VIII SA/Wa 196/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: organ, Prezes KRUS) decyzją z [...] lutego 2019 r. znak: [...], działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U z 2017 r., poz. 2336 z późn. zm., dalej: u.s.r.) oraz rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352), odmówił A. B. (dalej: strona, skarżący) umorzenia należnych składek za 3 i 4 kw. 2018 r. w kwocie łącznej [...] złotych, w tym na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie w kwocie [...] zł oraz na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w kwocie [...] zł. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. W dniu [...] stycznia 2019 r. skarżący zwrócił się do organu o udzielenie ulgi w postaci umorzenia należnych składek za 3 i 4 kw. 2018 r. Podanie umotywowane było trudną sytuacją materialną, na którą wpływ miał nieurodzaj i spadek plonów z powodu anomalii pogodowych, jak również fakt braku zatrudnienia małżonki. Na potwierdzenie wskazanych we wniosku okoliczności nie dołączone zostały żadne dokumenty. Nie została również powołana komisja do spraw szacowania szkód w gospodarstwach rolnych lub działach specjalnych produkcji rolnej. Podczas przeprowadzonej w dniu [...] stycznia 2019 r. na terenie gospodarstwa rolnego wizytacji ustalono, że małżonka skarżącego U.B. uzyskuje dochody z tytułu zatrudnienia, ponadto skarżący potwierdził przebywanie z nią w nieformalnej separacji. W dniu [...] stycznia 2019 r. skarżący przedłożył kserokopię skierowania do szpitala. Nadto przedłożył zwolnienie, z którego wynika, że był niezdolny do pracy w okresie od [...] stycznia 2019 r. do [...] kwietnia 2019 r. Prezes KRUS powołał treść art. 4, 7, 16, 40 i 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. wskazując, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, organ może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości. Organ wskazał, że KRUS wychodząc naprzeciw oczekiwaniom ubezpieczonych, umożliwia udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań wobec Kasy, w postaci odroczeń płatności składek, jak i udzielenia dogodnego układu ratalnego, z kwotami rat spełniającymi możliwości płatnicze ubezpieczonych, które przy pobieranych dopłatach bezpośrednich wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które za rok 2018 wyniosły w łącznej kwocie [...] zł, a za rok 2019 - [...] zł (na dzień 2019-02-06), dają możliwość spłaty zobowiązań wobec Kasy. Zaległości figurujące na koncie są wynikiem jego zaniedbania. Nadto opłacanie składek rolniczych uprawnia rolników, małżonków rolnika, oraz domowników podlegających u.s.r. do korzystania z bezpłatnej opieki zdrowotnej. Prezes KRUS wskazał, że w latach 1998-2019 skarżący korzystał z zasiłków chorobowych przyznawanych przez KRUS. Dodatkowo w 2015 r. wypłacono jednorazowe odszkodowanie za, doznany wskutek rolniczej choroby zawodowej, stały uszczerbek na zdrowiu. Przypomniał także, że składki są wkładem na przyszłe świadczenia wypłacane z KRUS i mają wpływ na ich wysokość, tak więc ich regulowanie leży w dobrze pojętym interesie rolnika. W skardze na decyzję Prezesa KRUS skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, mającej charakter opisowy, skarżący wyjaśnił swoją sytuację życiową, podał jednocześnie, że ma [...] lata. Jedynym źródłem jego utrzymania jest praca w gospodarstwie rolnym, którą wykonuje od 1976 r. W ostatnich latach dochody rolników z powodu nieurodzajów i niskich cen za produkty rolne oraz wysokich kosztów produkcji drastycznie spadły. W 2018 r. w jego gospodarstwie z powodu suchej wiosny plony zboża spadły o 50% i poniósł straty ponad 9 ton zboża tj. około [...] tys. zł. Zamiast sprzedać zboże musiał je dokupić. Wskazał, że jego sytuacja finansowa jest tragiczna, nie ma pieniędzy na podstawowe opłaty za światło, wodę, gaz, telefon, podatki, KRUS i ubezpieczenia budynków. Ma do oddania pieniądze w kwocie [...] zł które pożyczył na zapłacenie za koszenie kombajnem zboża i prasowanie słomy i siana. Nie ma dzieci z powodu choroby żony. Żona od kilkunastu lat była bezrobotna bez prawa do zasiłku. W dalszej części skargi wskazano, że strona od 2019 roku leczy się na [...] nogi, z powodu którego nie może chodzić i pracować w gospodarstwie. Na dzień [...] marca 2019 r. został zakwalifikowany do leczenia operacyjnego. Podczas przeprowadzonej w dniu [...] stycznia 2019 r. wizytacji nie sprawdzono w spichlerzu ilości zboża oraz braku słomy do ścielania pod krowy. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację zawartą w decyzji, Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2018 poz. 2107 j.t.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 poz. 1302 j.t. ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając skardze w świetle powyższych kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. stosownie do którego Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Użyty w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. zwrot "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek w nim wskazanych może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia, ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Zaznaczyć jednak trzeba, że wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (art. 7 K.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.), zaś uzasadnienie decyzji winno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 K.p.a. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Sąd zauważa, że zakres okoliczności, jakie organ powinien ustalić i materiału dowodowego, jaki powinien zgromadzić, jest zdeterminowany treścią przesłanek umorzenia należności, o których mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Z brzmienia tego przepisu wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Organ powinien przy tym uwzględnić, z jednej strony możliwości płatnicze wnioskodawcy, a z drugiej stan finansów funduszu emerytalno-rentowego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. Ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy jego sytuacją materialną a obowiązkiem zapłaty należności zachodzi związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 446/15, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Sądu analizując treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie sposób stwierdzić aby została ona poprzedzona prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, a przede wszystkim decyzja ta nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia, zarówno faktycznego jak i prawnego. W sprawie niniejszej ustaleń tych zabrakło. Zaskarżona decyzja została więc wydana z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd stwierdza, że w zaskarżonej decyzji organ nie opisał zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ani nie ocenił go. W uzasadnieniu decyzji brak jest odniesienia do informacji o sytuacji skarżącego zawartych w protokole z wizytacji w gospodarstwie rolnym przeprowadzonej na potrzeby ustalenia sytuacji materialno-bytowej dłużnika KRUS. Brak jest również rozważań co do istnienia ważnego interesu zainteresowanego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku stronu. Z treści zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem, jaki jest dochód skarżącego, ani jakie są jego wydatki a te okoliczności wpływają na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Determinują one ustalenie jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia. Organ rentowy nie rozważył, czy w kontekście sytuacji zdrowotnej skarżącego i długotrwałego zwolnienia lekarskiego będzie on w stanie spłacić zadłużenie bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wątpliwości budzi również stan rodzinny skarżącego, nie zostało bowiem w dostateczny sposób wyjaśnione, czy skarżący pozostaje z żoną w separacji czy też nie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Zdaniem Sądu szczegółowe ustalenia w tym względzie są niezbędne do oceny realnej możliwości spłaty przez skarżącego zaległych składek i istnienia przesłanki umorzenia należności, czyli ważnego interesu zobowiązanego. Jeśli bowiem okaże się, że zapłata składek mogłaby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, to niewątpliwie taki ważny interes wystąpi. Oceny istnienia przesłanek umorzenia nie należy zawężać wyłącznie do wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, ponieważ treść art. 41 a ust.1 pkt 1 u.s.r. wskazuje na obowiązek kierowania się ważnym interesem zobowiązanego i uwzględniania możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Reasumując Sąd zauważa, że organ nie przedstawił sytuacji strony ani nie odniósł się do powołanych przez nią we wniosku oraz w odwołaniu oświadczeń, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie posiada środków na opłacenie składek. Organ nie przedstawił argumentacji na rzecz odmowy umorzenia w kontekście sytuacji materialnej skarżącego. Zaniechanie temu obowiązkowi sprawia zaś, że powoływanie się na nieudowodnienie przesłanek art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. jest przedwczesne. Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona więc aktualnych na dzień wydania decyzji ustaleń faktycznych w zakresie wysokości uzyskiwanych przez skarżącego dochodów i ponoszonych przez wydatków. Na tej podstawie rozważy możliwości płatnicze zainteresowanego w odniesieniu do kwoty zaległości składkowych. Następnie organ oceni stan finansów funduszu emerytalno – rentowego i składkowego. Analiza tych przesłanek pozwoli organowi ewentualnie ustalić istnienie ważnego interesu po stronie skarżącego, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie treści art. 41a ust. 1 pkt 1 u.s.r. Prezes KRUS uwzględni przy tym, że istnienie ważnego interesu może być uzasadnione niekorzystnymi zjawiskami atmosferycznymi o ile spowodowały wymierne straty majątkowe, a także bardzo trudną sytuacją majątkową starającego się o ulgę. Organ oceni także, czy strona spełnia wymogi z rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 z 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. UE L 352). Wynik ustaleń organu w powyższym zakresie powinien znaleźć się w uzasadnieniu decyzji kończącej postępowanie. Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.