VIII SA/Wa 234/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2011 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w Ż. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w W. na rzecz skarżącego K. M. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dyrektor Zakładu Karnego w Ż. decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 1980 r. Nr 9, poz. 26 ze zm., dalej jako Kpa), art. 90 ust. 1, art. 91 ust. 1 pkt 4 i 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (Dz. U. z 2003 r. Nr 132, poz. 1235) odmówił przyznania K.M. pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ wskazał, że funkcjonariusz K. M. nabył na podstawie ustawy spadek po zmarłym ojcu w wysokości [...] nieruchomości położonej w G. [...]. Powyższe potwierdza prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] lutego 2010 r., sygn. akt [...]. Następnie zaś na podstawie prawomocnej ugody o dział spadku, zawartej przed Sądem Rejonowym w K. dnia [...] kwietnia 2010 r., sygn. akt [...], zbył udział w spadku na rzecz H. M.. Na przedmiotowej nieruchomości znajduje się dom mieszkalny o powierzchni użytkowej [...] m kwadratowe. Ze zgromadzonych dokumentów wynika więc, że K. M. w dniu [...] lutego 2010 r. stał się właścicielem części lokalu mieszkalnego, a następnie w dniu [...] kwietnia 2010 r. zbył prawo do własności części lokalu mieszkalnego na rzecz H. M.. W związku z powyższym funkcjonariusz nie spełnia przesłanek do przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. K. M. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego, złożył odwołanie od powyższej decyzji, podnosząc, że ani on jako wnioskujący o przyznanie pomocy finansowej, ani też jego żona nie zbyli żadnego domu czy lokalu odpowiadającego co najmniej przysługującej im powierzchni mieszkalnej. Rodzina odwołującego składa się bowiem z [...] osób, a w drodze dziedziczenia po ojcu stał się on jedynie współwłaścicielem do [...] nieruchomości o powierzchni mieszkalnej [...] m kwadratowe. Udziały spadkowe w nieruchomości wspólnej zostały przez organ I instancji nieprawidłowo ustalone bowiem po ojcu przysługiwał zainteresowanemu udział spadkowy w wysokości [...] ale z części zmarłego ojca, czyli [...] z całości nieruchomości. Przekazanie przez odwołującego się udziałów spadkowych na rzecz matki nie było zatem zbyciem lokalu mieszkalnego o którym mowa w art. 187 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej i w związku z tym nie dyskwalifikowało go do przydziału lokalu mieszkalnego, a w jego zastępstwie pomocy finansowej w myśl art. 184 ww. ustawy. Organ I instancji nieprawidłowo więc ustalił, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego. Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej w W., decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 184 i art. 187 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2010, Nr 79, poz. 523) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy. Podniósł, że w dniu [...] listopada 2009 r. K. M. w zbiegu z H. M. nabył spadek po swoim ojcu, w skład którego wchodził udział wynoszący [...] części nieruchomości, na której posadowiony był dom mieszkalny o powierzchni użytkowej [...] m kwadratowe, a powierzchni mieszkalnej [...] m kwadratowe. W dniu [...] kwietnia 2010 r. ww. funkcjonariusz oraz H. M. dokonali działu spadku w formie ugody zawartej przed sądem, w ten sposób, że cały spadek przyznali H. M.. W dniu [...] maja 2010 r. H. M. sprzedała K. M. oraz jego małżonce przedmiotową nieruchomość. W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że nie znajduje podstaw do uchylenia wydanej przez organ I instancji decyzji. Powołał się przy tym na art. 184 ust. 1 i art. 187 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej wywodząc, że lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się funkcjonariuszowi, w razie zbycia przez niego lub jego małżonka lokalu mieszkalnego lub domu odpowiadającego co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Organ wskazał, że K. M. nabył w drodze dziedziczenia udział wynoszący [...] części nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni mieszkalnej [...] m kwadratowe, a zatem stał się współwłaścicielem domu mieszkalnego. Oznacza to, że posiadał dom mieszkalny w miejscowości pobliskiej pełnienia służby, odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Zgodnie bowiem z art. 296 Kodeksu cywilnego, każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje pogodzić się ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Tym samym, dokonując w dniu [...] kwietnia 2010 r. działu spadku, wnioskodawca zbył posiadany przez siebie dom mieszkalny, odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Bez znaczenia zaś pozostaje, że zbycie dotyczyło nie samego domu lecz udziału w spadku, w skład którego wchodził dom, bowiem zbycie udziału skutkuje zbyciem wszystkich składników majątkowych wchodzących do udziału spadkowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2011 r., K. M. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej w W. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 172, art. 173 ust. 2 pkt 2, art. 184, art. 187 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej poprzez błędną ich wykładnię przez uznanie, że skarżący nie spełnia kryteriów do przyznania lokalu mieszkalnego w drodze decyzji administracyjnej, a tym samym nie spełnia warunków do przyznania pomocy finansowej na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie; - naruszenie przez organ I i II instancji prawa procesowego, tj. przepisów art. 7, art. 10, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa mające wpływ na wynik sprawy poprzez niewyjaśnienie sytuacji mieszkaniowej skarżącego i uznanie, że odziedziczony po ojcu wspólnie z matką udział w nieruchomości w zakresie powierzchni mieszkalnej nieodpowiadający przewidzianym dla funkcjonariusza posiadającego rodzinę normom mieszkaniowym wyklucza go z grona osób uprawnionych do pomocy finansowej. W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący nigdy nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale mieszkania, tym samym zgodnie z art. 171 w związku z art. 184 ustawy o Służbie Więziennej uprawniony jest do otrzymania pomocy finansowej na zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Wprawdzie skarżący wraz z matką odziedziczył po śmierci swojego ojca udział spadkowy wynoszący [...] nieruchomości, niemniej jednak udział ten nie odpowiadał nawet minimalnym normom powierzchniowym jakie przysługują funkcjonariuszowi z rodziną określonym w art. 173 ust. 1 ww. ustawy. Skarżący nie posiadał więc w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego odpowiadającego co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Zbycie przez skarżącego udziału w nieruchomości wspólnej na rzecz matki nie może być utożsamiane ze zbyciem lokalu mieszkalnego albo domu odpowiadającego co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Nie można też, jak to czyni organ odwoławczy, utożsamiać zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych funkcjonariusza poprzez prawo współwłasności z matką, która nie jest członkiem jego rodziny w rozumieniu art. 176 ustawy o Służbie Więziennej i które nie odpowiada nawet normom powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom. Rodzina skarżącego składa się bowiem z [...] osób, zaś powierzchnia mieszkalna odziedziczonego domu wynosi [...] m kwadratowe. Udział spadkowy przypadający skarżącemu wynosił zatem co do powierzchni mieszkalnej [...] m kwadratowych. Nadto, przepisy ustawy o Służbie Więziennej nie wykluczają z kręgu osób uprawnionych do przydziału lokalu mieszkalnego funkcjonariuszy będących współwłaścicielami domów czy lokali. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze ww. kryteria kontroli sądowej, stwierdzić należy, że skarga jest zasadna. Organy obu instancji dokonały bowiem błędnej interpretacji przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie, a tym samym dopuściły się wydania decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Organy dopuściły się również naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie wyjaśnić należy, że na mocy art. 268 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2010, Nr 79, poz. 523, dalej jako ustawa o Służbie Więziennej) w niniejszej sprawie zastosowanie znajdują przepisy właśnie tej ustawy. W myśl bowiem tego przepisu postępowania dotyczące decyzji w sprawach przyznania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego i wydanych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r., Nr 207, poz. 1761 ze zm.), wszczęte i nie zakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej są prowadzone na podstawie niniejszej ustawy. Postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało zaś wszczęte i nie zostało zakończone do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej. Z art. 174 ustawy o Służbie Więziennej wynika, że funkcjonariuszowi przydziela się lokal mieszkalny o powierzchni mieszkalnej odpowiadającej liczbie przysługujących mu norm. Zgodnie z art. 184 ust. 1 powołanej ustawy funkcjonariuszowi w służbie stałej, który spełnia warunki do przydziału lokalu mieszkalnego, a który tego lokalu nie otrzymał na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. Stosownie zaś do art. 187 pkt 4 ww. ustawy lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej nie przydziela się funkcjonariuszowi, w razie zbycia przez niego lub jego małżonka lokalu mieszkalnego lub domu odpowiadającego co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma również treść art. 173 ust. 1 ustawy, z którego wynika, że jednostkowa norma powierzchni mieszkalnej, zwana dalej "normą" wynosi od 7 m kwadratowych do 10 m kwadratowych. Z ust. 2 pkt 2 powyższego przepisu wynika zaś, że funkcjonariuszowi posiadającemu rodzinę przysługuje po jednej normie dla funkcjonariusza i każdego członka rodziny, o którym mowa w art. 176 ustawy. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że skarżący jako funkcjonariusz służby stałej nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale mieszkania. Poza sporem jest również, że skarżący nabył spadek po swoim ojcu, w skład którego wchodził udział w części nieruchomości, na której posadowiony był dom mieszkalny o powierzchni użytkowej [...] m kwadratowe, a powierzchni mieszkalnej [...] m kwadratowe. Sporne zaś pozostaje, czy skarżącemu w związku ze zbyciem przez niego ww. udziału na rzecz matki, przysługuje prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej albo domu jednorodzinnego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, położonych w miejscowości pełnienia służby lub miejscowości pobliskiej. W ocenie Sądu fakt zbycia przez skarżącego na rzecz swojej matki udziału uzyskanego w wyniku nabycia spadku, w realiach niniejszej sprawy nie powinien mieć jednak wpływu na decyzję organów w przedmiocie przyznania mu ww. pomocy finansowej. Istotne jest bowiem, że skarżący w wyniku spadku nabył jedynie udział w nieruchomości, który to udział nie odpowiadał nawet minimalnym normom powierzchniowym jakie przysługują funkcjonariuszowi posiadającemu rodzinę, a określonym w art. 173 ust. 1 i 2 ww. ustawy. Skoro rodzina skarżącego - co jest okolicznością bezsporną - składa się z [...] osób (funkcjonariusz wraz małżonką oraz [...] dzieci), to przysługująca mu zgodnie z ww. przepisami jednostkowa norma powierzchni mieszkalnej winna wynosić co najmniej [...] m kwadratowych ([...] m kwadratowych x [...] osób = [...]). Tymczasem w wyniku spadku skarżący nabył jedynie [...] części nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni mieszkalnej [...] m kwadratowe. Tak więc, przysługująca mu część domu, w przypadku gdyby nawet doszło do jego fizycznego podziału niewątpliwie wynosiłaby mniej niż [...] m kwadratowych powierzchni mieszkalnej. W związku z powyższym stwierdzić należy, że potrzeby mieszkaniowe skarżącego jako funkcjonariusza posiadającego pięcioosobową rodzinę nie zostałyby w myśl ww. powołanych przepisów zaspokojone. Tym samym, błędne jest ustalenie organów, że skarżący w wyniku nabycia spadku posiadał w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny albo dom odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Wyżej powołane przez Sąd przepisy należy bowiem interpretować w sposób kompleksowy. O spełnieniu negatywnej przesłanki z art. 187 pkt 4 ustawy o Służbie Więziennej można byłoby mówić jedynie w przypadku zbycia przez skarżącego, posiadającego w miejscowości w której pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej domu jednorodzinnego odpowiadającego co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej. Zdaniem Sądu, nie można również utożsamiać zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych skarżącego jako funkcjonariusza poprzez prawo współwłasności z matką, która jak wskazano w skardze nie jest nawet członkiem jego rodziny w rozumieniu art. 176 ustawy o Służbie Więziennej. Jest to tym bardziej uzasadnione, że organy obu instancji nie wyjaśniły nawet, czy matka skarżącego wspólnie z nim zamieszkuje i pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu lub ze względu na wiek albo inwalidztwo jest niezdolna do wykonywania zatrudnienia. Tylko bowiem w takim przypadku rodzic funkcjonariusza, zgodnie z ww. przepisem jest członkiem rodziny funkcjonariusza, którego uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni mieszkalnej lokalu mieszkalnego. Tym samym, zasadnie również wskazano w skardze, że organy niewyjaśniły w wystarczający sposób sytuacji mieszkaniowej skarżącego i uznały, że odziedziczony po ojcu wspólnie z matką udział w nieruchomości w zakresie powierzchni mieszkalnej nieodpowiadający przewidzianym dla funkcjonariusza posiadającego rodzinę normom mieszkaniowym wyklucza go z grona osób uprawnionych do pomocy finansowej. Organy uchybiły w ten sposób art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa, co również mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, jak to trafnie wskazano w skardze, przepisy ustawy o Służbie Więziennej nie wykluczają z kręgu osób uprawnionych do przydziału lokalu mieszkalnego funkcjonariuszy będących współwłaścicielami domów czy lokali. Organy mając na uwadze powyższe uwagi Sądu oraz treść art. 153 p.p.s.a winny ponownie więc rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Dlatego też, mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppkt a) i c) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 209 p.p.s.a w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), bowiem skarżący był reprezentowany przed Sądem przez radcę prawnego.