VIII SA/Wa 181/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku Stowarzyszenia [...] "[...]" o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zwrotu dotacji wykorzystywanej niezgodnie z przeznaczeniem postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- Stowarzyszenie [...] "[...] " z siedzibą w R. wystąpiło z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPPr załączonym do skargi – o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach ujawniono, że wysokość kapitału zakładowego według bilansu za 2016 r. wynosi [...] zł, wartość środków trwałych - [...] zł, a zysk za ostatni rok obrotowy - [...] zł. Stan konta na dwóch rachunkach bankowych wynosi [...] zł, zaś stan środków w kasie [...] zł. Zobowiązania kredytowe według bilansu na koniec 2017 r. stanowią [...] zł. Stowarzyszenie wyjaśniło, że jego działalność opiera się głównie na realizacji celów statutowych polegających na edukacji i rehabilitacji dzieci niepełnosprawnych. Poza tym organizacja posiada wpis do Rejestru Przedsiębiorców prowadzi restaurację, jako naturalną konsekwencję projektu, na mocy którego należało stworzyć miejsca pracy dla niepełnosprawnych uczestników projektu. Środki finansowe będące w dyspozycji Stowarzyszenia pochodzą z dotacji samorządowych i są na bieżąco przeznaczane na prowadzenie niepublicznego przedszkola, niepublicznego żłobka oraz środowiskowego domu samopomocy. Stowarzyszenie wyjaśniło, że całkowity zysk z jego działalności w tym także z działalności gospodarczej, jest przekazywany na cele statutowe Stowarzyszenia. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.") – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Rozpoznając przedmiotowy wniosek uznano, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za jego uwzględnieniem. Przypomnieć na wstępie trzeba, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu możliwości majątkowych wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w wysokości [...] zł, na który składa się wpis sądowy od skargi. Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r.- Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2017 r., poz. 210) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (ust. 1). Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (ust. 2). Ponadto Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach). W sprawie bezsporne jest, że wnioskujące Stowarzyszenie utrzymuje się z przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, z którą to działalnością związane jest postępowanie sądowe w tej sprawie (niepubliczne przedszkole), choć nie wyjaśnił w jakim zakresie jego majątek powstaje ze składek członkowskich. Podkreślić należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie posiada wystarczających środków na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Z treści złożonego w sprawie wniosku wynika, że Stowarzyszenie posiada zarówno w kasie jak i na rachunku bankowym środki w kwocie ([...] zł) przekraczającej ustalony wpis od skargi ([...] zł). Trudno w tej sytuacji mówić o braku możliwości opłacenia kosztów sądowych. Stowarzyszenie, a zwłaszcza stowarzyszenie prowadzące działalności gospodarczą powinno w ramach planowanych wydatków, zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe na realizację swoich praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt II OZ 1030/08 oraz postanowienie NSA z dnia 19 września 2008 r. sygn. akt II OZ 955/08) Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy - zgodnie z art. 2 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach - nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II OZ 1295/08). Celem prowadzonej przez stowarzyszenie działalności gospodarczej jest więc wspieranie realizacji jego celów statutowych. W związku z powyższym, skoro w wyniku prowadzenia przez Stowarzyszenie działalności gospodarczej zachodzi konieczność wniesienia skargi do sądu i poniesienia wydatków związanych z uiszczeniem wpisu sądowego, przy jednoczesnym prowadzeniu własnej działalności zarobkowej, to uznać należy, iż korzysta ono z podstawowych instrumentów zmierzających do pokrycia kosztów postępowania. W tej sytuacji przyznanie prawa pomocy byłoby równoznaczne, z przerzuceniem kosztów i skutków działalności gospodarczej stowarzyszenia na Skarb Państwa. Wyjaśnić należy, że założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie tym które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania środków niezbędnych na ten cel. W ocenie referendarza sądowego, okoliczności wskazane przez wnioskującą stronę, zestawione z wysokością kosztów sądowych, do których poniesienia będzie zobowiązana w toku postępowania sądowego, uzasadniają stwierdzenie, iż nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, należało orzec, jak w sentencji postanowienia.