie, z którego wynikało, iż leczy się w Centrum Zdrowia [...] począwszy od [...] lutego 2014 r. z powodu nasilenia się [...]. Organ pominął jednak ten fakt, podnosząc, że skarżący nie dopełnił ciążących na nim obowiązków. Z powyższym nie sposób się zgodzić, bowiem choroba skarżącego została zdiagnozowana dopiero [...] maja 2014 r., a zaraz po tym skarżący złożył stosowne oświadczenie. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługują na aprobatę. Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie jest, czy skarżący nie dochował warunków polegających na uzupełnieniu wykształcenia w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy oraz, czy organy prawidłowo uznały, że w sprawie nie zaistniała siła wyższa (okoliczności nadzwyczajne), które wyłączają obowiązek zwrotu przyznanej pomocy. Sąd uznał, że stanowisko organów w powyższym przedmiocie jest niezasadne. Podstawą materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji są następujące przepisy krajowe: 1) ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2017 r. poz. 1157, dalej jako: "ustawa PROW"), 2) rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwienie startu młodym rolnikom" objętego PROW na lata 2007 – 2013 (Dz.U. z 2017 r. poz. 1159, dalej określane jako: "rozporządzenie"), 3) przepisy unijne, tj. Rozporządzenie Komisji WE nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady(WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz PROW (Dz.Urz. UE L z dn. 23 grudnia 2006 r.). Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, zostały uregulowane ww. rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Jednym z warunków przyznania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. d rozporządzenia). W § 6 ust. 1 rozporządzenia zawarto zamknięty katalog sytuacji, w których warunek posiadania kwalifikacji zawodowych uważa się za spełniony. Przepis ten stanowi, że warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli osoba fizyczna posiada: 1) wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, średnie lub wyższe, lub 2) tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub 3) wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie albo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub 4) wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe inne niż rolnicze i co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie, lub 5) kwalifikacje rolnicze wymagane przy udzielaniu pomocy młodym rolnikom w państwie, którego obywatelstwo posiada, w ramach analogicznego działania współfinansowanego przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - jeżeli nie posiada obywatelstwa polskiego. Osobie nieposiadającej określonych w rozporządzeniu kwalifikacji zawodowych, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§ 6 ust. 3 rozporządzenia). Dodatkowo w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia zawarto zapis, iż osoba taka powinna uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§ 19 pkt 6 rozporządzenia). Nieuzupełnienie wykształcenia powoduje obowiązek zwrotu otrzymanej pomocy w 100% (§ 20 ust. 1 i 3). Nieprzedłożenie w terminie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia również powoduje obowiązek zwrotu pomocy. Jak wynika z przywołanych przepisów, skarżący nie posiadając tak rozumianych kwalifikacji zawodowych, zobowiązany był uzupełnić wykształcenie. Zobowiązanie takie zostało określone w decyzji o przyznaniu pomocy. Wobec podnoszenia w złożonej skardze okoliczności wynikających ze stanu zdrowia skarżącego, które skutkowały nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie określonym w umowie przyznającej pomoc, Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja została wydana bez przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego. W ocenie Sądu, skarżący zasadnie wskazuje, iż brak analizy przedstawionych przez niego okoliczności nieterminowego wykonania zobowiązania w zakresie uzupełnienia wykształcenia skutkował niewyjaśnieniem faktów istotnych dla sprawy. Zgodnie z § 22 pkt. 2 rozporządzenia innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są niezależne od beneficjenta okoliczności wynikające z cyklu nauczania w danym typie szkoły lub związane z terminem egzaminu zawodowego skutkujące nieuzupełnieniem wykształcenia w terminie, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6, jeżeli beneficjent podjął naukę w wybranej szkole, uczelni, placówce kształcenia ustawicznego, placówce kształcenia praktycznego lub ośrodku dokształcania i doskonalenia zawodowego w możliwie najbliższym terminie od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i kontynuował naukę bez nieusprawiedliwionych przerw i opóźnień, a uzupełnienie wykształcenia nastąpi nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6. W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący w dniu [...] maja 2014 r. złożył w [...] Oddziale ARiMR oświadczenie o ukończeniu studiów [...] po terminie, uzasadniając ten fakt złym stanem zdrowia. Na potwierdzenie powyższego skarżący przedłożył zaświadczenie z Poradni [...] z dnia [...] maja 2014 r. Następnie w dniu [...] lipca 2014 r. skarżący złożył do organu zaświadczenie potwierdzające ukończenie w dniu [...] lipca 2014r. studiów wyższych na kierunku [...] – specjalność [...] na Uniwersytecie [...] w [...]. Prezes ARiMR uznał, że okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego nie miały charakteru całkowicie uniemożliwiającego kontynuowania nauki i w sytuacji, gdy uzupełnienie przez skarżącego wykształcenia nastąpiło po upływie terminu wskazanego przepisami prawa, to zostały wypełnione warunki do uznania otrzymanej pomocy w całości jako nienależnie pobranej i podlegającej zwrotowi. Dokonując oceny kontrolowanego rozstrzygnięcia, należy odwołać się do przepisu § 22 ust. 2 rozporządzenia, zgodnie z którym dokumentami potwierdzającymi zaistnienie okoliczności, o których mowa w ust. 1 pkt 2, są w szczególności: 1) zaświadczenie wydane przez dyrektora szkoły lub zaświadczenie z uczelni o zakończeniu lub przewidywanym zakończeniu nauki i uzyskaniu świadectwa lub dyplomu; 2) kopia wniosku o dopuszczenie do egzaminu eksternistycznego zawodowego wraz z potwierdzeniem jego złożenia; 3) kopia deklaracji dotyczącej przystąpienia do egzaminu zawodowego wraz z potwierdzeniem jej złożenia. Należy zwrócić uwagę, że w cytowanym przepisie zostało użyte wyrażenie "mogą stanowić w szczególności", co oznacza, że nie jest to katalog zamknięty. Przepis ten należy czytać raczej jako wskazówkę interpretacyjną, co może stanowić okoliczności zwalniające od obowiązku zwrotu pomocy niż kreowanie jakiegoś "numerus clausus" dowodów, którymi te okoliczności mogą być dowodzone. Jak już bowiem wyżej wspomniano do postępowania ww. sprawach, stosuje się przepisy kodeksu postepowania administracyjnego z wyjątkami i zmianami określonymi w art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Te przepisy modyfikują jedynie ciężar dowodu, który w postępowaniach prowadzonych na podstawie w/w ustawy spoczywa na osobie, która z danego faktu wywodzi skutki prawne. Reasumując, fakt wystąpienia szczególnych okoliczności , które spowodowały opóźnienie w uzyskaniu dyplomu spoczywa na skarżącym, jednak może on ich dowodzić wszystkimi środkami dowodowymi dopuszczalnymi w świetle k.p.a. Zwłaszcza, że nie zawsze dowodzenie faktów dokumentami jest możliwe lub dokumenty nie wyjaśnią całokształtu zaistniałych okoliczności. Również przepisy prawa unijnego, regulując kwestie zasad i trybu zwrotu przez beneficjentów otrzymanej pomocy, odwołują się określenia "w szczególności", który oznacza, że przesłanki zwrotu nie są określone enumeratywnie. Zgodnie z art. 47 rozporządzenia 1974/2006: 1. państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. 2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Odnosząc powyższe do ustalonego w rozpoznawanej sprawie stanu faktycznego, należy przypomnieć, co zostało już wskazane w części sprawozdawczej uzasadnienia, że skarżący w dniu [...] maja 2014 r. złożył do organu oświadczenie, w którym wskazał termin ukończenia studiów [...] oraz wyjaśnił, załączając zaświadczenie lekarskie z dn. [...] maja 2014 r., że studia zostały ukończone po terminie ze względu na zły stan zdrowia, tj. dopełnił obowiązku zgłoszenia wyjątkowych okoliczności w terminie 10 dni roboczych. Jednocześnie w dniu [...] lipca 2014 r. W. W. złożył w [...] Oddziale ARiMR dyplom ukończenia w dniu [...] lipca 2014 r. studiów na kierunku [...] specjalności [...] Uniwersytetu [...] w [...]. Powyższe pozwala na uznanie, że przez skarżącego zostały zachowane warunki uzupełnienia wykształcenia nie później niż w terminie 9 miesięcy od dnia upływu terminu o którym mowa w §18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia (tj. 3 lat i 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Formalny warunek do skorzystania przez skarżącego z możliwości powołania się na wystąpienie wyjątkowych okoliczności został więc dochowany. Organ ARiMR wskazały, że kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności niezależnych od beneficjenta w zakresie dopełnienia warunku uzyskania wymaganych kwalifikacji zawodowych zostały doprecyzowane i skonkretyzowane w rozporządzeniu krajowym. Art. 22 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia krajowego wskazuje, że za okoliczność niezależną od beneficjenta można uznać tylko okoliczności wynikające ze zmian w cyklu nauczania w danym typie szkoły. Sąd w tym zakresie podziela argumenty skargi, że z taką interpretacją nie można się zgodzić bowiem art. 47 ust. 1 rozporządzenia nr 1974/2006 stanowi katalog otwarty, w którym ustawodawca unijny wymienił przykładowe kategorie wyjątkowych okoliczności, które mogą spowodować odstąpienie od żądania zwrotu dofinansowania. Udokumentowany stan zdrowia skarżącego i przebieg jego leczenia stanowią w ocenie Sądu przesłankę , która powinna była zostać rozważona i zweryfikowana przez organy w kategoriach wyjątkowych okoliczności o których mowa w art. 47 ust. 1 lit. b rozporządzenia 1974/2006, tj. długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu. Charakter [...], na które leczył się skarżący, mają swoją specyfikę, która powoduje zakłócenia w normalnym funkcjonowaniu osoby dotkniętej tymi schorzeniami. Z przedłożonych zaświadczeń wynika, że skarżący przerywał studia, potem je wznawiał, by wreszcie je ukończyć. Należy przyjąć, że było to spowodowane ww. problemami zdrowotnymi skarżącego. Organy natomiast w tym zakresie nie dokonały żadnych innych ustaleń poza zaświadczeniami lekarskimi i oświadczeniami skarżącego uznając, że nie można zakwalifikować tego rodzaju okoliczności jako przesłanek mających wpływ na obowiązek zwrotu otrzymanej pomocy. Z tego rodzaju oceną organów nie można się zgodzić, w kontekście przytoczonych przepisów tak unijnych jak i krajowych, które w sposób przykładowy, a nie enumeratywny wskazują na kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, które uchylają obowiązek zwrotu otrzymanej pomocy. Trafnie skarga podnosi zarzut naruszenia w tym zakresie przepisów postępowania, bowiem przepis art. 21 cyt. ustawy z dnia 21 marca 2007 r.o PROW, nie ogranicza postępowania dowodowego dotyczącego obowiązku zwrotu otrzymanej pomocy i w tym zakresie należy stosować w pełni zasady postępowania dowodowego określone w kpa. Biorąc zatem pod uwagę, że zaskarżone decyzje naruszają ww. przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji w całości (punkt 1 wyroku). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 2 wyroku). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy przeprowadzą postępowanie dowodowe dotyczące zaistnienia wyjątkowych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu uzupełnienie wykształcenia w terminie. Przy ocenie tych twierdzeń i dowodów organy uwzględnią uwagi poczynione przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu, w tym co do wykładni pojęcia "wyjątkowe okoliczności", których nie można rozumieć zbyt wąsko. Opóźnienie związane z terminem uzupełnienia wykształcenia ma być zgodnie z brzemieniem § 22 pkt 2 rozporządzenia niezależne od beneficjenta. W ocenie Sądu muszą być w związku z powyższym brane pod uwagę nie tylko terminy, wymagania narzucone przez szkołę, ale także okoliczności osobiste beneficjenta, które uniemożliwiają mu złożenie egzaminu w terminie przewidzianym tokiem studiów. Przy ocenie tej konkretnej sytuacji nie można, zdaniem Sądu, pominąć faktu, że skarżący przewlekłe leczył się na [...] oraz, że uzupełnienie przez niego wykształcenia nastąpiło nie później niż w terminie 3 lat i 9 miesięcy od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (tj. terminie o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia).