VIII SA/Wa 178/24
WyrokWSA w Warszawie2024-06-12
Skład orzekający: Leszek Kobylski, Cezary Kosterna, Iwona Owsińska-Gwiazda
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy utworzenie przez P.M. i jego rodzinę kilkudziesięciu powiązanych spółek, które następnie złożyły odrębne wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, stanowiło stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności, co uzasadnia odmowę przyznania tych płatności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że utworzenie przez P.M. i jego rodzinę licznych, powiązanych ze sobą spółek, które następnie złożyły odrębne wnioski o płatności rolnośrodowiskowe, stanowiło stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia. Pomimo formalnego spełnienia wymogów prawnych, cel systemu wsparcia nie został osiągnięty, a działania te miały na celu obejście przepisów modulacyjnych i uzyskanie wyższych płatności. W związku z tym, odmowa przyznania płatności była uzasadniona.Stan faktyczny
Spółka złożyła skargę na decyzję Dyrektora ARiMR odmawiającą przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009. Wniosek pierwotnie złożyła spółka cywilna, która następnie przekazała grunty spółce z o.o. Organy administracji uznały, że P.M. i jego rodzina utworzyli liczne, powiązane spółki, które sztucznie podzieliły jedno gospodarstwo rolne w celu uzyskania wyższych płatności, omijając przepisy modulacyjne. Skarżąca zarzuciła błędne ustalenie stanu faktycznego i naruszenie przepisów prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Domagalska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia 20 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009 oddala skargę.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "strona", "skarżąca", "Spółka") na decyzję Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: "organ odwoławczy", "Dyrektor ARiMR") nr [...]z 20.10.2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: "organ I instancji", "Kierownik ARiMR") Nr [...]r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2009 rok.
Skargę złożono w następującym stanie faktycznym sprawy:
W dniu 14.05.2009 r., [...]s.c. złożyła do Biura Powiatowego ARiMR w [...]wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2009 deklarując do płatności grunty rolne położone na 30 działkach ewidencyjnych wnioskując o płatność w ramach wariantów:
- S02a02 – uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 29,49 ha,
-S02b02 – trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) – do powierzchni 95,44 ha,
-P01a01 – półnaturalne łąki jednokośne (wykaszanie ręczne) – do powierzchni 89,14 ha,
-P01b – półnaturalne łąki dwukośne – do powierzchni 6,30 ha.
W dniu 14.12.2009 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] umorzył postępowanie administracyjne ze względu na złożenie wniosku przez podmiot nie posiadający zdolności prawnej. Organ odwoławczy decyzją z 21.04.2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. 13.05.2010 r. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] wpłynął wniosek [...] spółka z o.o. o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na rok 2009 w związku z przejęciem w dniu 12.05.2010 r. od [...]spółka cywilna zobowiązań oraz wszystkich gruntów rolnych zadeklarowanych przez te spółkę w w/w wniosku o płatność na 2009 r. z kopiami umów dzierżawy i przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych oraz oświadczenie wnioskodawcy o kontynuowaniu zobowiązań zaciągniętych przez [...] s.c. 28.12.2010 r. organ I instancji odmówił przyznania [...]spółka z o.o. wnioskowanych płatności wskazując, iż wniosek transferowy złożono po wydaniu decyzji administracyjnej kończącej postepowanie wszczęte z wniosku przekazującego [...]s.c., a organ II instancji decyzją z 26.04.2011 r. utrzymał w mocy tę decyzję.
WSA w Warszawie wyrokiem z 3.12.2010 r. VIII SA/Wa 651/10 uchylił zaskarżoną przez [...]s.c. decyzję z 21.04.2010 r. oraz decyzję organu I instancji. W dniu 28.02.2013 r. WSA w Warszawie wyrokiem VIII SA/Wa 965/12 uchylił zaskarżoną przez [...]spółka z o.o. decyzję dyrektora MOR ARiMR z 26.04.2011 r. oraz decyzję ją poprzedzającą.
W ramach toczącego się postepowania administracyjnego m.in. w dniach 13.01.2016 r., 18.01.2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wyznaczył terminy przesłuchań świadków wnioskowanych przez stronę M. D. i M. M., które nie odbyły się z uwagi na niestawiennictwo wezwanych świadków. Wobec usprawiedliwienia nieobecności świadka D. zwolnieniem lekarskim wyznaczono kolejny termin na 17.02.2016 r. i M. M. na 19.02.2016 r., które też nie odbyły się z powodu braku stawiennictwa wezwanych. Organ I instancji wyznaczył też termin przesłuchania P. M., które też nie doszło do skutku wobec braku stawiennictwa strony postępowania. Organ uzupełnił akta postepowania o dokumentację dot. podmiotów powiązanych z P. M. zarejestrowanych w ewidencji producentów w roku 2009 z wyszczególnieniem ich wspólników, adresów siedzib, numerów rachunków bankowych oraz inną dokumentacje potwierdzająca powiązania osobowe i biznesowe. Zawiadomieniem z 16.07.2018 r. poinformowano stronę o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z nowym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Na wniosek strony, Kierownik ARiMR postanowieniem nr [...]z 01.08.2018 r. zawiesił prowadzone postępowanie, które następnie podjął, zgodnie z wnioskiem strony, postanowieniem nr [...]z 09.07.2021 r., zaś pismem z 30.09.2021 r. poinformował o możliwości zapoznania się z dodatkowym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie.
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych Prow 2007-2013 na rok 2009 złożonego przez [...]sp. z o.o. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] w/w decyzją z 23.06.2023 r. odmówił stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009 z uwagi na stworzenie przez P.M. sztucznych warunków o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia obszarów wiejskich, w celu uzyskania nienależnych płatności, poprzez sztuczny podział posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego.
Odwołanie na powołaną decyzję złożyła Spółka, zarzucając m. in. błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że działania skarżącego były nakierowane na uzyskanie maksymalnego wnioskowanego dofinansowania; że skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności wobec tworzenia podmiotów prawa handlowego spółek powiązanych osobowo i kapitałowo z jego osoba; że nie prowadzi on działalności rolniczej samodzielnie i na własny rachunek; że powiązania osobowe między wspólnikami spółek tworzonych przez P. M. wskazują, iż pomimo wielości występujących podmiotów w proces pozyskiwania płatności z UE zaangażowane były te same osoby, a poprzez ich powiązania organizacyjne (przez osobę P. M.) nie można mówić o samodzielnym prowadzeniu deklarowanych gospodarstw rolnych; że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ był uprawniony do przyjęcia sztucznych warunków gospodarowania podczas gdy żaden z dowodów nie wskazywał tego wprost; uznanie że to na stronie spoczywał ciężar udowodnienia iż takich warunków nie stworzono.
Skarżąca postawiła też zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 poprzez: jego błędną wykładnie i przyjęcie, że ewentualna korzyść z tytułu dopłaty byłaby sprzeczna z celami wsparcia, przy błędnym uznaniu konkurencyjności jako celu uregulowania sfery płatności rolnośrodowiskowej; uznanie, że w przypadku gdyby skarżący starał się stworzyć sztuczne warunki wykluczałoby to osiągnięcie jakiegokolwiek celu wsparcia; uznanie, że konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia beneficjentów; pominięcie analizy subiektywnego i obiektywnego komponentu zarzutu tworzenia sztucznych warunków z pominięciem samodzielności kierowniczej, ekonomicznej i technicznej gospodarstw jak i celów poszczególnych systemów wsparcia – art. 4 ust 3 cyt. rozporządzenia i art. 4 ust. 8. Stawiając powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Decyzją Nr [...]z 20.10.2023 r. Dyrektor ARiMR na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego, przytoczył brzmienie przepisów mających zastosowanie w sprawie tj. § 2, § 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1698/2005, art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, jak i przedstawił ewolucję wykładni pojęcia sztucznych warunków dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości UE odnosząc się do wyroku TSUE z 12 września 2013r. w sprawie C-434/12 oraz wyroku z 7 kwietnia 2022 r. nr C-176/20. Wskazał, że w myśl najnowszego wyroku TSUE ze sztucznymi warunkami w rozumieniu art. 60 rozporządzenia UE nr 1306/2023 mamy do czynienia wówczas, gdy z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez stworzenie sztucznych warunków wymaganych do jej uzyskania, a zatem cyt. wyrok nie odwołuje się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. W ten sam sposób należy traktować też, zdaniem Dyrektora MOR ARiMR, przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia UE nr 1975/2006 o analogicznej treści jak w/w art. 60.
Dyrektor ARiMR wskazał, że z analizy akt wynika, że należy uznać P. M. i powiązane z nim, spółki, jako jednego rolnika, a wszystkie jednostki produkcyjne tj. spółki powiązane osobowo i zarządzane de facto przez P.M. jako jedno gospodarstwo prowadzone przez P.M.. Organ podniósł, że dla uznania skutecznego przejęcia płatności nie jest wystarczające wyłącznie przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego podmiotu oraz dopełnienie wymaganych warunków formalnych, muszą być bowiem spełnione przesłanki przyznania płatności uprzedniemu wnioskodawcy. Należy zatem ustalić uprawnienia do płatności o które wnosił poprzedni wnioskodawca tj. [...]s.c. Przeprowadzona analiza według stanu na rok 2009 wykazała, że P. i R. M. pozostający wówczas w związku małżeńskim, będąc w posiadaniu odrębnych numerów w ewidencji producentów nadanych osobom fizycznym utworzyli dodatkowo 10 spółek: [...]sp. z o.o., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., w których są jedynymi współwłaścicielami, a w pozostałych spółkach ( z wyłączeniem pojedynczego przypadku – [...]sp. z o.o.) jedno z małżonków jest wspólnikiem, a drugim wspólnikiem jest znamiennie D. M. – syn R. i P.M., [...]sp. z o.o. lub [...]S.A. Z uwagi na obszerność materiału będącego przedmiotem analizy organ ograniczył zakres włączonego do niniejszego postepowania materiału dowodowego do dokumentacji zgromadzonej w ramach wniosku złożonego przez podmioty wnioskujące w niniejszym postepowaniu tj. [...]s.c. (przekazujący w roku 2009 grunty) oraz [...] sp. z o.o. (przejmujący grunty), [...]s.c. (kolejna spółka przekazująca w tym samym roku grunty [...] sp. z o.o.), a także [...]sp. z o.o. (podmiot wnioskujący odrębnie o przyznanie płatności w roku 2009) oraz P.M..
Na podstawie dokumentów rejestrowych [...]s.c. (umowa spółki cywilnej, zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym regon, NIP) jako adres spółki wskazano ul. [...], a jako przedmiot jej działalności uprawa zbóż, warzyw, roślin przemysłowych, innych roślin gdzie indziej nie sklasyfikowanych, a takie chów i hodowla bydła. Podmiot ten reprezentuje P.M., natomiast jej wspólnikami są P.M. wnoszący wkład pieniężny w wysokości 15000 zł, [...]z sp. z o.o., wnoszący wkład niepieniężny w postaci prawa do dzierżawy nieruchomości rolnych. Jak wynika z odpisów z KRS dotyczących drugiego wspólnika podmiotu [...]s.c. tj. [...]sp. z o. o., podmiot ten reprezentuje zarząd w osobie: P.M. - Prezes, natomiast wspólnikiem jest P.M. posiadający 750 udziałów oraz [...]sp. z o.o. posiadająca 250 udziałów z tysiąca udziałów o łącznej wartości 50 000 zł, która została wyodrębniona ze spółki [...]SA (której z jedynymi akcjonariuszami byli P.M. posiadający 330 000 akcji oraz M. M. (ojciec P.M.) posiadający 10000 akcji (z 340000 akcji o łącznej wartości 510 000 zł). [...]sp. z o. o., zarejestrowana jest również pod adresem ul. [...], a przedmiotem jej działalności jest m in.: uprawa zbóż, ziemniaków, roślin okopowych, szkółkarstwo leśne oraz działalność usługowa związana z rolnictwem i leśnictwem. Na podstawie wniosku na rok 2009 spółka [...]s. c.,
wnioskowała o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w związku użytkowaniem gruntów rolnych o powierzchni 124,93 ha.
Wspólnikami kolejnego analizowanego podmiotu tj. [...]s.c. są P.M. wnoszący wkład pieniężny w wysokości 15000 zł i R. M. (ówczesna małżonka P.M.) wnosząca wkład pieniężny w wysokości 15000 zł. Jako adres spółki wskazano ul. [...], a jako przedmiot jej działalności uprawę zbóż, warzyw, roślin przemysłowych, innych roślin gdzie indziej nie sklasyfikowanych, a także uprawa warzyw oraz chów i hodowla bydła. Na podstawie wniosku na rok 2009 [...]s. c., wnioskowała o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w związku użytkowaniem gruntów rolnych na powierzchni łącznej wynoszącej 100,07 ha.
Organ wskazał, że do postępowań w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowych wszczętych z wniosków [...]s. c., oraz [...]s. c., wstąpił na podstawie złożonego 13.05.2010r., podmiot [...] sp. z o.o. [...] sp. z o.o. została zawiazana z dniem 06.05.2009 r., zarząd reprezentuje jej prezes – D. M. (syn P.M.), natomiast wspólnikami są P.M. posiadający 90 udziałów oraz D. M. posiadający 10 udziałów. Jako adres siedziby spółki wskazano [...], natomiast aktualnym adresem siedziby spółki jest [...], (adres tożsamy z adresem zamieszkania P.M. oraz D.M.). Spółka [...]sp. z o. o., wykazała identyczny skład własnościowy, zakres działalności oraz adres siedziby jak w/w [...]. sp. z o. o., a wnioskowała o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w związku z użytkowaniem gruntów rolnych na powierzchni 115,20 ha. [...]sp. z o. o. na podstawie wniosku na rok 2009 o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w związku z użytkowaniem gruntów o powierzchni 399,87 ha. Jak wynika z odpisu z KRS [...]sp. z o. o. reprezentuje zarząd w osobie: P.M. – prezes zarządu, natomiast wspólnikiem jest P.M. posiadający 750 udziałów oraz [...]S.A. posiadająca 250 udziałów (z tysiaca udziałów o łącznej wartości 50000 zł. Jak wynika danych rejestrowych KRS jedynymi akcjonariuszami [...]S.A. w 2009 r. byli P.M. posiadający 330000 akcji oraz M. M. (ojciec P.) posiadający 10000 akcji ( z 340000 o łącznej wartości 510000 zł). Reasumując organ wskazał, że P.M. jest większościowym udziałowcem [...]sp. z o.o. – tak bezpośrednio jako jej wspólnik, jak i pośrednio przez posiadane udziały w [...]S.A. z nielicznymi udziałami jego ojca M.. [...]jest zarejesrtowana pod adresem Ul. [...] w [...] (adres tożsamy z adresem jej wspólnika [...]S.A.) a przedmiotem jej działalności jest m. in. uprawa zbóż, ziemniaków, roślin okopowych, szkółkarstwo leśne oraz działalność usługowa związana z rolnictwem i leśnictwem.
Z analizy struktury własnościowej przedstawionych podmiotów wynika zdaniem organu, iż bezpośrednio jako wspólnicy występują: P.M., R. M., D. M. oraz spółki z o.o. [...], oraz [...]. Z uwagi na skład własnościowy obu tych spółek, pośrednio własność udziałów skupiła się w rękach P.M. oraz w niewielkim wymiarze R. M. (ówczesnej żony P.M.) i D. M. (syna P.M.). Zatem spółki te są jedynie inną forma prawną posiadanego przez P.M. gospodarstwa. Ponadto, w/w podmioty wskazały jako swoją siedzibę powtarzające się adresy i taki sam był w praktyce zakres ich działalności.
Organ podniósł, że przedmiotem jego ustaleń nie był sam fakt istnienia praw własności lecz faktycznego posiadania w 2009 roku gruntów rolnych przez podmiot przekazujący [...]s.c. jak i faktycznego przejęcia tych gruntów przez [...] sp. z o.o. w 2010 r., a także czy miało miejsce rzeczywiste prowadzenie na deklarowanych gruntach jako rolnik (przez oba podmioty) odrębnego, samodzielnego gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem uregulowań z art. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Zauważył, ze program rolnośrodowiskowy ma na celu poprawę środowiska rolnego i obszarów wiejskich poprzez przywracanie walorów i utrzymanie cennych siedlisk przyrodniczych użytkowanych rolniczo, wsparcie terenów prowadzących produkcje ekologiczna w rolnictwie Pomoc z tego tytułu stanowi dla rolników rekompensatę utraconego dochodu, dodatkowo poniesionych kosztów transakcyjnych. Jest to pomoc wieloletnia, wypłacana corocznie, według określonego systemu, skierowana do mniejszych gospodarstw (do 100 ha), dlatego system płatności skonstruowano dygresywnie. Ustalenie górnych limitów środków przypadających na jedno gospodarstwo rolne ma na celu przeciwdziałaniu nadmiernemu kumulowaniu środków w gospodarstwach wielkoobszarowych. Rolnictwo ekologiczne z racji konieczności stosowania określonych metod uprawy w warunkach polskich dotyczy raczej gospodarstw o areale nie przekraczającym 100 ha i inaczej na takiej wielkości powierzchni kształtuje się dochodowość i kosztowość. Z tej racji legislator krajowy wprowadził system preferujący mniejsze gospodarstwa rolne. W obowiązującym stanie prawnym podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom, zarejestrowanym w ewidencji producentów, przekłada się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulacyjnych. Działanie takie w ocenie organu byłoby dopuszczalne jedynie pod warunkiem, ze dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejma w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi. Wątpliwości organu wzbudził fakt, że wszystkie podmioty których głównym udziałowcem jest P.M. zajmują tę samą siedzibę (w [...] lub [...]), deklarują do płatności grunty rolne położone w kilku innych województwach, dodatkowo w gospodarstwie rozproszonym na kilka powiatów, co oceniając jednostkowo, ze względu na odległość od siedziby, znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwa ekologicznego (ze swej natury wysokonakładowego) i podważa sens ekonomiczny takiej działalności. Zdaniem organu o ile zrozumiałym(pomijając wszystkie inne dowody zebrane w sprawie) byłoby przez spółkę P. M. tj. [...]s.c. gospodarstwa rolnego położonego głównie w woj. [...], odrębnie od gospodarstwa rolnego zgłoszonego bezpośrednio przez P. M. położonego w woj. zachodniopomorskim, to nie jest możliwe zrozumienie celowości odrębnego zgłaszania do płatności gruntów położonych de facto obok siebie (np. w powiecie krośnieńskim zgłoszonym odrębnie przez [...] s.c., [...] s.c., [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o. czy w powiecie sulęcińskim przez [...] s.c., [...] s.c., [...]sp. z o.o., w powiatach międzyrzeckim i żarskim przez [...] s c., [...]sp. z o.o.) przez podmioty mające tego samego właściciela, zajmujące tą samą siedzibę, a przede wszystkim prowadzące ten sam rodzaj działalności.
Organ odwoławczy przedstawił analizę obejmującą użytkowanie gruntów wykazanych w roku 2009 jako składnik gospodarstwa [...] s.c. wskazującą, że w kolejnych latach regularnie zmieniały się podmioty deklarujące konkretne grunty rolne (str. 14 – 15 decyzji). Dyrektor ARiMR zauważył, iż z analizy użytkowania gruntów w latach 2006-2013 wynika, że o płatności do powyższych gruntów ubiegało się łącznie 9 odrębnie zarejestrowanych podmiotów, co nie zmienia faktu, że działalność na przedmiotowych gruntach była nadzorowana i zarządzana (kontrolowana) przez P.M., jako wspólnika wszystkich wykazanych podmiotów. Ponadto zmiany posiadacza następowały na podstawie "umowy przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych" zawartych przez zainteresowane strony, przy czym żadna ze stron nie była posiadaczem samoistnym gruntu. Dyrektor ARiMR zgodził się z oceną organu I instancji, iż umowy przeniesienia posiadania przedmiotowych gruntów zawierane pomiędzy ww. podmiotami miały stanowić jedynie uzyskanie formalnego tytułu do pozornego wydzielenia tych gruntów. Organ wskazał, że [...] sp. z o.o. współdzielił jedno konto bankowe z [...] s.c., a kolejne analizowane podmioty od 2012 r. tj. [...]sp. z o.o., [...] s.c., [...]sp. z o.o., współdzieliły konto należące do P. i D.M.. Do przepływu środków finansowych na koncie żaden z podmiotów uczestniczących w rozliczeniach nie miał zastrzeżeń, zatem w ocenie organu bez znaczenia pozostawał wskazany numer rachunku bankowego, bowiem dysponentem tych środków finansowych był P.M. jako właściciel konta lub wspólnik.
Organ I instancji podjął próby przesłuchania wskazanych przez stronę świadków. Pomimo wielokrotnych wezwań P.M., M.M., M. D. nie stawili się na wyznaczone terminy przesłuchań. Z protokołów zlecenia wykonania usług, umów o świadczeniu usług, rejestrów działalności rolnośrodowiskowej wynika, że niezależnie od województwa w którym położone są grunty wykazywane przez poszczególne podmioty, w roku 2009 zleciły wykonanie usług rolnych firmie P.M. [...]. M. W. pracownik firmy [...], a w okresie późniejszym pracownik [...]sp. z o.o. (kolejna spółka z o.o. zarejestrowana przez P.M. w ewidencji producentów w roku 2009, która poza wykonywaniem na zlecenie prac rolnych zadeklarowała do płatności odrębne gospodarstwo) zeznał, że o wszystkich pracach decydował P.M., swoje decyzje przekazywał kierownikom, a ci przekazywali je pracownikom. P.M. po zakończeniu prac w jednym dniu, informował o miejscu pracy w dniu następnym. M. W. kilka razy jeździł osobiście w celu zakupu ziarna prosa, a gotówkę na uregulowanie zapłaty otrzymywał od P.M., a podkreślenia wymaga, iż [...] była firma usługową, która nie prowadziła gospodarstwa rolnego. M. W., w ostatnich latach jego pracy dla P.M. był nawet dyrektorem zarządzającym w spółce [...] sp. z o.o., o czym zdecydował P.M.. Pieczątkę otrzymaną od P.M. użył najprawdopodobniej raz, przy czym jego praca w dalszym ciągu polegała na wykonywaniu prac polowych. Na takiej samej zasadzie pracowali dyrektorzy zarządzający innych spółek tj. K. R., A. R.. Pomimo wystosowanego przez organ w dniu 21.02.2013 r. wezwania [...]s.c. nie wykazała faktu rzeczywistego posiadania w roku 2009 zadeklarowanych gruntów rolnych oraz prowadzenia na nich odrębnej działalności rolniczej, nie okazała jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej posiadanie gruntów objętych deklaracją i odrębne zarządzanie nimi, nie okazała dokumentacji dotyczącej posiadania maszyn rolniczych, budynków wykorzystywanych do prowadzenia działalności rolnej. Organ przeanalizował dokumentację dotyczącą zakupu materiałów siewnych, sprzedaży produktów rolnych, zleceń usług rolnych i wskazał, że strona i pozostałe analizowane podmioty nie okazały żadnego dokumentu mogącego swiadczyć o relacjach handlowych związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (sprzedaż/zakup usług lub płodów rolnych) z jakimkolwiek podmiotem spoza grupy podmiotów, które łaczy wspólnik - P.M., co wskazuje na brak odrębności gospodarstw rolnych. Podejmowane przez wspólnika strony postepowania - P.M. czynności miały na celu obejście przepisów prawa. Jako takie, zdaniem organu, należy rozumieć czynności, które jakkolwiek nie są prawnie zakazane, lecz podejmowane są dla osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo.
Organ podniósł, że nie mogą być potwierdzeniem faktycznego wykonywania prac w gospodarstwie spółki na zadeklarowanych gruntach załączone przez stronę protokoły z inspekcji terenowej przeprowadzanej przez jednostkę certyfikującą z zakresu rolnictwa ekologicznego, gdyż kontrolą tą nie są objęte kwestie dotyczące spełnienia przesłanek do otrzymania płatności, są to bowiem odrębne zagadnienia. Jednostka certyfikująca potwierdza jedynie fakt spełnienia kryteriów produkcji ekologicznej.
W ocenie organu istotna w niniejszej sprawie jest również wykazana ,,decyzyjność" P.M.. To P.M. brat udział w załatwianiu wszystkich spraw analizowanych spółek, związanych zarówno z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstw, a także wszelkich spraw formalnych w kontaktach z ARiMR, co wynika chociażby z pism składanych przez P.M. w niniejszej sprawie, a także w sprawach pozostałych kilkudziesięciu podmiotów. W piśmie z 19.03.2013 r. P.M., prosząc o zrozumienie, bezpośrednio wskazał, iż w czasie zbieżnym otrzymał od BP ARiMR w [...] ponad sto analogicznych w treści wezwań, w piśmie z 19 04.2013 P.M. wskazał, iż udziela odpowiedzi na około 200 wystosowanych przez ARiMR wezwań.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 2 lit, a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008, gospodarstwo rolne lub gospodarstwo oznacza wyodrębnioną jednostkę zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą. W skład jednostek produkcyjnych gospodarstwa wchodzą natomiast grunty, budynki, urządzenia i maszyny, inwentarz a także siła robocza. Jeśli jednostki produkcyjne są zarządzane przez ta samą osobą bądź grupę osób fizycznych lub prawnych (bez względu na jej status w świetle prawa krajowego) mamy do czynienia z jednym rolnikiem i gospodarstwem. W ocenie organu [...]s.c. w roku 2009 zadeklarował grunty, które nie stanowiły wyodrębnionego zarówno pod względem technicznym i ekonomicznym gospodarstwa rolnego, na którym spółka ta prowadziłaby faktycznie działalność rolniczą. Grunty te nie stanowiły również wyodrębnionego gospodarstwa po przekazaniu ich (w roku 2010) podmiotowi [...] sp. z o.o. Samo założenie kolejnego podmiotu prawa handlowego (np. kolejnej sp. z o.o.) przez tą samą grupę osób prowadzącego działalność rolną nie będzie oznaczało automatycznie nowego rolnika i gospodarstwa. Fakt, że nowa osoba prawna jest założona przez grupę osób fizycznych lub prawnych posiadającą już status rolnika w świetle w/w definicji rolnika i gospodarstwa wyklucza uznanie takiej osoby za nowego rolnika, w sytuacji zarządzania tym "nowym" gospodarstwem przez te same osoby czy grupę osób. Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których P.M. jest wspólnikiem, zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów organ II instancji uznał, iż to P.M. prowadził działalność rolniczą na własny rachunek. To P.M. uzyskiwał przychody oraz ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Grunty rolne zadeklarowane przez w roku 2009 przez [...]s. c., a w roku 2010 ,,przekazane" [...] sp. z o.o., są de facto zarządzane przez tę sama osobę - P.M.. Grunty zgłaszane do płatności odrębnie przez P.M. oraz pozostałe analizowane spółki, nie stanowią gospodarstw samodzielnych, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Wzajemne powiązania prowadzą w ocenie organu do wniosku, że i [...]s.c. jak i [...] sp. z o.o. nie są rolnikami a także posiadaczami gospodarstwa wskazanego we wnioskach o płatność w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. samodzielnych, niepowiązanych W tej sytuacji, w/w okoliczności, a w szczególności mechanizm tworzenia spółek przez tę samą grupę osób, które to podmioty występują o te same płatności oraz zamierzona koordynacja pomiędzy tymi podmiotami (już na etapie rejestracji poszczególnych podmiotów), pozwalają na stwierdzenie istnienia obu elementów (obiektywnego i subiektywnego) stworzenia sztucznych warunków, o których mowa w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C - 434112.
Organ odwoławczy podkreślił, iż zarówno on, jak i organ I instancji w żaden sposób nie podważają obowiązującej w prawie polskim zasady odrębności podmiotów, jednak przy tak stworzonej strukturze własnościowej analizowanych podmiotów, nie jest możliwa ich odrębność gospodarcza. Zorganizowanie wielu spółek przez tych samych udziałowców jest zdarzeniem nienaruszającym żadnych przepisów krajowych, czy unijnych, jednakże ustalony i wykazany związek pomiędzy poszczególnymi spółkami wynikający z ich struktury własnościowej i kapitałowej, a także sposobu prowadzenia przez wszystkie podmioty tego samego rodzaju działalności, w takiej samej lokalizacji, korzystając ze wspólnego zaplecza, oraz parku maszynowego prowadzi do stwierdzenia, iż zarówno Strona przedmiotowego postępowania jak i pozostałe podmioty, znajdują się w grupie osób fizycznych lub prawnych prowadzących jedno gospodarstwo.
Skargę na powołaną wyżej decyzję do sądu administracyjnego złożyła Spółka, wnioskując o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wydanemu rozstrzygnięciu, jak decyzji z dnia 12 stycznia 2022r. skarżąca zarzuciła:
1) niewłaściwe zastosowania art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95;
2) art. 20 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. w sprawie rozwoju obszarów wiejskich;
3) § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "program rolno-środowiskowy" objętego PROW na lata 2010-2013;
4) wydanie decyzji bez zebrania i rozważenia pełnego materiału dowodowego, co skutkowało nie wskazaniem zarówno w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na jakich dowodach oparto ustalenia faktyczne w sprawie, a także dowolnej, powierzchownej ocenie materiału dowodowego, wyrażającej się zwłaszcza na:
- błędnym ustaleniu, że działania skarżącego były nakierowane na "uzyskanie maksymalnego wnioskowanego dofinansowania" poprzez stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania płatności;
- błędnym ustaleniu, że skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności wobec tworzenie podmiotów prawa handlowego spółek powiązanych osobowo i kapitałowo z jego osobą
- błędnym przyjęciu, że skarżący nie prowadzi działalności rolniczej samodzielnie i na własny rachunek;
- organ oparł się na ogólnych, powierzchownych ustaleniach i nie wykazały w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w przypadku Skarżącego miało miejsce sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności;
- wadliwe ustalenie, że powiązania osobowe między wspólnikami spółek tworzonych przez P.M. wskazują, że pomimo wielości występujących podmiotów, w proces pozyskiwania płatności z Unii Europejskiej zaangażowane były te same osoby, a poprzez ich powiązania organizacyjne (przez osobę P.M.) nie można mówić o samodzielnym prowadzeniu deklarowanych gospodarstw rolnych;
- uznanie przez organ, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy był uprawniony do postawienia skarżącemu zarzutu stworzenia sztucznych warunków gospodarowania, podczas gdy żaden z dowodów nie wskazywał wprost, jakoby działania skarżącego miały na celu uzyskanie przez skarżącego korzyści sprzecznych z systemami danego wsparcia, ani też nie zostało wskazane jak poszczególne powiązania pomiędzy skarżącym, a innymi podmiotami miałyby świadczyć o stworzeniu sztucznych warunków gospodarowania;
- uznania, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż takich warunków nie stworzyła podczas gdy z w/w przepisu wynika, iż ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne; należy zauważyć, iż zarówno orzecznictwo polskich sądów administracyjnych, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej stoi na ugruntowanym stanowisku, iż w przypadku, w jakim beneficjentowi stawia się w/w zarzut, to jego udowodnienie spoczywa na organie;
- błędną wykładnię w/w przepisów, a następnie błędne zastosowanie skutkujące uznaniem, że w przypadku gdyby skarżący starał się tworzyć sztuczne warunki dla uzyskania pomocy z systemu wsparcia, wykluczałoby to osiągnięcie jakiegokolwiek celu tego wsparcia, a beneficjent uzyskałaby wyłącznie korzyść sprzeczną z celami wsparcia prawodawstwa europejskiego (tego systemu wsparcia);
- błędną wykładnię w/w przepisów sprzeczną z treścią wyroku TSUE C-434/12, priorytetu stosowania prawa Unii przyjęcie, że do oceny istnienia korzyści i zgodności tej korzyści z celami wsparcia, przy badaniu czy zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania wsparcia, konieczna jest ocena działania nie w roku , którego dotyczy wniosek ale także na etapie tworzenia beneficjentów, jak również pominięcie jakiejkolwiek analizy subiektywnego i obiektywnego komponentu zarzutu stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności skutkujące zupełnie bezzasadnym przyjęciem, iż skarżący wraz z innymi podmiotami wymienionymi w decyzji dokonali sztucznego podziału gospodarstw celem uzyskania płatności PROW, z zupełnym pominięciem uwzględnienia samodzielności kierowniczej, ekonomicznej i technicznej gospodarstw, jak również celów poszczególnych systemów wsparcia;
9) art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 poprzez: ich nieprawidłowe zastosowanie, jak również pominięcie jakiejkolwiek analizy subiektywnego i obiektywnego komponentu zarzutu stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności - skutkujące zupełnie bezzasadnym przyjęciem, iż skarżąca wraz z innymi podmiotami wymienionymi w decyzji dokonali sztucznego podziału gospodarstw celem uzyskania płatności PROW, z zupełnym pominięciem uwzględnienia samodzielności kierowniczej, ekonomicznej i technicznej gospodarstw, jak również celów poszczególnych systemów wsparcia;
- naruszenia w/w przepisów prawa wskutek ich nieprawidłowego zastosowania i uznania, że te same przesłanki warunkują uznanie stworzenia sztucznych warunków uzyskania płatności do wszystkich systemów wsparcia w ramach EFRROW, bez konieczności badania przesłanek dla każdego systemu wsparcia z osobna.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wystąpił o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Słusznie wskazał organ odwoławczy, że wyrok TSUE w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji 65/2011). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).
Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006, art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady 2988/95 konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. spółki cywilnej [...]i [...] sp. z o.o., ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści.
Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że w przedmiotowej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przez wnioskujące spółki płatności rolnośrodowiskowej za 2009 rok, polegających na utworzeniu przez P.M. i jego rodzinę (m.in. ówczesną żonę R. M. i syna D.M.) kilkudziesięciu spółek cywilnych (w tym wnioskujących o przedmiotowe płatności) i spółek prawa handlowego, powiązanych ze sobą osobowo, własnościowo, organizacyjnie, ekonomicznie i kapitałowo, w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia. Idea płatności wynika ze wspólnej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu norm ochrony środowiska. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje więc działania organizacyjne, kierownicze, jak również osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie; można je zdefiniować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści.
Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których P.M. jest wspólnikiem, zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, organy ARiMR doszły do słusznego wniosku, że to właśnie P.M. prowadził zarobkową działalność rolniczą na własny rachunek, wykonywaną w sposób ciągły i zorganizowany. Uzyskiwał przychody i ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Spółka cywilna [...]jak i [...] sp. z o.o. w rzeczywistości nie prowadziły działalności rolniczej, a więc samodzielnie nie były rolnikiem, nie spełniały warunku posiadania zadeklarowanego we wnioskach o płatności. Występujące o płatności na rok 2009 spółki nie były wyodrębnione pod względem ekonomicznym, technicznym, tylko ściśle powiązane z P. M. i innymi spółkami przez niego zarządzającymi. Spółka cywilna i spółka z o.o. zostały utworzone jedynie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych deklarowanych do płatności w poszczególnych latach. Sztuczny podział jednego gospodarstwa rolnego na wiele podmiotów stwarzał jedynie pozory prowadzenia przez m.in. spółkę cywilną [...]i [...] sp. z o.o. działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. w roku 2009 dodatkowo dziesięciu spółek, w których byli jedynymi współwłaścicielami, a w pozostałych spółkach (z wyłączeniem pojedynczego przypadku – [...]sp. z o.o.) jedno z małżonków jest wspólnikiem, a drugim wspólnikiem jest zamiennie D. M. (syn P. i R.), [...]p. z o.o. lub [...]S.A.
Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną już w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności. Należy tu wspomnieć o tym samym adresie spółek czy też wspólnych kontach bankowych dla wielu podmiotów powiązanych osobą P.M.. Wnioskujące o przedmiotowe płatności spółki nie miały własnych budynków, zaplecza maszynowego, sprzętu, wszystko podlegało organizacyjnie Piotrowi Markiewiczowi jako osobie zarządzającej i koordynującej działania innych podmiotów. W ocenie Sądu, organ – wbrew zarzutom skargi – prawidłowo zastosował art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 oraz pozostałe wymienione w decyzjach przepisy i w tym kontekście w sposób właściwy wyinterpretował przesłanki sztucznych warunków w rozumieniu tych przepisów, nie uzależniając ich wystąpienia od takiego zamiaru skarżącej, który skierowany był wyłącznie na uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia. Sąd podziela oceny organu, że dogłębna analiza sprawy wykazała, iż gospodarstwo rolne prowadzone przez tak przez [...]s.c. "przekazane" [...] sp. z o.o. nie stanowią samodzielnej jednostki gospodarczej (pod względem technicznym, ekonomicznym i kierowniczym). Mimo, że z formalnego punktu widzenia Spółki wnioskujące o płatność w przedmiotowej sprawie są podmiotami odrębnymi od spółek: [...]sp. z o.o., [...]s.c., [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...]S.A., to z gospodarczego punktu widzenia są jednostkami silnie powiązanymi z ww. spółkami osobowo i kapitałowo poprzez P.M., jego syna - D.M. oraz ówczesną żonę R. M.. Składanie wniosków o płatności przez spółki oraz ich wspólników nie miało na celu optymalizacji i zracjonalizowania prowadzonej działalności gospodarczej, a jedynie obejście przepisów prawa w celu osiągnięcia określonych korzyści, jakimi było otrzymanie wyższych płatności z pominięciem stawek degresywnych w różnych konfiguracjach.
Wskazać należy, iż analizując wykazane wyżej zależności, zasadny jest wniosek, że podmioty te są jedynie inną formą prawną posiadanego przez P.M. gospodarstwa, a wykazane wyżej powiązania osobowe umożliwiają sprawowanie kontroli nad tymi podmiotami, prowadzącą do zamierzonej koordynacji, umożliwiającej uzyskanie nienależnych płatności. Należy wskazać, że przedmiotem ustaleń organu nie był fakt ustalenia składu osobowego i praw własności, lecz faktyczne posiadanie w roku 2009 gruntów rolnych, oraz rzeczywiste prowadzenie na nich odrębnego, samodzielnego gospodarstwa rolnego. Trafnie, w ocenie Sądu, organy podnoszą że zasadnicze wątpliwości, wzbudza fakt, że wszystkie podmioty, w których głównym udziałowcem jest P.M., R. M. oraz D. M., w tym [...] sp. z o.o. (przekształcona na skarżącą Spółkę), zajmując praktycznie tą samą siedzibę, zadeklarowały do płatności grunty rolne położone w kilku innych województwach, dodatkowo w gospodarstwie rozproszonym na kilka powiatów, co oceniając jednostkowo, ze względu na odległość od siedziby, znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwa ekologicznego (ze swojej natury wysokonakładowego) i podważa sens ekonomiczny takiej działalności. Jednocześnie pomimo (pozornego - oceniając jeden podmiot) rozproszenia, analiza gruntów zadeklarowanych przez całą grupę podmiotów związanych z P. M. trafnie w ocenie organu wykazuje nieprzypadkową zbieżność ich położenia. Składanie bowiem kilku odrębnych wniosków miało na celu ominięcie przepisów modulacyjnych. W tym kontekście zasadny jest argument organu, że składanie wniosków przez te podmioty miało na celu obejście przepisów prawa celem osiągnięcia określonych korzyści, jakimi było otrzymanie wyższych płatności z pominięciem stawek degresywnych.
Zdaniem Sądu, utworzenie podmiotów, powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo i organizacyjnie, a następnie złożenie kilku odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych na poszczególne działki rolne, z pominięciem modulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych. Bez znaczenia pozostaje bowiem to, że skarżąca formalnie mogła wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo oraz to, że posiadała wyodrębnienie organizacyjno-prawne. Nie wyklucza to bowiem tego, przy zaistnieniu dodatkowych okoliczności, że mamy do czynienia z podjęciem przez podmioty czynności prawnych i faktycznych wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo.
Okoliczność powiązania osobowo-kapitałowego ww. podmiotów świadcząca o stworzeniu sztucznych warunków nie wynika wprost z przepisów, jednak okoliczność ta wynika z orzecznictwa sądów krajowych, jak również orzecznictwa unijnego. W powołanym wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 TSUE stwierdził, że sąd krajowy może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami. W ocenie Sądu, ta więź personalna, jak również zamierzona koordynacja w niniejszej sprawie wystąpiły.
W przedmiotowej sprawie wykazana została zatem przesłanka obiektywna, gdyż jedynie w formalny sposób spełnione zostały przez wnioskujące spółki warunki przyznania wnioskowanej płatności. Wydzierżawienie gruntów należących do skarżącej pomiędzy kilku beneficjentów i utworzenie tym samym kilku mniejszych gospodarstw miało jedynie na celu wyłącznie uniknięcie skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i to nie tylko przysługujących w ramach danej płatności, lecz również płatności z innych tytułów. Natomiast w kwestii subiektywnej przesłanki stworzenia sztucznych warunków, wykazane zostało w postępowaniu administracyjnym, że przyczyną stworzenia sztucznych warunków była wola uzyskania korzyści poprzez dążenie do uzyskania wsparcia ze środków pomocowych w wysokości wyższej niż byłaby należna w sytuacji, gdyby skarżąca złożyła jeden wniosek o przyznanie płatności do całego gospodarstwa. Sąd uznał, że w wystarczający sposób organ zobrazował powiązania osobowe i organizacyjne pomiędzy skarżącą i pozostałymi podmiotami, którym skarżąca wydzierżawiła grunty rolne na przestrzeni 2009 r. oraz w latach wcześniejszych. W ten sposób organ ujawnił koordynację działań w celu pozyskania wyższego wsparcia niż to, które przysługiwałoby w sytuacji niewystąpienia stworzenia sztucznych warunków.
Tym samym niezasadny jest zarzut dotyczący naruszenia pozostałych przepisów prawa materialnego, bowiem w świetle przedstawionych okoliczności wskazujących na zaistnienie sztucznych warunków w rozumieniu, powołanych na wstępie rozważań, przepisów unijnych, spełnienie formalno-prawnych przesłanek do przyznania wnioskowanej płatności, o których mowa w powołanych przepisach ustawy, nie ma znaczenia. Istota bowiem wystąpienia sztucznych warunków polega właśnie na tym, że mimo formalnego przestrzegania wymogów stawianych przez przepisy prawa warunkujących przyznanie wnioskowanej pomocy (na które to przesłanki powołuje się skarżąca), cel tych rozwiązań prawnych nie zostaje osiągnięty, co też miało miejsce w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu, przeprowadzone w tym zakresie przez organ postępowanie dowodowe potwierdziło w sposób nie budzący wątpliwości fakt stworzenia sztucznych warunków do uzyskania wsparcia. W uzasadnieniu decyzji organ wykazał, że chronologia zdarzeń dotycząca skarżącej, jednoznacznie wskazuje na stworzenie sztucznych warunków w celu uzyskania wsparcia. Skarżąca w skardze nie wskazała natomiast na żadne okoliczności faktyczne, które skutecznie podważałyby wiarygodność ustaleń poczynionych przez organ. Organy przeprowadziły w tym zakresie wyczerpujące postępowanie dowodowe w sposób odpowiadający procedurze administracyjnej, jak również prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie, co w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2009.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy ARiMR wszechstronnie zebrały i oceniły materiał dowodowy w celu wykazania stworzenia przez P.M. sztucznych warunków do uzyskania korzyści finansowych w kontekście łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Przesłanka obiektywna to wskazywany przez organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zespół obiektywnych okoliczności, obejmujący mechanizm tworzenia spółek (ich multiplikowanie) przez tę samą grupę osób, powiązanych ze sobą osobowo, ekonomicznie, działających w ramach zamierzonej koordynacji. Pomimo formalnej zgodności z prawem tworzenia tak wielu podmiotów w formie spółek cywilnych i handlowych, prowadzących działalność gospodarczą, polegającą np. na uprawie zbóż, warzyw, roślin przemysłowych i innych upraw rolnych, chowie i hodowli bydła, nie może zostać jednak osiągnięty cel danego wsparcia. Przesłanka subiektywna zaś oznacza, że przez stworzenie sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść finansową sprzeczną z celami całego systemu wsparcia, przy czym zgodnie z wyrokiem z 7 kwietnia 2022 r. nr C-176/20 pogląd ten złagodzono. W myśl najnowszego wyroku TSUE ze sztucznymi warunkami w rozumieniu art. 60 rozporządzenia UE nr 1306/2023 mamy do czynienia wówczas, gdy z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez stworzenie sztucznych warunków wymaganych do jej uzyskania, a zatem cyt. wyrok nie odwołuje się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. W ten sam sposób należy traktować też, jak zasadnie przyjął Dyrektor MOR ARiMR, przepis art. 5 ust. 3 rozporządzenia UE nr 1975/2006 o analogicznej treści jak w/w art. 60. Wykazanie zatem sprzecznego z – jak stanowi wspomniany przepis – celami prawodawstwa unijnego działania wnioskodawcy nie udowodnienia jego wyłącznego w tym zamiaru. Tym samym obciążający organy administracji ciężar dowodu ogranicza się do okoliczności świadczących za stworzeniem sztucznych warunków uzyskania pomocy, sprzecznie z celami prawa unijnego oraz występowania zamiaru wnioskodawcy osiągnięcia takiego skutku.
Należy zgodzić się z organami, że dopiero analiza przedmiotowego wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych dla spółki cywilnej [...]i [...] sp. z o.o. za 2009 rok z wnioskami składanymi przez inne podmioty pozwoliła ustalić pewien schemat działania i wzajemne powiązania określonej grupy osób, która takie sztuczne warunki stworzyła. Stworzony układ własnościowy, zarządzający i organizacyjny pomiędzy spółkami stanowi o zamierzonej koordynacji działań, polegającej na zgłaszaniu odrębnych wniosków o przyznanie płatności, celem uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia. W ocenie Sądu utworzone spółki formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa płacące podatki, wystawiające faktury, mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy i ubezpieczenie. W rzeczywistości jednak było to wyłącznie wyodrębnienie formalnoprawne, nie świadczące o ich rzeczywistej samodzielności czy niezależności. Gospodarstwa te bowiem pozostawały w ścisłym związku ze sobą. Sens ekonomiczny utworzenia kilkudziesięciu powiązanych podmiotów zawierał się wyłącznie w tym, aby w taki właśnie sposób zwiększyć rozmiar płatności poprzez obejście przepisów modulacyjnych. Nie było przy tym w rozpoznawanej sprawie żadnych obiektywnych okoliczności wskazujących na inne racjonalne uzasadnienie utworzenia przez P.M. kilkudziesięciu spółek, które przenosiły między sobą posiadane grunty. Należy podkreślić, że ustalenia organów co do charakteru powiązań pomiędzy analizowanymi podmiotami znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony co do oceny poszczególnych okoliczności faktycznych pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza zgromadzonych dowodów.
W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego niezrealizowania przez organy niezbędnych w ocenie strony dowodów zmierzających do ustalenia stanu faktycznego, poprzez: przesłuchanie w charakterze świadków wspólników i pełnomocników spółki, zarządu i pełnomocników poprzednich użytkowników gruntów gospodarstwa spółki, zebranie dowodów ze sprawozdań finansowych oraz z działalności ww. podmiotów z akt rejestrowych za lata 2005-2008, dokumentacji spółki [...]z Prokuratury Okręgowej w [...], włączenie do akt kopii akt EP spółki cywilnej oraz jej poprzednich użytkowników części gospodarstwa rolnego, włączenie akt postępowań w sprawie płatności za lata 2005-2008 poprzednich użytkowników gruntów, ze szczególnym uwzględnieniem zawartych w aktach dokumentacji kontroli na miejscu, kontroli administracyjnej wniosków tych beneficjentów, wyjaśnień składanych w poszczególnych sprawach – celem ustalenia, że w latach 2005-2008 oraz w następnych podmioty wymienione w tabelach skarżonych decyzji prowadziły własne, odrębne gospodarstwa rolne, na własne ryzyko, rzecz i rachunek, w dobrej wierze, dokumentów z akt sprawy prowadzonej przez Prokuraturę Okręgową w [...] ([...]), dokumentów pobranych przez CBŚP w [...], to Sąd stwierdza, że materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie jest obszerny, kompleksowy i wystarczający, aby dokonać zestawień tabelarycznych, obrazujących stworzony mechanizm i wyciągnąć odpowiednie wnioski. W ocenie Sądu wnioski dowodowe zgłaszane przez stronę w toku postępowania albo nie mają znaczenia dla sprawy, albo okoliczności, na które są składane, są już dostatecznie wyjaśnione innymi dowodami i mają charakter przewlekania sprawy, zwłaszcza, że mimo wezwań kierowanych do świadków zgłaszanych przez skarżącą i P. M. nie stawiają się oni na terminy czynności procesowych wyznaczane przez ARiMR. Argumentacja strony zawarta w skardze jest więc jedynie polemiką z prawidłowymi ustaleniami organów zwłaszcza w kontekście ogólnikowości wniosków strony (dokumenty pobrane przez CBŚP, akta Prokuratury Okręgowej w [...][...]).
Ww. wnioski dowodowe, zdaniem strony, zmierzały do ustalenia, że spółka cywilna, spółka składająca wniosek transferowy oraz analizowane przez organy ARiMR podmioty prowadziły własne, wyodrębnione gospodarstwa rolne, a [...]s.c. i [...] sp. z o.o. działały według zasady zaufania do organów Państwa, zgodnie z decyzjami wydawanymi ówcześnie przez organy ARiMR przyznającymi płatności.
Sąd zauważa, że organy zgromadziły materiał dowodowy w 3 segregatorach. Dokładna analiza dokumentów w nich zawartych prowadzi do wniosku, że albo żądane przez stronę dowody znajdują się już w materiale dowodowym, albo istotne okoliczności można wysnuć na podstawie innych dowodów, albo służą jedynie do przedłużenia sprawy i stanowią wersję skarżącego. Nie zasługują więc na uwzględnienie zarzuty wskazane w skardze dotyczące naruszenia przepisów postępowania wyjaśniającego (zbierania i oceny dowodów). Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. (zawiadomienie strony o możliwości zapoznania się z aktami z informacją o niewłączeniu nowych dokumentów do akt i wskazaniem przewidywanego terminu załatwienia sprawy do 20.10.2023 r.).
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego ciężaru dowodu wskazać należy, że w sprawach dotyczących stworzenia sztucznych warunków zastosowanie mają przepisy dwóch omówionych na wstępie rozważań rozporządzeń unijnych nr 2988/95 i nr 1306/2013, które interpretowane są w ten sposób, że na organie spoczywa obowiązek wykazania okoliczności potwierdzających przyjmowaną przez niego tezę, że doszło do stworzenia sztucznych warunków, zaś strona postępowania ma obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Wykazanie przez organ stworzenia sztucznych warunków może być kwestionowane przez stronę i wówczas na niej spoczywa ciężar wykazania materiałem dowodowym niezasadności stanowiska organu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło