VIII SA/Wa 202/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2014 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R (dalej: "organ odwoławczy", "Kolegium") decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., znak [...], po rozpatrzeniu odwołania T. D (dalej: "skarżąca", "strona"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta P (dalej: "organ I instancji", "Burmistrz") z dnia [...] października 2013r., znak: [...], odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych: Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...] października 2013 r. odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej jest dobra. Posiada ona wraz z mężem własne, stałe dochody w postaci renty inwalidzkiej oraz emerytury w łącznej kwocie [...] zł, co przekracza o ponad 300 % kryterium dochodowe ustalone dla rodziny, zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, czyli kwotę 456 zł na osobę w rodzinie. Miesięczne wydatki skarżącej na utrzymanie mieszkania i zakup leków wynoszą około [....] zł., więc pozostała kwota dochodu, w ocenie organu, powinna wystarczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb, przy uwzględnieniu pomocy materialnej synów: M i W, którzy zadeklarowali pomoc po 100 zł. miesięcznie. Burmistrz przedstawił ponadto swoje ograniczone możliwości finansowe co do udzielania zasiłków celowych i to jedynie dla rodzin spełniających kryteria dochodowe. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca ponowiła swój wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków, podnosząc swoją bardzo trudną sytuację bytową, materialną i życiową. Nie ma za co się leczyć, brała 3 kredyty na leczenie, jest zadłużona, a od 2 lat jej stan zdrowia jeszcze się pogorszył. Zmuszona jest chodzić w gorsecie ortopedycznym, a w 2012 r. miała operację na oczy. Po rozpatrzeniu odwołania Kolegium decyzją z dnia 12 grudnia 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił pogląd, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej, stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182, zwana dalej "u.p.s."), przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 456 zł na osobę (tzw. kryterium dochodowe), przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s., jak np. niepełnosprawność, czy też długotrwała lub ciężka choroba. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o przyznanie pomocy został złożony przez skarżącą w dniu 6 września 2013 r., zatem dla ustalenia sytuacji dochodowej rodziny należało przyjąć dochód z miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku (w niniejszej sprawie powinien być to sierpień 2013 r.). Skarżąca zamieszkuje z mężem, wspólnie z nim prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem ich utrzymania jest emerytura skarżącej w kwocie [...] zł. oraz emerytura jej męża w kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wyniósł więc we wrześniu 2013 r. [...] zł, z czego na osobę przypada [...] zł. Kolegium oceniło, że wskazanie dochodu rodziny skarżącej za wrzesień, zamiast za sierpień 2013 r., nie wpłynęło na wynik sprawy, bowiem zarówno we wrześniu, jak i w sierpniu 2013 r. dochód ten pozostawał w niezmienionej wysokości, tj. [...] zł. Zatem kwota [...] zł. przypadająca na osobę w rodzinie skarżącej w miesiącu sierpniu 2013 r. przekracza dochód, określony w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uprawniający ją do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Organ odwoławczy rozważał również przyznanie pomocy celowej specjalnej, kierując się przesłankami z art. 41 u.p.s. Ustalił, że stałe wydatki miesięczne rodziny (czynsz, gaz, energia elektryczna) wynoszą łącznie [...] zł. Zatem pozostała kwota w wysokości [...] zł powinna wystarczyć na zakup leków i na inne niezbędne potrzeby, jak np. wyżywienie. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. W jej uzasadnieniu podtrzymała argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I instancji. Podniosła, że nie może funkcjonować bez pomocy osób trzecich, jest niewidoma, niezdolna do samodzielnej egzystencji. Przebyła w sierpniu 2012 r. operację na oczy, w maju 2013 r. miała [...]. Nie stać jej na wykupienie leków, więc na ten cel zapożycza się (3 kredyty na leczenie). Przez lata 2012 – 2013 wydała około [...] zł na leki i leczenie, na dowód czego do akt złożyła 55 faktur za 2012 r. i 56 faktur za 2013 r. Skarżąca podniosła, że jej stan zdrowia co roku się pogarsza, załączyła do skargi na tę okoliczność karty leczenia szpitalnego oraz zaświadczenia lekarskie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a podnoszone zarzuty nie dają podstaw do jej eliminacji z obrotu prawnego. Z treści art. 7 u.p.s. oraz art. 39 ust. 1 u.p.s., pomocy w postaci zasiłku celowego udziela się osobom i rodzinom z powodu m.in. niepełnosprawności, czy długotrwałej lub ciężkiej choroby w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, np. na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia. Wobec powyższego należy uznać, że skarżąca, jako osoba niepełnosprawna była uprawniona do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Stosownie jednak do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. oraz § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 u.p.s., przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 456 zł na osobę, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów, wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, iż organy prawidłowo przyjęły, że dochody skarżącej przekraczały ww. kwotę, stanowiącą kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Bezspornym jest, co jednoznacznie wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 16 września 2013 r., że dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie. Na dochód ten składa się: emerytura skarżącej w wysokości [...] zł (zaświadczenie o wysokości emerytury skarżącej - k. 31 akt administracyjnych) oraz emerytura jej męża w kwocie [...] zł. (zaświadczenie k. 37 akt administracyjnych), co daje dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł. W tej sytuacji skarżąca nie spełniła niezbędnej przesłanki warunkującej przyznanie jej świadczenia z zakresu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, przekraczając kryterium dochodowe, dlatego prawidłowo organ administracji odmówił przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u..p.s. Udzielenie pomocy społecznej na podstawie tego przepisu jest uzależnione od spełnienia warunku w postaci nieprzekroczenia przez wnioskodawcę wskazanego wyżej kryterium dochodowego. Wykazanie, że dochód strony postępowania przekracza łączną kwotę 912 zł (2 x 456 zł), czyni niemożliwym przystąpienie przez organ do badania, czy w danej sprawie wystąpiła ocenna przesłanka w postaci konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Wobec powyższego, organ rozważał przyznanie specjalnego zasiłku celowego, zgodnie z art. 41 u.p.s.. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1). Wnioskodawcy może być alternatywnie przyznany zasiłek celowy, który będzie podlegał zwrotowi w całości lub części, z mocy art. 41 pkt 2 u.p.s. Przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się od nich, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w art. 8 cytowanej ustawy. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem na tyle lepsza od innych, że co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności, jednak wyjątkowość zaistniałych okoliczności czyni zasadnym ich wnioski. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest wówczas zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej powinna być jednak niezwiązana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu. W ocenie Sądu, organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie kosztów leczenia. Prawidłowo ustaliły, iż sytuacja materialna skarżącej, która prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, jest dobra. Stałe wydatki rodziny to: czynsz – [...] zł, gaz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, co stanowi, że łączne stałe wydatki miesięczne wynoszą [...] zł. Pozostaje zatem do dyspozycji kwota [...] zł/. Słusznie więc organ przyjął, że kwota ta powinna zaspokoić podstawowe potrzeby wnioskodawczyni i jej męża. Poza tym skarżąca może liczyć na pomoc materialną dwóch synów: M i W w kwocie po [...] zł. miesięcznie (oświadczenia synów w aktach administracyjnych k. 10-11). Jak wynika jednak z wywiadu środowiskowego z dnia 16 września 2013 r., skarżąca nie chce korzystać z pomocy finansowej swojej rodziny, gdyż uważa, że należy jej się pomoc z opieki społecznej. Sąd podziela wnioski organu odwoławczego, wynikające z analizy złożonych do akt administracyjnych faktur za okres od 3 sierpnia do 12 września 2013 r., iż skarżąca kupuje za dużo leków, co nie ma pokrycia w jej rzeczywistych potrzebach. We wskazanym okresie skarżąca dokonywała 7 razy zakupów leków w odstępach kilkudniowych, a niektóre z nich kupowane były w ilościach dość dużych, powtarzały się, co może świadczyć, że potrzeba ich zużycia może obejmować więcej niż 1 miesiąc. Wnioski z analizy faktur pokrywają się z informacjami uzyskanymi w trakcie wywiadu środowiskowego od rodziny skarżącej, że kupuje ona za dużo leków, których później nie używa (k.42 akt administracyjnych). Tak więc wskazana kwota około 500 zł miesięcznie na pokrycie wydatków na leki może być zmniejszona przez racjonalny ich zakup. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, iż skarżąca dokonała zakupu niektórych leków jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie zasiłku celowego, a nadto nie przedłożyła niezrealizowanych recept. Świadczyć to może o tym, że potrzebę tę mogła zabezpieczyć we własnym zakresie, bez konieczności wsparcia finansowego w postaci zasiłku celowego. Powyższe okoliczności uzasadniają stanowisko organów, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 u.p.s. Przyznanie świadczenia na specjalnych zasadach, niezależnie od kryterium dochodowego, ma charakter wyjątkowy i sprowadza się do doraźnej pomocy wnioskodawcy, u którego wystąpiły niespodziewane okoliczności, które w danym czasie spowodowały zachwianie jego bytu. Taka sytuacja u skarżącej nie nastąpiła. W ocenie Sądu, organy obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami k.p.a. oraz prawidłowo powołały i zastosowały przepisy u.p.s. Organy niewadliwie ustaliły sytuację finansową skarżącej pod względem dochodów oraz comiesięcznych wydatków i zestawiły ją ze swoimi możliwościami finansowymi. Organ I instancji przedstawił wysokość środków pieniężnych, które przeznacza na pomoc w skali miesiąca, podał liczbę wnioskodawców i wskazał, jakimi kryteriami kieruje się, dokonując rozdziału posiadanych finansów. W ocenie Sądu, organ wyczerpująco wyjaśnił, jakie czynniki zadecydowały o odmowie przyznania zasiłku, co nie pozwala zarzucić organowi przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Podkreślić również należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego wsparcia finansowego i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Sytuacja bytowa skarżącej musi także być weryfikowana poprzez możliwości budżetowe organu przyznającego przedmiotowy zasiłek. Organy wskazały, że w październiku 2013r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Pionkach otrzymał kwotę 88.000 zł. Przy około 285 zgłoszeniach daje to możliwość realizacji wniosków w przeciętnej wysokości około 308,77 zł. Z uwagi więc na ograniczone środki finansowe Burmistrz musi limitować przyznawaną pomoc, uzależniając ją od możliwości pomocy społecznej i uwzględniając w pierwszej kolejności osoby i rodziny, będące w trudnej sytuacji materialnej z powodu całkowitego braku dochodu lub gdzie dochodem rodziny jest tylko np. zasiłek rodzinny lub dodatek mieszkaniowy. Z tych też względów, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.