VIII SA/Wa 181/17
WyrokWSA w Warszawie2018-04-25
Skład orzekający: Leszek Kobylski, Renata Nawrot, Marek Wroczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organy ARiMR prawidłowo odmówiły przyznania płatności rolnośrodowiskowej na podstawie art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, uznając, że skarżąca spółka sztucznie stworzyła warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy ARiMR prawidłowo odmówiły przyznania płatności rolnośrodowiskowej. Analiza wykazała, że skarżąca spółka, wraz z innymi podmiotami powiązanymi osobowo, rodzinnie i kapitałowo z P. M., stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności, co stanowiło obejście prawa i było sprzeczne z celami systemu wsparcia. Organy wykazały zarówno element obiektywny (nieosiągnięcie celu systemu wsparcia), jak i subiektywny (wola uzyskania korzyści poprzez sztuczne stworzenie warunków), zgodnie z wykładnią TSUE.Stan faktyczny
Skarżąca spółka domagała się przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok. Organy ARiMR odmówiły przyznania płatności, uznając, że spółka stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, co było sprzeczne z celami systemu wsparcia. Spółka zarzuciła organom błędy w ustaleniach faktycznych i nieprzeprowadzenie wnioskowanych dowodów. Po uchyleniu przez WSA pierwszej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez NSA, WSA ponownie rozpoznał sprawę i oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej oddala skargę.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. (dalej: "skarżąca", "spółka") na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "organ odwoławczy", "Dyrektor ARiMR") nr [...] z [...] maja 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: "organ I instancji", "Kierownik ARiMR") Nr [...] z [...] listopada 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:
Postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem złożonym przez spółkę w dniu 21 maja 2012 r., w którym domagała się przyznania płatności na rok 2012. Po wystosowaniu przez organ wezwania do złożenia wyjaśnień w celu potwierdzenia faktycznego użytkowania gruntów, skarżąca złożyła wyjaśnienia na piśmie i dołączyła dowody w postaci umów na wykonanie usług oraz dostaw środków trwałych, protokoły wykonania usług, faktury za wykonane usługi, faktury dotyczące sprzedaży siana, zielonki i prosa.
Organ I instancji decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. odmówił skarżącej przyznania przedmiotowych płatności ze względu na niespełnienie warunków określonych w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe") w związku ze stworzeniem przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności, o których mowa w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczególne zasady wykonywania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005
w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L.25/8
z 28.01.2011 r.) poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego.
Organ I instancji opisał szczegółowo powiązania pomiędzy spółkami z udziałem P. M. i jego żony R. M. oraz syna D. M., które łącznie posiadały blisko [...] ha zgłoszonych do dopłat. Kierownik ARiMR oparł się na faktach znanych mu z urzędu z innych spraw dotyczących płatności. Uznał za niecelowe przesłuchiwanie świadków wskazywanych przez stronę.
Pismem z dnia 3 grudnia 2013 r. spółka złożyła odwołanie od decyzji Kierownika ARiMR z dnia [...] listopada 2013 r. Wnosząc o uchylenie decyzji zarzuciła organowi
I instancji brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego
i popełnienie fundamentalnych błędów w ustaleniach faktycznych, oparcie o źle metodycznie zgromadzone dowody, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego oraz nie przeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę. Ponownie wniosła o przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków na okoliczności dotyczące posiadania przez spółkę oraz prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, na rzecz i ryzyko. Spółka podważyła też zasadność ustaleń faktycznych organu co do tych okoliczności, zarzuciła pominięcie dowodów w postaci sprawozdań.
Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję Kierownika ARiMR wskazał na warunki przyznania płatności określone w z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich. Stwierdził też, że ubiegając się o płatności bezpośrednie i ONW składa się jeden wniosek, deklarując działki rolne w tym samym wniosku, zatem rozpoznając wniosek o płatności bezpośrednie nie sposób jest rozpoznać go w oderwaniu od wniosku o płatności ONW.
W ocenie Dyrektora ARiMR skarżąca nie była posiadaczem zgłoszonych przez siebie gruntów rolnych w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, ponieważ grunty te wchodziły faktycznie w skład gospodarstwa rolnego P. M. i były przez niego zarządzane. Organ odwoławczy powołał się na powiązania pomiędzy P. M., jego byłą żoną, synem i innymi osobami tworzącymi różne spółki dla sztucznego podziału gospodarstwa umożliwiającego korzystanie z dopłat w najszerszym zakresie. Dyrektor ARiMR powołał się na cele płatności wspólnotowych, jakim jest finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne. Wskazał też na zasady modulacji określone w § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.
Organ omówił powiązania spółek z udziałem P. M., jego żony, syna i kilku innych osób. Przemawia za tym zarówno struktura organizacyjna spółek, w których wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółki albo bezpośrednio, będąc jej wspólnikami bądź pełniąc inne funkcje umożliwiające im prowadzenie spraw spółki, np. prokurenta lub prezesa zarządu, względnie pośrednio, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są wymienione osoby. Następnie Dyrektor ARiMR zauważył, że podmioty, o których mowa wyżej, ubiegające się o płatności w 2012 r. w większości podawały jako adres siedziby: ul. [...]
w B., względnie ul. [...] w B., będący adresem zamieszkania P. M., dopiero w końcu 2012 r. dokonane zostały zmiany wspólników i adresy spółek. Poszczególne działki ewidencyjne stanowiące składnik gospodarstwa rolnego były w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenosiły między sobą posiadanie działek, legitymując to umowami przeniesienia posiadania podpisywanymi na ogół przez P. M.. Organ odwoławczy powołał się też na ustalenia z innych postępowań, zgodnie z którymi to P. M. podejmował kluczowe dla powiązanych podmiotów decyzje. Wskazywał na to, że prace polowe były wykonywane na zlecenie powiązanych spółek przez należące do P. M. podmioty. Sama skarżąca nie miała możliwości organizacyjnych i sprzętowych do wykonywania prac polowych.
Dyrektor ARiMR wskazał na przepisy pkt 1 załącznika do rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r. zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz okręgów
i regionów, dotyczący, ich struktur gospodarstw rolnych (Dz. Urz. UE L. 2002.216.1),
z których wywiódł wniosek, że gospodarstwo rolne jest wyodrębnioną jednostką, samodzielną zarówno technicznie jak i ekonomicznie, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą jako działalność podstawową lub drugorzędną. Dwa lub więcej oddzielnych i uprzednio niezależnych gospodarstw, zintegrowanych w rękach jednego posiadacza, uważa się za jedno gospodarstwo, jeśli mają wspólnego zarządcę lub tez wykorzystują tę samą siłę roboczą i urządzenia. Przy takim ujęciu w ocenie organu odwoławczego skarżąca spółka nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana
z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M., stanowiąc łącznie z innymi powiązanymi podmiotami jeden organizm – gospodarstwo rolne zarządzane przez grupę osób fizycznych lub prawnych. Stanowi to zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności, prowadząca do uzyskania nieuzasadnionej korzyści ok. [...] mln zł.
W tym stanie rzeczy nie sposób uznać, że spółka posiadała grunty rolne
w rozumieniu § 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Posiadanie w świetle tego rozporządzenia należy rozumieć szerzej niż tylko poprzez pryzmat art. 336 Kodeksu cywilnego. Płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych, nie zaś prawo własności tych działek. Istotne jest faktyczne władztwo nad rzeczą, to jest swoboda
w podejmowaniu decyzji o zabiegach agrotechnicznych, efektywne w sensie ekonomicznym korzystanie z gruntów.
Organ uzasadnił odmowę przeprowadzenia wnioskowanych dowodów na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko przepisem art. 78 § 2 Kpa stwierdzając, że ewentualne zeznania świadków nie miałyby znaczenia dla sprawy. Podniósł, że nie kwestionuje, że skarżąca spółka prowadzi działalność gospodarczą na własną rzecz
i ryzyko, jednak jest ona jedynie częścią większego gospodarstwa zarządzanego przez tę sama grupę osób. W konsekwencji, wobec wyjaśnienia tych okoliczności innymi dowodami, Dyrektor ARiMR uznał, że wnioski dowodowe zmierzały tylko do przedłużenia postępowania.
Na koniec uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zasada określona w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427, dalej: "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich") stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części 2 art. 7 K.p.a., obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na ARiMR nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Z kolei w myśl art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. W związku tym, uznać należy, że organy ARiMR orzekając na podstawie posiadanego materiału dowodowego uczyniły zadość wymogom stawianym przez ww. przepis, stojąc na straży praworządności, rozpatrując wyczerpująco cały materiał dowodowy i zapewniając stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz udzielając niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych
i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Dyrektora ARiMR. Wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuciła organom brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego i popełnienie fundamentalnych błędów w faktycznych ustaleniach w oparciu o źle metodycznie zgromadzone dowody, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego, nie przeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę oraz nieuzasadnione zastosowanie art. 4 ustęp 8 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 oraz art. 30 rozporządzenia Komisji 73/2009. Nie można bowiem stosować tego przepisu do tych rodzajów płatności, w przypadku których nawet hipotetycznie nie może dojść do uzyskania korzyści wskutek stworzenia sztucznych warunków do otrzymania płatności przez podział gospodarstwa.
Uzasadniając zarzuty skargi jej autor podkreślił, że wnioski dowodowe
o przeprowadzenie dowodów osobowych złożone przez stronę w postępowaniu stanowią realizację prawa strony. Ciężar dowodu, który spoczywa na stronie nie oznacza, iż organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na żądanie strony dowodów osobowych. Przesłuchania świadków stanowią usankcjonowany przez prawo środek dowodowy w postępowaniu administracyjnym. Jest oczywiste, że strona ze względu na sam charakter dowodu nie może tego dowodu przeprowadzić bez udziału organu. Wprowadzone w postępowaniach o płatności rolnicze odejście od pełnej realizacji zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. zwalnia organ jedynie od poszukiwania dowodów z własnej inicjatywy, w tym przeprowadzania dowodów osobowych z inicjatywy organu. Nie zwalnia natomiast z przeprowadzenia dowodów osobowych zawnioskowanych przez stronę.
Autor skargi zarzucił, iż zaskarżoną decyzję oparto na błędnej wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE 65/2011 i art. 30 rozporządzenia 73/2009. Powołał się na wykładnię dokonaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: "TSUE") zawartą w wyroku z dnia 12 września 2013 r., sygn. C-434/12, z której wynika, że dla zastosowania art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE 65/2011 konieczne jest kumulatywne zaistnienie dwu okoliczności, które organ powinien wykazać. Po pierwsze zaistnienie ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosowanych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienie subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Co do elementu obiektywnego przez cele realizowane przez te uregulowania należy rozumieć odpowiednie zapisy określone w rozporządzeniu nr 1698/2005. Samo twierdzenie organu, iż beneficjent miał zamiar obejść ograniczenia określone w ustawodawstwie krajowym nie pozwala sama w sobie wykluczyć, że działalność wnioskodawcy przyczyni się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 (punkty 32 - 38 ww. wyroku ETS). Stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu wymaga obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. Organ musi udowodnić wyłączny zamiar strony, ustalić tym samym jej wolę (punkty 39 - 42 ww. wyroku ETS).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wystąpił o oddalenie skargi.
Wyrokiem z 5 listopada 2014 r. sygn. akt VIII SA/Wa 676/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany także: WSA, Sąd), orzekł o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji (odpowiednio z [...] maja 2014 r. i [...] listopada 2013 r.).
W uzasadnieniu Sąd podniósł, że wykazanie po stronie występującego o płatności beneficjenta, iż nie posiada gruntu, do którego dopłaty mają być dokonane, stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy płatności. Dopiero, gdy nie można wykluczyć posiadania, należy przejść do oceny, czy nie zachodzą inne przesłanki odmowy płatności, takie jak tworzenie sztucznych warunków do przyznania płatności, o jakich mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011. Zgodnie z powołanym przepisem, nie naruszając szczególnych przepisów odnoszących się do poszczególnych systemów wsparcia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Próba interpretacji tego przepisu była podjęta przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond "Zemedelie" – Razplasztatelna agencja (publ: www.eur-lex.europa.eu). Zdaniem Sądu, stanowisko TSUE przyjęte w powołanym wyroku odnośnie do zdefiniowania sztucznego tworzenia warunków, ma zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.
W ocenie WSA argumenty podnoszone przez organy obu instancji, które ich zdaniem przemawiają za ustaleniem braku posiadania przez skarżącą gruntów rolnych lub uczestniczenia przez nią w sztucznym stworzeniu warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia nie znajdują wystarczających podstaw w materiale dowodowym przedstawionym Sądowi.
Sąd zauważył, że jedyne źródło ustaleń organów to dane i informacje zawarte
w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli (ZSZiK). Okoliczność, że system ten jest prawnie zatwierdzony, dopuszczalny i konieczny, nie oznacza jeszcze, że organy wydając decyzje mogą jedynie poprzestać na danych znajdujących się w tym systemie, nie rozpatrując innego materiału dowodowego niezbędnego do rozstrzygnięcia sprawy. Powoływanie się przez organ na dane z ZSZiK, wymaga by miały one stosowne odzwierciedlenie w aktach kontrolowanej przez Sąd sprawy administracyjnej. Innymi słowy, każde ustalenie organu wynikające z ZSZiK winno wynikać z dokumentów, które znajdują się w tych aktach. Dopiero wówczas twierdzenia organów nie będą gołosłowne, a ich decyzje będzie można uznać za przekonywujące zgodnie z art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Jeśli zaś w aktach administracyjnych sprawy brak jest takich dokumentów – to ustalenia organów należy uznać za dowolne i arbitralne, a więc naruszające art. 80 k.p.a.
Skarżąca w toku postępowania zarówno przed organami jak i przed Sądem, zarzucała szereg błędnych ustaleń faktycznych dokonanych przez organy, co na podstawie akt administracyjnych było w zasadzie niemożliwe do zweryfikowania. Organy nie odnosiły się do szeregu zarzutów co dodatkowo utrudniało tę weryfikację. Wobec powyższego WSA uznał, że organy obu instancji nie przeprowadziły szczegółowego postępowania mającego na celu udowodnienie, że skarżąca rzeczywiście nie posiadała gospodarstwa lub uczestniczyła w sztucznym stworzeniu warunków do otrzymania płatności, aby uzyskać cele sprzeczne z celami danego systemu.
Sąd przytoczył treść art. 21 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. nr 64, poz. 427, dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) i stwierdził, że wbrew twierdzeniom organów to na nich spoczywa ciężar wykazania, że miało miejsce sztuczne stworzenie warunków uzyskania płatności. WSA zwrócił uwagę, że organy nie mogą z jednej strony przerzucać ciężar dowodu na skarżącą jako stronę postępowania, a z drugiej strony kwestionować potrzebę przeprowadzenia zgłaszanych przez nią dowodów, czy wręcz stwierdzać, że nie mają one znaczenia dla sprawy i służą jedynie przewleczeniu postępowania. Sąd uznał za błędny argument organu, że zgodnie z art. 78 § 2 k.p.a. zbędne jest dopuszczenie dowodu na okoliczności, które zostały już wykazane innymi dowodami. Organ za udowodnione uznał okoliczności braku posiadania przez spółkę
i sztucznego tworzenia warunków z pominięciem dowodów skarżącej na okoliczności przeciwne to jest, że posiadała gospodarstwo rolne i nie było to związane ze sztucznym tworzeniem warunków do uzyskania płatności.
W ocenie WSA organy nie wyjaśniły w przekonywujący sposób dlaczego uznały za niewiarygodne dokumenty przedstawione przez skarżącą w toku postępowania, mające przemawiać za prowadzeniem przez nią samodzielnej działalności rolniczej. Okoliczność, że spółka prawa handlowego zlecała wykonywanie usług rolniczych innej firmie, której przedstawicielem był P. M. nie jest sama w sobie wystarczająca do uznania, że skarżąca nie prowadzi samodzielnie działalności rolniczej. Organy winny w sposób niebudzący żadnych wątpliwości ustalić, czy spółka użytkowała rolniczo wskazane przez siebie działki na własne ryzyko i rachunek, decydując poprzez swoje organy lub uprawnione osoby np. komu zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, nadto czy miała ona również pełną swobodę
w podejmowaniu decyzji o jakie konkretne płatności ze środków unijnych występować. W celu ustalenia prowadzenia samodzielnie działalności rolniczej organy powinny również wyjaśnić, czy skarżąca, tak jak podnosi w uzupełnieniu skargi, rzeczywiście składała sprawozdania finansowe, które mogłyby to potwierdzić.
W związku powyższym, w ocenie Sądu pierwszej instancji, co najmniej za przedwczesne należy uznać stwierdzenie organów, że skarżąca nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana
z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M. co stanowi zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności. Według Sądu, w sprawie, w której organy chcą wykazać sztuczne tworzenie warunków, o których mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011, winny zgodnie z art. 75 k.p.a. dopuścić wszelkie wnioskowane przez skarżącą możliwe dowody, które mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia. Tym samym organ powinien uwzględnić wnioski dowodowe składane przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego.
Sąd pierwszej instancji, wobec stwierdzenia uchybień procesowych, uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutów dotyczących przepisów prawa materialnego, zauważył jednak, że organy ponownie rozpoznając sprawę powinny mieć na uwadze, że ewentualny zarzut sztucznego tworzenia warunków, o jakich mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 należy rozpatrywać z odpowiednim uwzględnieniem powołanego orzeczenia TSUE w sprawie C-434/12.
Wyrokiem z 1 lipca 2016 r. sygn. akt II GSK 471/15 Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Dyrektora ARiMR, orzekł
o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy WSA do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny (zwany także: NSA) podzielił wywody skargi kasacyjnej, że w rozpatrywanym przypadku organ dokonał rozstrzygnięcia na podstawie całokształtu posiadanego materiału dowodowego, mając podstawy, by nie uwzględnić wskazanych wniosków dowodowych z zeznań świadków oraz wystąpień do firm
i usługobiorców o informacje dotyczące wykonywania usług i osób które je wykonywały. Zaznaczył, że zachodziły podstawy by uznać, że dowody wnioskowane przez stronę – w świetle wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 – nie były konieczne dla rozważenia "obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)" jak i "obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu".
Wbrew wywodom WSA dane i informacje zawarte w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli mogą stanowić źródło ustaleń i w sytuacji, gdy nie są skutecznie podważane, nie wymagają dalszego postępowania dowodowego. W konsekwencji stwierdzenia, że materiał dowodowy został przez organ zebrany prawidłowo - bez uchybienia art. 75 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. - Sąd nie miał więc podstaw by uznać, że oceniono niepełny materiał dowodowy, a w konsekwencji uchybiono zasadzie swobodnej oceny dowodów.
Jako wytyczne dla sądu ponownie rozpoznającego sprawę, Naczelny Sąd Administracyjny nakazał uwzględnić przedstawioną wykładnię art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 i rozważyć, czy zgromadzony w sprawie materiał potwierdza istnienie więzi prawnej, ekonomicznej lub personalnej między różnymi osobami oraz takiej koordynacji pomiędzy tymi osobami, która świadczy o stworzeniu - celem uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia - sztucznych warunków, o jakich mowa w powołanym przepisie.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez organ odwoławczy skargi kasacyjnej wyrokiem z 1 lipca 2016 r., sygn. akt II GSK 471/15, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA.
Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie odmowy przyznania spółce płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012. Istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy w zaistniałym stanie faktycznym wystąpiły przesłanki do zastosowania przez organy obu instancji art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011, skutkujące odmową przyznania przedmiotowej płatności.
Zgodnie z treścią art. 4 ust. 8 ww. rozporządzenia, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia. Przepis ten stanowi zatem generalną klauzulę pozwalającą organom administracji publicznej przeciwdziałać obejściu prawa przez podmioty, celem uzyskania przez nich korzyści wbrew intencjom ustawodawcy unijnego. Obejście prawa dotyczy więc sytuacji, gdy działanie danej osoby zmierza do innego niż typowe w danych okolicznościach, wynikających z przepisów prawa, ukształtowania stosunków faktycznych lub prawnych po to tylko, by osiągnąć zamierzony przez taką osobę skutek prawny. Podkreślić trzeba także, że obejście prawa (nadużycie prawa) nie może skutkować ochroną prawną podmiotu, który sztucznie kreuje okoliczności uzasadniające stosowanie danej normy przyznającej określoną korzyść finansową i wiąże się to z sankcją wykluczenia możliwości skorzystania z tego prawa przez ten podmiot, o czym orzekł Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 16 marca 2006 r. sygn. C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover (pkt 52-53) (Vide LEXIS.pl nr 405322).
Rygor nieprzyznania płatności w razie stwierdzenia przypadku obchodzenia prawa nie jest ograniczony do określonych rodzajów płatności. Z treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 jednoznacznie wynika, że w sytuacji stwierdzonej tym przepisem "nie dokonuje się żadnych płatności". Dokonując interpretacji przepisu, stanowiącego podstawę materialnoprawną zaskarżonej
i poprzedzającej ją decyzji, należy zauważyć, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) dokonał wykładni tego przepisu w wyroku z dnia 12 września
2013 r., sygn. akt C-434/12 (Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawen fond ‘Zemedelie’ – Razplasztatelna agencija). TSUE orzekł, że:
1) przepis ten należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego.
W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się
o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi: prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi
w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami;
2) artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie temu, by wniosek o płatność z systemu wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) został oddalony jedynie na tej podstawie, że projekt inwestycyjny, ubiegający się o skorzystanie z pomocy w ramach tego systemu, nie wykazuje niezależności funkcjonalnej lub że istnieje więź prawna między ubiegającymi się o taką pomoc, jednak przy braku uwzględnienia innych elementów obiektywnych rozpatrywanego przypadku.
Wyrok w sprawie C - 434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011. Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności,
z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych
w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).
Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę
w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonał analizy przepisu art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 w obu aspektach: obiektywnym
i subiektywnym, wskazując na ustalenia stanu faktycznego, że utworzona spółka nie posiada odrębnego kierownictwa, nie jest wyodrębniona pod względem technicznym
i ekonomicznym, jest ściśle powiązana osobowo, rodzinnie i kapitałowo, nie prowadzi działalności rolniczej we własnym imieniu i na swoją rzecz. Została utworzona tylko
w celu pobierania zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez wiele podmiotów na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne.
Organy obu instancji, po analizie materiału dowodowego zgromadzonego
w sprawie zasadnie, zdaniem Sądu, doszły do przekonania, że przedmiotowa spółka występując o przyznanie płatności na 2012 r., nie prowadziła rzeczywistej działalności gospodarczej. Świadczy o tym fakt utworzenia przez P. M., R. M. i D. M. w 2012 r. 90 spółek ubiegających się o płatności. Skarżąca spółka została wpisana do rejestru KRS w dniu 21 marca 2005 r., wspólnikiem spółki był P. M. i [...] sp. z o.o., w której P. M. jest prezesem zarządu.
Ponadto w ocenie Sądu organy zebrały kompletny materiał dowodowy i na jego podstawie poczyniły prawidłowe, a tym samym trafne ustalenia faktyczne dotyczące nie tylko sposobu tworzenia spółek, ale także przeanalizowały istniejące powiązania osobowe, rodzinne, majątkowe, pełnione przez P. M. funkcje w spółkach, okoliczności podania w większości utworzonych spółkach (w 87 na 90) konta bankowego P. M. lub jego syna D. M., rejestracji tworzonych podmiotów na przestrzeni lat 2006 - 2012 pod kątem wskazywania siedziby spółek tożsamych z miejscem zamieszkania skarżącego. Z analizy przeprowadzonej przez organy, a nie zanegowanej przez skarżącą wynika, że poszczególne spółki są powiązane ze sobą osobowo poprzez osoby P. M., R. M. oraz D. M. (syna P. M.). Niewątpliwie o powyższym przemawia struktura organizacyjna spółek, w których wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółki, albo bezpośrednio będąc jej wspólnikami, bądź pełniąc funkcję umożliwiające im prowadzenie spraw spółki, np. prokurenta, czy prezesa zarządu lub pośrednio, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są wymienione osoby. I tak w 2012 r. według ustaleń organów – nie obalonych skutecznie przez skarżącą, P. M. występuje jako wspólnik, prezes zarządu, prokurent lub pełnomocnik 90 spółek ubiegających się o płatności w ramach wspólnej polityki rolnej.
Organy podały także, że od roku 2013 struktura właścicielska uległa zmianie
w taki sposób, aby osoba P. M. nie była obecna w strukturach własnościowych lub jako członka zarządu i nie była widoczna w KRS. W skład organów wykonawczych spółek powoływane są osoby współpracujące z P. M. tj. M. D., M. P., K. R.
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy jako przykład poddał spółkę [...], którą tworzą spółki [...], [...], [...], przy czym spółki [...] i [...] zostały połączone poprzez przejęcie przez spółkę [...], w której prezesem jest M. P., zaś P. M. jest prokurentem. Wspólnikami [...] są M. P., P. M , D. M. i M. M. (córka R. M. i P. M.). Warto zauważyć, że spółki te zakładane były przez P. M. i D. M.
Organy zaznaczyły także, że P. M. poprzez firmę [...] wykonywał usługi rolnicze na rzecz podmiotów, w których był wspólnikiem lub pełnił inną funkcję.
Konsekwencją stworzenia wielu podmiotów było przyznanie do jednego gospodarstwa wielokrotnie wyższego wsparcia, niż wynikałoby to z przepisów. Złożenie jednego wniosku przez P. M. o przyznanie płatności w poszczególnych pakietach, skutkowałoby otrzymaniem płatności w dużo mniejszej wysokości, niż kiedy składa kilkadziesiąt odrębnych wniosków.
Uznać zatem należy, że prawidłowo oceniony został w sprawie również element subiektywny stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności, celem utworzenia których było wyłącznie uzyskanie korzyści sprzecznej z celami całego systemu wsparcia. Działalność spółki w istocie była prowadzona na rachunek P. M., choć pod względem formalnym ryzyko prowadzonej przez nią działalności, jak również przez inne spółki cywilne i spółki z o.o., tworzone przez P. M. oraz osoby powiązane z nim rodzinnie, obciążały te spółki. Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazuje, zdaniem Sądu, na zamierzoną już w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych charakterem warunków wymaganych do otrzymania płatności.
W tym miejscu wypada przypomnieć, że warunki i tryb udzielania przedmiotowej pomocy na 2012 r. określa - wydane na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich - Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ("rozporządzenie rolnośrodowiskowe"). Treść § 2 ust. 1 tego rozporządzenia wskazuje producentowi rolnemu, jakie warunki musi spełnić do uzyskania tej płatności. Istotne jest, że wysokość należnej płatności rolnośrodowiskowej powiązana jest z powierzchnią zgłoszonych do pomocy gruntów, przy czym rozporządzenie określa przedziały dotyczące powierzchni działek,
a przynależność do przedziału o wyższej powierzchni powoduje zmniejszenie procentu należnej płatności (§ 14 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego). Pomoc finansowa z tytułu płatności rolnośrodowiskowej zależna jest więc od wielkości gospodarstwa, a mniejsze gospodarstwa dostają wyższą pomoc.
Jak wynika z powyższego uregulowania krajowego, wsparcie z tytułu płatności rolnośrodowiskowej z samej istoty skierowane jest przede wszystkim do małych
i średnich gospodarstw. Jest to pomoc wieloletnia, wypłacana corocznie według określonego systemu skonstruowanego degresywnie. Każde państwo członkowskie określa stawki płatności. Ustalanie górnych limitów środków przypadających na jedno gospodarstwo rolne ma na celu przeciwdziałanie nadmiernemu kumulowaniu środków w gospodarstwach wielkoobszarowych. Rolnictwo ekologiczne, z racji konieczności stosowania określonych metod uprawy, w warunkach polskich raczej dotyczy gospodarstw o areale nie przekraczającym 100 ha i inaczej na takiej wielkości powierzchni kształtuje się dochodowość oraz kosztowość. Z tej racji legislator krajowy wprowadził system preferujący mniejsze powierzchniowo gospodarstwa. Ominięcie przepisów dotyczących modulacji płatności, w ocenie Sądu, powoduje przyznanie płatności sprzeczne z celami wsparcia.
W tym miejscu zasygnalizować należy, że rozporządzenie ONW, w § 3 pkt 3 wskazuje na powiązanie wysokości należnej płatności ONW z powierzchnią zgłoszonych do pomocy gruntów, przy czym rozporządzenie określa przedziały dotyczące powierzchni działek, a przynależność do przedziału o wyższej powierzchni powoduje zmniejszenie procentu należnej płatności (powierzchnia do 50 ha – 100% płatności, od 50 ha do 100 ha – 50% płatności, od 100 ha do 300 ha – 25% płatności). Natomiast zgodnie z § 2 pkt 3 rozporządzenia ONW, do powierzchni powyżej 300 ha żadna płatność ONW nie przysługuje. W 2012 r. według ustaleń organu I instancji, P. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności jako osoba fizyczna, a także jako wspólnik spółek żądając w sumie przyznania płatności ONW do powierzchni [...] ha, zaś płatności rolnośrodowiskowych do powierzchni [...] w pakiecie 2 i [...] ha w pakiecie 3. Zadeklarowana powierzchnia działek rolnych w znaczącym stopniu (11- krotnie) przekracza 300 ha, tj. limit powierzchni do której przyznawana jest płatność ONW. Składając pojedynczy wniosek o przyznanie płatności ONW do powierzchni [...] ha, wnioskodawca otrzymałby płatność ONW na kwotę [...] zł., zaś dokonując podziału powierzchni w ramach wielu wniosków kwota przyznanej płatności ONW mogłaby wynieść [...] zł.
Podobny mechanizm występował według organów przy płatnościach PRŚ, bowiem w przypadku jednego wniosku – zadeklarowania całej powierzchni tj. [...] ha, kwota uzyskana z tytułu realizacji pakietu 2.1 (uprawy rolnicze) wyniosłaby szacunkowo [...] zł, natomiast w przypadku złożenia wielu wniosków, tak aby powierzchnia w pojedynczym wniosku nie przekroczyła pierwszego progu modulacji (nie większa niż 100 ha), łączna kwota uzyskana w taki sposób mogła wynieść ponad [...] miliony zł.
Jak wynika z powyżej wskazanych przepisów prawa krajowego, mniejsze gospodarstwa dostają wyższą pomoc. W tym stanie prawnym podział dużego gospodarstwa na mniejsze działki przekazane w posiadanie różnym producentom rolnym przekłada się wprost na znaczący wzrost pomocy ONW, czy pomocy PRŚ.
Podkreślenia wymaga również, że z ustaleń organów niezakwestionowanych
w tym zakresie wynika, że spółka nie zatrudniała żadnych pracowników, nie dysponowała zapleczem maszynowym, budynkami gospodarczymi, nadto sama nie wykonywała żadnych prac, zlecając ich wykonanie podmiotowi zewnętrznemu należącemu do P. M. (firma [...]). Deklarowane nieruchomości (jak wynika z wielu wniosków) położone są w odległych województwach. Również firma, z której usług spółka korzystała, zgodnie z przedstawionymi przez nią fakturami, protokołami zleceń wykonania usługi i umową o świadczenie usług, ma swoją siedzibę w B., poza terenem upraw zgłoszonych do płatności.
W tej sytuacji ww. okoliczności, a w szczególności mechanizm tworzenia spółek przez tę samą grupę osób, które to podmioty występują o te same płatności oraz zamierzona koordynacja pomiędzy tymi podmiotami pozwalają uznać, że oba elementy (obiektywny i subiektywny) stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia,
o których mowa w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C – 434/12, zostały szczegółowo przeanalizowane i stwierdzone przez organy administracji
w przedmiotowej sprawie. Zatem stwierdzić należy, że organy ARiMR dokonały prawidłowej wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011.
Odnosząc się do danych ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (ZSZiK), uznać należy, że organy zasadnie wywiodły, iż spółka nie była samodzielnym posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzą deklarowane do płatności działki rolne, tylko P. M. jest posiadaczem jednego, spójnego gospodarstwa rolnego, podzielonego pomiędzy poszczególne podmioty. Słusznie przyjęły, że P. M. prowadził działalność rolną wykonywaną w sposób zorganizowany, ciągły i na własny rachunek, uzyskiwał dochody i ponosił wydatki.
NSA wywiódł, że Zintegrowany System Zarządzania i Kontroli ma umocowanie
w ustawie z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2015 r., poz. 807). Ustawa powierza utworzenie i prowadzenie tego Systemu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (art. 2), a więc podmiotowi, którego dokument sporządzony w przypisanej formie ma moc dokumentu urzędowego (art. 76 § 2 k.p.a.). System (ewidencję) prowadzi się w formie elektronicznej (art. 6 ustawy), zatem ZSZiK funkcjonujący w postaci elektronicznej ma walor dokumentu urzędowego.
Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała w toku postępowania administracyjnego, aby istniały jakieś racjonalne powody przemawiające za tworzeniem przez wąską grupę osób powiązanych ze sobą rodzinnie tak dużej liczby spółek prowadzących działalność gospodarczą tego samego rodzaju i ubiegających się o takie same płatności. Twierdzenia skarżącej co do prowadzenia działalności w ramach poszczególnych spółek względami ekonomiczno-organizacyjnymi nie ma oparcia w materiale dowodowym i jest niezrozumiałe wobec siedziby spółek w miejscu zamieszkania P. M., położenia zgłaszanych przez spółki działek do płatności (na terenie całej Polski), wykonywania usług na nieruchomościach (działkach) maszynami rolniczymi, które dojeżdżają niekiedy kilkaset kilometrów z siedziby firmy [...] P. M. w B.
Zwrócić uwagę należy także, że działalność wszystkich spółek jest niemal jednakowa – zasiew prosa lub uprawa użytków zielonych na terenach zarządzanych przez Agencję Nieruchomości Rolnych i ubieganie się o płatności obszarowe, ONW
i PRŚ w ARiMR.
Z punktu widzenia racjonalnego gospodarowania i prowadzenia gospodarstwa, działki danego gospodarstwa winny stanowić zorganizowaną całość, ponieważ programy wsparcia są realizowane w gospodarstwach, a nie na poszczególnych działkach ewidencyjnych. Zauważyć przy tym należy, że organy ARiMR nie kwestionują możliwości prawnego tworzenia wielu podmiotów w formie spółek cywilnych i z o.o., prowadzących działalność gospodarczą polegającą np. na uprawie zbóż, warzyw, roślin przemysłowych i innych upraw rolnych, chowie i hodowli bydła. Jednak sam fakt powołania do bytu prawnego spółki oraz dopełnienie jej wpisu do rejestru producentów rolnych nie świadczy sam w sobie, że w zamiarze jej założycieli ma ona objąć faktycznie w posiadanie dane grunty i istotnie będzie prowadzić na nich realną produkcję rolną.
Reasumując podane w zaskarżonych decyzjach informacje pochodzące ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli, niebudzące wątpliwości co do ich treści, nie kwestionowane przez skarżącą, dotyczące powiązań personalnych, majątkowych i funkcjonalnych pomiędzy spółką beneficjentem, a innymi podmiotami, stanowią istotne wskazanie, że zachodzi nadużycie prawa, polegające na stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności w rozumieniu art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011. Ponadto istniejące wielorakie więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności, przejawiające się również np. w zbieżności ich adresów, istnieniu wspólnego dla wielu z nich konta bankowego, a także w "wymianie" między nimi działek zgłaszanych do płatności, świadczą o koordynacji tych działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów, ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu podzielonych gospodarstw o mniejszej powierzchni. Z okoliczności sprawy nie wynika bowiem, aby istniały jakieś inne racjonalne powody przemawiające za tworzeniem przez wąską grupę osób powiązanych ze sobą rodzinnie tak dużej liczby spółek prowadzących działalność gospodarczą tego samego rodzaju i ubiegających się o takie same płatności.
Konkludując, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku postępowania wyjaśniającego organ I instancji zwracał się do spółki z wezwaniem do złożenia wyjaśnień i dokumentów na potwierdzenie prowadzenia przez spółkę odrębnego gospodarstwa rolnego. Brak przesłuchania świadków na podane przez stronę okoliczności nie podważa dokonanych prawidłowo ustaleń, co do stworzenia z udziałem spółki, sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Organ posiłkował się zeznaniami świadków przesłuchanych w ramach postępowania prowadzonego przed prokuratorem
w Olsztynie, gdzie przesłuchani tam świadkowie (K. R., M. P., Z. B., A. R., M. D.) zeznali, że prace wykonywali na polecenie – zlecenie P. M., a nie poszczególnych spółek.
Działania grupy spółek połączonych ze sobą różnymi więzami nosiły znamiona obchodzenia prawa, o którym mowa w art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011.
Końcowo zaznaczyć należy, że celem pomocy dla rolników w ramach Wspólnej Polityki Rolnej jest wspieranie rolników, nie zaś podmiotów które faktycznie nie są rolnikami i nie prowadza działalności rolniczej. Warto tu zasygnalizować pkt 25 preambuły rozporządzenia Rady (WE) 73/2009.
W przekonaniu Sądu w składzie orzekającym organy ARiMR sprostały wymogom wynikającym z przepisów prawa, stojąc na straży praworządności rozpatrując wyczerpująco cały materiał dowodowy i zapewniając stronie czynny udział w każdym stadium postępowania.
W konsekwencji Sąd uznał, że organy orzekające w przedmiotowej sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy oraz przepisów procesowych w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które skutkowałyby uchyleniem wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji.
Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło