VIII SA/Wa 218/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu E. G. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 218/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Postanowieniem z 5 maja 2016 r. sygn. akt VIII SA/Wa 218/16 E. G.(zwana dalej: skarżąca) przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskiem z 23 stycznia 2017 r. (data złożenia formularza) skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Podała, iż jest osobą bezrobotną, zaś mąż pracuje dorywczo – nie stale. Dochód rodziny stanowi kwota od [...] do [...] zł uzyskiwana tytułem wynagrodzenia za pracę dorywczą męża. Oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podała dom o powierzchni [...] m2 o wartości [...] zł, majątku ruchomego nie określiła. Podała, iż ponosi stałe opłaty: na wywóz nieczystości - [...] zł, na leki – [...] zł, na wodę i ścieki – [...] zł, na energię elektryczną - [...] zł, za gaz – [...] zł, podatek – [...] zł. Pismem z 24 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do: 1) wyjaśnienia jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają skarżącej podjęcie prac dorywczych lub sezonowych, jeżeli jest to stan zdrowia należy złożyć zaświadczenie lekarskie; 2) złożenia wyciągów z rachunków bankowych (historia operacji) skarżącej i dorosłych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie sześć miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła zaświadczenie lekarskie, iż "pacjentka obecnie z powodu schorzenia nie może podjąć pracy sezonowej lub dorywczej" oraz "pusty" wydruk z rachunku w Banku [...]. Postanowieniem z 13 lutego 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 218/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 27 lutego 2017 r. (data złożenia w Sądzie) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie. W sprzeciwie tym wskazała, iż rachunek bankowy jest "pusty", gdyż nie jest on aktywny. Podała, iż w okresie, gdy wraz z mężem pracowała, utworzony został fundusz "[...]", na który co miesiąc przelewali kwotę [...] zł. To lokata stanowiąca dla niej "pogotowie kasowe" na ewentualne leczenie. Obecnie nie stać jej na oszczędzanie. Podała także, że z nią i mężem miesza matka, nie posiada ona jednak rachunku bankowego, zatem nie złożyła wyciągu z tego rachunku. Oświadczyła, że matka sama zarządza swoimi funduszami, dokłada się ona do rachunków za media w różnym stopniu. Do pisma skarżąca dołączyła odcinek przekazu pocztowego świadczenia z ZUS za miesiąc grudzień 2016 r. wystawionego na J. G. na kwotę [...] zł oraz wygenerowany elektronicznie dokument, z którego wynika, że jest ona właścicielem konta w Towarzystwie [...] SA. Z dokumentu tego wynika jednak jedynie liczba posiadanych jednostek i wartość tych jednostek, nie określa on natomiast daty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów ustanowienia pełnomocnika, chociażby w części. Skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła wiarygodnych informacji dotyczących rachunku bankowego. Złożyła bowiem pusty wyciąg niezawierający ani operacji na rachunku w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ani salda końcowego. Trudno w tej sytuacji ocenić jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżąca dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków. Jest to o tyle istotne, że wyjaśnia skarżącej jakoby wspólnie z mężem utrzymywała siebie i [...] – metrowy dom z dochodu w wysokości [...] - [...] zł są niewiarygodne. Ponadto skarżąca wskazała, że posiada środki zgromadzone w Towarzystwie [...] SA, aczkolwiek wygenerowany z tego rachunku dokument nie wskazuje daty oraz, że w kosztach utrzymania rodziny partycypuje matka. Natomiast okoliczność, że skarżąca posiada status osoby bezrobotnej nie przesądza z góry o zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Samo bowiem przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10, publ.: cbois). Jednocześnie należy podkreślić, że w związku ze złożoną w niniejszej sprawie skargą na skarżącej ciążył obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł. Przy czym na podstawie postanowienia starszego referendarza sądowego z 5 maja 2016 r. skarżącej przyznane zostało prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Skoro skarżąca nie przedstawiła rzetelnych, wiarygodnych okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, to tym samym niemożliwym uczyniła weryfikację swoich oświadczeń. W konsekwencji Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów ustanowienia pełnomocnika. Oświadczenie skarżącej należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżąca. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącej jako osobie zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niej ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.