VIII SA/Wa 189/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2010 r. i odmówił M.Ś. renty jako świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu w/wym. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. nr 39 poz. 353 ze zm., dalej określana jako "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3) nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS M.Ś. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ wskazał, że wnioskodawca posiada łącznie udokumentowany okres 19 lat 8 miesięcy okresów składkowych, w tym w 10-leciu przed powstaniem niezdolności do pracy udokumentował 7 miesięcy i 13 dni okresów składkowych. Organ podniósł, że od [...] maja 1992 r. do [...] czerwca 1996 r. oraz od [...] kwietnia 1997 r. do [...] grudnia 1998 r. wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto w okresie od ustania ostatniego okresu składkowego tj. od [...] stycznia 2000 r. do ustalenia przez komisję lekarską całkowitej niezdolności do pracy, przez okres wynoszący ponad 9 lat nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Analiza powyższego przebiegu ubezpieczenia w ocenie Prezesa ZUS prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do nabycia prawa do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w w/wym. okresie nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia sobie w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Odnosząc się do zgłoszonych okresów pracy, działalności bez ubezpieczenia w kraju i za granicą, Prezes ZUS podniósł, że świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek ma ten skutek, że osoba która podejmie takie zatrudnienie lub działalność, świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Fakt ten nie może być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe, niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez stronę trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku , gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. Jednocześnie organ wskazał, że wnioskodawca korzysta z zasiłku stałego z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie [...] zł miesięcznie, a tym samym nie jest pozbawiony niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. Ś. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący w treści skargi, mającej charakter opisowy, podnosi, że nie może podjąć zatrudnienia lub działalności gospodarczej, gdyż jest całkowicie niezdolny do pracy. Wskazuje na konflikty z sąsiadami jako na przyczynę jego problemów zdrowotnych oraz na nieobiektywną ocenę jego sprawy przez urzędników ZUS. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymał w całości argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone m.in. w art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 ze zm.), oraz w art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz.1270 ze zm. dalej określana jako "p.p.s.a"), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego bądź przepisów postępowania. Ponadto zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej chyba, że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Rozpoznawana pod względem przytoczonych kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 powoływanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4) nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku lub odmowie przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Sąd może tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust.1 jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy kpa. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Ma wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 §3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 §3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącemu prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes ZUS słusznie uznał, że w aktach sprawy brak jest dowodów, które potwierdzałyby, że została spełniona przesłanka wskazująca na to, że skarżący nie otrzymał świadczenia w trybie zwykłym na skutek zaistnienia szczególnych okoliczności, na które nie miał wpływu. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że łączny okres ubezpieczenia 58-letniego skarżącego to 19 lat 8 miesięcy, z czego na 10-lecie oceniane do uprawnień przypada 7 miesięcy i 13 dni. W latach 1992-1996, 1997-1999 i 1999-2009 skarżący nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu. Jednocześnie niezdolność do pracy wobec skarżącego orzeczono od maja 2009 r. i jest to zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS okoliczność wiążąca dla organu rentowego, a skarżący nie podważał jej poprzez wniesienie środka odwoławczego do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Powyższe pozwala stwierdzić, że przerwy w zatrudnieniu i ubezpieczeniu społecznym skarżącego zostały zasadnie ocenione przez Prezesa ZUS jako nie spowodowane szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.