VIII SA/Wa 204/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 30 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie określenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w W. z dnia 23 października 2019 r. nr [...]. Decyzją z 30 grudnia 2024 r. nr [...] Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), na podstawie art. 50 ust. 18 w zw. z art. 102 ust. 5 pkt 24 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t j. Dz. U. z 2024 r. poz. 146, ze zm.; dalej: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania D.D.(dalej: skarżący, strona) od decyzji nr [...] Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ I instancji", "Dyrektor Oddziału NFZ") z 23 października 2019 r., ustalającej obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych stronie w dniach 11 grudnia 2014 r., 12 stycznia 2015 r. oraz 11 lutego 2015 r. w wysokości 24 460,63 zł orzekł o: 1) uchyleniu zaskarżonej decyzji w części zobowiązującej stronę do zapłaty kosztów udzielonych mu świadczeń opieki zdrowotnej w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji I instancji i w tym zakresie orzekł, że D.D.jest zobowiązany do zapłaty kosztów udzielonych mu świadczeń opieki zdrowotnej w terminie 14 dni od dnia, gdy decyzja stała się ostateczna; 2) w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes NFZ przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał m.in., że pismem z 19 sierpnia organ I instancji poinformował ZUS Oddział w R. (dalej: "ZUS O/R."), że strona w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych nadzorowanym przez NFZ figuruje w dniach 11 grudnia 2014 r., 12 stycznia 2015 r. oraz 11 lutego 2015 r. jako osoba nieposiadająca prawa do świadczeń opieki zdrowotnej. W odpowiedzi ZUS O/R. wyjaśnił, że skarżący był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z własnym tytułem od 18 marca 2015 r. do 16 czerwca 2015 r. jako osoba zarejestrowana w Urzędzie Pracy R.; w okresie od 25 października 2014 r. do 18 marca 2015 r. nie był zgłoszony do ubezpieczenia jako członek rodziny i nie pobierał zasiłków chorobowych oraz świadczenia rehabilitacyjnego; w dniu 16 lutego 2015 r. wystąpił z wnioskiem o rentę z tytułu niezdolności do pracy, a postępowanie zakończyło się decyzją odmowną wydaną 10 marca 2015 r. Organ I instancji, pismem z 10 września 2019r., poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi skarżący nadesłał zaświadczenie ZUS O/R. z 17 września 2019 r. z którego wynikało, że pobierał on rentę socjalną w okresie od 1 marca 2010 r. do 30 kwietnia 2016 r. Pismem z dnia 23 września 2019r. organ I instancji zwrócił się do ZUS O/R. o wyjaśnienie kwestii powyższych rozbieżności. W odpowiedzi poinformował on, że skarżący został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobieranej renty socjalnej od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2021 r. Decyzją z dnia 23 października 2019r. organ I instancji, działając na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach, ustalił obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych D.D.(PESEL: [....]) w dniach: 11 grudnia 2014 r., 12 stycznia 2015 r. oraz 11 lutego 2015 r. w wysokości 24 460,63 zł i zobowiązał go do ich zapłaty na rzecz M. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. We wniesionym odwołaniu skarżący o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I Instancji. Zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie: 1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez: - niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywatela; - poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, polegające przede wszystkim na zaniechaniu dokładnego ustalenia przez NFZ od kiedy skarżący pobiera rentę socjalną; - poprzez uznanie, że D.D.składał oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej pomimo nie posiadania takiego prawa, podczas, gdy skarżący pobierał rentę socjalna od 1 marca 2010 roku i z tego tytułu posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; - poprzez dokonanie wartościowania zaświadczeń i informacji udzielonych przez ZUS O/R. i wzięcie po uwagę wyłączenie informacji udzielonych NFZ, podczas gdy D.D.przedstawiał od początku wszczęcia postępowania zaświadczenia ZUS O/R., z których jednoznacznie wynikało, że od 1 marca 2010 roku do 30 kwietnia 2016 roku pobierał rentę socjalną i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu; b) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie wybiórczej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, z pominięciem załączonych do akt dokumentów tj. oświadczenia skarżącego o okresie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnego z tytułu pobierania renty socjalnej oraz zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ze wskazanymi okresami pobierania renty socjalnej i podlegania z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu; c) art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie przez organ postępowania w sposób nie pogłębiający zaufanie obywatela do organów państwa; 2) przepisów prawa materialnego tj.: a) art. 50 ust 16 ustawy o świadczeniach poprzez uznanie, że świadczenie zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej podczas, gdy D.D.pobiera rentę socjalną od dnia 1 marca 2010 roku do dnia 30 kwietnie 2016 roku i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu; 3) błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na: a) przyjęciu, iż skarżących nie podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz, że w okresie do 2016 roku nie pobierał renty socjalnej, a w związku z tym nie był uprawniony do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, podczas gdy D.D.pobiera rentę socjalną od 2010 roku, a prawo do świadczenia przysługuje do 1 marca 2010 do 30 czerwca 2021 zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez ZUS O/R. w dniu 22 października 2019 r. Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia wydanego przez ZUS w dniu 22 października 2019 r. na okoliczność podlegania skarżącego ubezpieczeniu społecznemu w spornym okresie. Prezes NFZ, w uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji, przytoczył brzmienie (obowiązujące w dacie udzielania świadczeń) art. 50 ust. 16 i ust. 18, art. 67 ust. 1, art. 74 oraz art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy o świadczeniach. Wskazał, że w aktach sprawy znajdują się dwa sprzeczne ze sobą zaświadczenia ZUS: pierwsze, z 17 września 2019 r. informujące, że zainteresowany pobierał rentę socjalną od 1 marca 2010 roku do 30 kwietnia 2016 r., oraz (także dołączone do odwołania) drugie, z 22 października 2019 r., według którego prawo do pobierania renty przysługuje od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2021 r. Dlatego też pismem z 22 października 2024r. zwrócił się o wyjaśnienie ww. rozbieżności. W odpowiedzi ZUS O/R. uznał swój błąd przyznając, że w zaświadczeniu z 22 października 2019 r. (a więc tym, którym dysponował organ I instancji) wskazano nieprawidłową datę zgłoszenia Zainteresowanego do ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto zawiadomił organ odwoławczy, że D.D.jest zgłoszony do ubezpieczenia z tytułu pobierania renty socjalnej od 1 kwietnia 2016 r. do nadal. Informacja ta widnieje w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych i jest dołączona do akt sprawy. Prezes NFZ wskazał, że dane zawarte w CWU wskazują, że w okresie od 20 czerwca 2012 r. do 25 października 2014 r. skarżący miał własny tytuł do ubezpieczenia jako osoba zatrudniona przez płatnika składek "[...]" sp. z o.o. Po tej drugiej dacie zachował prawo do świadczeń jeszcze przez 30 dni (do 24 listopada 2014 r.), w myśl art. 67 ust. 4 ustawy o świadczeniach. Kolejny tytuł do ubezpieczenia, znów własny, Zainteresowany zyskał 18 marca 2015 r., rejestrując się w PUP w R., już po dacie ostatniego chronologicznie świadczenia wymienionego w sentencji decyzji nr [...]. W świetle powyższych danych oraz odpowiedzi ZUS O/R. organ odwoławczy uznał, że skarżący w wymienionych w zaskarżonej decyzji terminach nie miał praw do świadczeń finansowanych przez Fundusz. Z kolei z uwagi na fakt, że organ I instancji błędnie rozstrzygnął w zakresie dotyczącym terminu zapłaty wskazanej należności należało w tym zakresie uchylić decyzję i rozstrzygnąć zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o świadczeniach. Prezes NFZ, w uzasadnieniu decyzji, przedstawił także swoje stanowisko w kwestii odróżnienia pojęć "działania w błędnym przekonaniu" w potocznym znaczeniu od "usprawiedliwionego błędnego przekonania" o którym mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożył skarżący, wnosząc o jej uchylenie w całości. Autor skargi zarzucił naruszenie: 1. art. 7, art. 77 §1, art. 80 i art. 107 §3 k.p.a., poprzez nierzetelne rozważenie i wyjaśnienie, zaistniałych w sprawie okoliczności faktycznych, a co za tym idzie niewnikliwe zapoznanie się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, prowadzące do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, skutkujące: a) mylnym uznaniem przez Organ, że Skarżącemu w okresie od 01 marca 2010 roku do 30 kwietnia 2016 roku, nie przysługiwało prawo do świadczeń zdrowotnych, podczas gdy z Zaświadczenia z dnia 17 września 2019 roku, wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., wynika, że w rzeczonym okresie przysługiwało mu prawo do pobierania renty socjalnej, b) ustaleniem stanu faktycznego, wyłącznie w oparciu o dane pozyskane z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, c) zaniechaniem ustalenia, czy Skarżący w chwili udzielania mu świadczeń zdrowotnych, pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu, co do przysługiwania mu do nich prawa, d) pominięciem faktu, że przedmiotowa sytuacja, zaistniała na skutek błędu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., do którego to rzeczona instytucja się przyznała, e) błędnym uznaniem, że Skarżący nie dochował należytej staranności, co do posiadania aktualnej wiedzy o przysługujących mu prawach, w tym prawach do świadczeń zdrowotnych, o czym świadczyć ma otrzymanie przez niego w dniu 17 września 2019 roku, Zaświadczenia wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., podczas gdy, data pobrania Zaświadczenia nie odzwierciedla de facto na stanu wiedzy o przysługujących Skarżącemu prawach, tylko świadczy o dniu jego wydania, 2. art. 217 §1 i §2 pkt 2 oraz art. 218 §1 k.p.a., poprzez ich błędne niezastosowanie, podczas gdy, Zaświadczenie z dnia 17 września 2019 roku, wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., uznać należy za urzędowe potwierdzenie określonych faktów, a także stanu prawnego, w przedmiotowym przypadku - okresu pobierania przez Skarżącego renty socjalnej, które to dodatkowo utwierdzało go w przekonaniu, że przysługuje mu prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, 3. art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które doprowadziło do błędnego uznania, że w przedmiotowym przypadku zachodzą przesłanki do ustalenia, wobec Skarżącego obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, udzielonych w dniu 11 grudnia 2014 roku, 12 stycznia 2015 roku oraz 11 lutego 2015 roku, podczas gdy, we wskazanym uprzednio okresie Skarżącemu przysługiwało prawo do renty socjalnej, 4. art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, poprzez jego błędne niezastosowanie, skutkujące uznaniem, że Skarżący nie dochował należytej staranności, co do dysponowania wiedzą na temat przysługujących mu praw, podczas gdy, pozostawał on w usprawiedliwionym przekonaniu, że posiada prawa do świadczeń zdrowotnych. Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu, z załączonego do niniejszej Skargi dokumentu, tj.: zaświadczenia z dnia 17 września 2019 r., wydanego przez ZUS O/R. dla wykazania faktu, że w okresie od dnia 01 marca 2010 roku do 30 kwietnia 2016 roku - Skarżący pobierał rentę socjalną. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej. Podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji i postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja lub postanowienie podlegają uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.: dalej: "p.p.s.a.") - lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia zobowiązująca skarżącego do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w dniach 11 grudnia 2014r., 12 stycznia 2015r., 11 lutego 2015r. w kwocie 24 460,63 zł. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej i decyzji ją poprzedzającej z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przepisy ustawy o świadczeniach były zmieniane w okresie trwania postępowania administracyjnego zakończonego decyzją, którą obecnie strona zaskarżyła do Sądu. Nowelizacją wprowadzoną ustawą z 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. z 2020 r. poz. 1493; dalej: "ustawa zmieniająca"), w art. 4 pkt 28) wprowadzono z dniem 1 września 2020 r. zmiany do art. 50 u.ś.o.z. odnoszące się do postępowania w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Ponadto uchylono przepis art. 107 ust. 5 pkt 23 i art. 102 ust. 5 pkt 24a) u.ś.o.z., tj. przepis uprawniający dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ do wydania decyzji na podstawie art. 50 ust. 18 u.ś.o.z. oraz przepis przydający Prezesowi NFZ status organu odwoławczego w takich sprawach. Ustawodawca zdecydował zatem w ten sposób o ograniczeniu rozpatrywania spraw w tym zakresie do postępowania jednoinstancyjnego, zamiast dotychczasowego dwuinstancyjnego. Zgodnie bowiem z art. 50 ust. 18 zdanie drugie i trzecie ustawy o świadczeniach, w brzmieniu sprzed 1 września 2020 r., dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy k.p.a. Natomiast zgodnie z tym przepisem w brzmieniu po 1 września 2020 r. koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte zawiadomieniem z dnia 10 września 2019r. i zostało zakończone 23 października 2019r., czyli przed wejściem w życie nowych przepisów, a zatem zastosowanie mają do niego stare przepisy, czyli obowiązujące przed wejściem w życie ustawy zmieniającej (tj. obowiązuje m.in. dwuinstancyjność postępowania). Nadto koszt poniesiony przez Fundusz przekracza kwotę 500 zł - nie było zatem podstaw do umorzenia postępowania w sprawie w związku z art. 40 ust. 1 ustawy zmieniającej. Sąd wskazuje, że w myśl art. 50 ust. 20 u.ś.o.z. w brzmieniu sprzed nowelizacji "nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 18, jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat". Przepis ten wprost mówił o decyzji "o której mowa w ust. 18". Tymczasem ust. 18 do którego odsyła ust. 20, mówił jedynie o decyzji organu I instancji. Wyraźnie stanowił bowiem, iż "Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności". Zatem ust. 20 wyraźnie ograniczał prawo do wydania decyzji w okresie pięcioletnim jedynie przez Dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu (decyzji pierwszoinstancyjnej). Oznacza to, że zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym na gruncie badanego postępowania, ograniczenie 5 letnie dotyczyło wyłącznie terminu wydania decyzji pierwszoinstancyjnej – przez organ jakim był ówcześnie Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu. Ograniczenie to natomiast nie dotyczyło wydania decyzji przez organ odwoławczy, tj. Prezesa NFZ – o której ust. 18 wprost nie mówił. Przedawnienie prawa do wydania decyzji o tym obowiązku dotyczy decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, czyli Dyrektora Oddziału. Wobec tego wydanie przez organ odwoławczy decyzji o obowiązku poniesienia świadczenia kosztów opieki zdrowotnej po upływie terminu wymienionego w art. 50 ust. 20 u.ś.o.z. nie stanowi naruszenia tego przepisu - jeżeli decyzja organu pierwszej instancji została wydana przed jego upływem, a organ odwoławczy nie wydłużył terminu zwrotu ww. kosztów jak również nie zwiększył ich kwot. Skoro więc decyzja pierwszoinstancyjna Dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu, ustalająca wysokość zobowiązania skarżącego, została wydana 23 października 2019 r. i doręczona stronie 28 października 2019r., a dotyczyła ona świadczeń których udzielono 11 grudnia 2014r., 12 stycznia 2015r. i 11 lutego 2015r. – to nastąpiło to przed upływem ustawowego pięcioletniego terminu wynikającego z art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach. Bez znaczenia jest wydanie decyzji organu odwoławczego w dniu 30 grudnia 2024 r. tj. po upływie powyższego terminu. Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy przywołanej na wstępie ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zgodnie z art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach( w brzmieniu obowiązującym w dacie udzielania świadczeń – Dz.U. z 2019r., poz. 1373 ze zm.), w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku: 1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo 1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo 2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 6, - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1. W myśl art. 50 ust. 17 u.ś.o.z., obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia pisemnego oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Stosownie do art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach, koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach stanowi, że przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu. W rozstrzyganej sprawie nie jest sporne, że skarżący korzystał ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w postaci leczenia szpitalnego w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym W. Uniwersytetu Medycznego w dniach: 11 grudnia 2014r., 12 stycznia 2015r. oraz 11 lutego 2015r. Wymienione świadczenia zostały wykonane po złożeniu przez skarżącego oświadczeń o przysługującym mu prawie do świadczeń z publicznej opieki zdrowotnej. Nie jest również sporna wartość udzielonych świadczeń, tj. 24 460,63 zł. Sporne jest natomiast, czy w wyżej wymienionym okresie skarżący posiadał prawo do bezpłatnego korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej, a w konsekwencji, czy organy orzekające zasadnie zobowiązały skarżącego do zwrotu tych środków. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niejednoznaczny, gdyż w aktach sprawy znajdują się sprzeczne ze sobą zaświadczenia i pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. dotyczące okresów podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez stronę. Otóż skarżący załączył zarówno do skargi, jak i na etapie prowadzonego przed organem I instancji postępowania, uzyskane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. zaświadczenie z dnia 17 września 2019r. znak: Renta socjalna[...]. Z dokumentu tego wynika, że D.D.pobierał rentę socjalną w okresie 01/03/2010 do 30/04/2016, jak i, że na dzień wydania zaświadczenia nie pobiera świadczenia ZUS. Organ I instancji, w odpowiedzi na pismo dotyczące wyjaśnienia kwestii ubezpieczenia zdrowotnego strony, pismem z dnia 4 października 2019r. znak: [...] został poinformowany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., że D.D.został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobieranej renty socjalnej od 01.04.2016r. do 30.06.2021r. Z kolei do odwołania, strona załączyła zaświadczenie ZUS Oddział w R. z dnia 22 października 2019r. znak: [...], z którego wynika, że D.D.pobiera świadczenie: renta socjalna i z tego tytułu został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego. Prawo do świadczenia przysługuje od 01-03-2010 do 30-06-2021. Mając na uwadze powyższe rozbieżności, Prezes NFZ pismem z dnia 22 października 2024r. zwrócił się do ZUS Oddział w R. o podanie faktycznej daty zgłoszenia zainteresowanego do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu świadczenia renta socjalna. W odpowiedzi, pismem z dnia 6 listopada 2024r. znak: [...] organ rentowy poinformował, że D.D.jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobieranej renty socjalnej w okresie od 1 kwietnia 2016r. do nadal. Jednocześnie wskazano, że w zaświadczeniu z 22 października 2019r. błędnie wskazano datę zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. W ocenie Sądu, organy orzekające naruszyły zasady określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wyjaśniły bowiem w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich okoliczności sprawy dotyczących zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia w postaci renty socjalnej. Wskazane powyżej, tak rozbieżne daty zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego przez ZUS Oddział w R., nie mogą obciążać skarżącego. W konsekwencji organy orzekające dopuściły się również naruszenia art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Nie dopełniły bowiem obowiązku rzetelnego zbadania, czy w przypadku skarżącego ziściła się przesłanka, o której mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Na mocy tego przepisu, obowiązku uiszczenia kosztów świadczenia nie stosuje się do osoby, która w chwili składania oświadczenia o przysługującym jej prawie o świadczeniu opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Jak wynika bowiem ze skargi, skarżący, w dniu w którym trafił do szpitala, pozostawał w głębokim przekonaniu, że przysługuje mu prawo do uzyskania świadczeń zdrowotnych, gdyż uzyskiwał świadczenie rentowe. Niewątpliwie późniejsze uzyskane, w związku z doręczeniem skarżącemu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, zaświadczenie ZUS Oddział w R. z dnia 17 września 2019r. w tym przekonaniu mogło go utwierdzić, gdyż potwierdzało, że pobierał rentę socjalną w okresie 01/03/2010 do 30/04/2016, a więc w dacie udzielonych mu świadczeń opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 50 ust. 18 zdanie 3 ustawy o świadczeniach, do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy k.p.a., co oznacza m.in., że organ – ustalając wystąpienie przesłanek z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach – winien mieć na względzie zasady rządzące postępowaniem administracyjnym, a w zwłaszcza zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i regulacje dotyczące postępowania wyjaśniającego, w szczególności art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Organ zobowiązany jest więc z urzędu lub na wniosek strony podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a w postępowaniu administracyjnym, którego przedmiotem jest nałożenie na stronę obowiązku (jak w niniejszej sprawie: ustalenie obowiązku poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej) pozostające w sprawie wątpliwości co do treści normy prawnej, powinien rozstrzygnąć na korzyść strony. Winien przy tym w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W realiach rozpoznawanej sprawy, ocenie podlega bowiem nie tylko fakt braku uprawnienia skarżącego, w spornym przedziale czasowym, do ubezpieczenia zdrowotnego, lecz także okoliczności towarzyszące składaniu przez niego oświadczenia o objęciu go ubezpieczeniem w momencie udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej. Tymczasem organ I instancji całkowicie bez jakiegokolwiek uzasadnienia zignorował powyższą regulację art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, zaś organ odwoławczy nie przeanalizowały właściwie tego aspektu sprawy. Jak zasadnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 października 2021 r. o sygn. akt II GSK 1828/21 w nauce prawa podkreśla się, że w odniesieniu do wyjątku uregulowanego w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach skorzystanie z niego wiąże się z koniecznością ustalenia istnienia po stronie osoby nieuprawnionej "usprawiedliwionego błędnego przekonania". Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", w związku z tym - to jak zasadnie wywodzi się w doktrynie i orzecznictwie - każdy taki przypadek "należy analizować i oceniać indywidualnie" (Daniel Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13). W piśmiennictwie przyjmuje się, że "na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca przedmiotowe oświadczenie, czyli np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne" (Daniel Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13). Natomiast w orzecznictwie zwraca się uwagę na, że nie są to jedyne przypadki, do których ma zastosowanie omawiany wyjątek (wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt II GSK 1001/19). Reasumując, Sąd ocenił, że organ odwoławczy nie zbadał należycie, zaś organ I instancji w ogóle się do tego nie odniósł, czy skarżący działał w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, co skutkuje naruszeniem powołanych powyżej przepisów oraz czy w sprawie nie zaistniała sytuacja, w której brak prawa do świadczeń wynika z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz prawnej oceny poczynionych w ten sposób ustaleń w świetle obowiązujących przepisów prawa, spoczywa na organie administracji. Sąd stwierdza również, że w aktach sprawy brak jest oświadczeń skarżącego. W uzasadnieniu decyzji z dnia 23 października 2019r. organ I instancji wskazał, że w dniach 11 grudnia 2014r., 12 stycznia 2015r., oraz 11 lutego 2015r. skarżący złożył świadczeniodawcy oświadczenia o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Zgodnie z art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach, w przypadku niepotwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w sposób określony w ust. 1 lub 3 świadczeniobiorca po okazaniu dokumentu, o którym mowa w ust. 2 pkt 1, może przedstawić inny dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a jeżeli takiego dokumentu nie posiada, złożyć pisemne oświadczenie o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej. Świadczeniobiorca składający oświadczenie, o którym mowa w ust. 6, jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Posiadam prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych." (art. 50 ust. 7 ustawy o świadczeniach). Należy jednak zaznaczyć, że akta sprawy administracyjnej przedłożone wraz z odpowiedzią na skargę nie zawierają pisemnych oświadczeń, jakie miał zdaniem organu złożyć skarżący. W świetle powyższego, przyjęcie przez organy, że świadczeń udzielono bezpłatnie na podstawie oświadczeń, o których mowa w art. 50 ust. 6 ustawy o świadczeniach, tj. pisemnych oświadczeń o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej, bez włączenia tych dowodów do akt sprawy, narusza wskazane powyżej przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Brak w aktach sprawy oświadczeń, uniemożliwia weryfikację, czy spełniona została przesłanka umożliwiająca wydanie decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów. Ujawnione okoliczności stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 23 października 2019 r. nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.