VIII SA/Wa 235/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. G. na czynność Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta [...] nr [...] objętej pismem datowanym 5 stycznia 2016 r. - odmowy zwrotu części opłat za wydanie kart pojazdów; 2. uznaje obowiązek Prezydenta Miasta [...] do dokonania zwrotu na rzecz skarżącego M. G. części opłaty w wysokości [...] ([...]) złotych tytułem nienależnie pobranej części opłaty za wydanie 38 kart pojazdów wskazanych we wniosku z dnia 4 grudnia 2017 r.; 3. zasądza od Prezydenta Miasta [...] na rzecz skarżącego M. G. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADANIENIE Skarżący M. G. wystąpił do Prezydenta Miasta R. o rejestrację samochodów wymienionych niżej. Prezydent Miasta R. uwzględniając wnioski skarżącego dokonał rejestracji samochodów: - [...] nadając numer rejestracyjny [...] w dniu 25 czerwca 2004 r., -[...] nr rejestracyjny [...] w dniu 16 lipca 2004 r. - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 10 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 10 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 10 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 25 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 30 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 30 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 30 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 30 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 30 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 30 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 30 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 31 sierpnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 28 września 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 28 września 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 28 września 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 28 września 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 5 października 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 6 grudnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 6 grudnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 18 listopada 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 3 listopada 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 1 grudnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 1 grudnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 1 grudnia 2004 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 12 stycznia 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 12 stycznia 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 4 lutego 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 4 lutego 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 21 stycznia 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 23 marca 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 27 czerwca 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 27 czerwca 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 6 czerwca 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 4 lipca 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 7 lipca 2005 r., - [...] nr rejestracyjny [...] w dniu 24 listopada 2005 r. Skarżący dokonał jednocześnie opłaty w wysokości po 500 zł za wydanie kart dla w/w 38 pojazdów na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, poz. 1310 -określanego dalej jako "rozporządzenie"), wydanego w oparciu o delegację ustawową wynikającą z art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Zgodnie z § 1 rozporządzenia za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobierał opłatę w wysokości 500 zł, natomiast za wydanie wtórnika karty pojazdu organ rejestrujący pobierał opłatę w wysokości 75 zł. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2018 r. Skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta R. o zwrot nadpłaty za wydanie kart dla ww. pojazdów w wysokości po 425 zł, łącznie kwoty 16150 zł za 38 zarejestrowanych przez M. G. pojazdów. Pismem datowanym [...] stycznia 2016 r., doręczonym Skarżącemu [...] stycznia 2018 r. Prezydent Miasta odmówił zwrotu żądanej kwoty za wydanie kart pojazdów podnosząc, iż pismem z [...] maja 2017 r. organ poinformował Skarżącego o nieuwzględnieniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, zatem zdaniem organu Skarżący nie wnosząc skargi do sądu wyczerpał tryb postępowania w sprawie dochodzenia zwrotu nadpłaconych kwot. Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na czynność Prezydenta Miasta R. z dnia [...] stycznia 2016 r., znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części opłaty za wydanie kart pojazdów, zarzucając jej: 1) naruszenie art. 6-8, art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. poprzez dokonanie zaskarżonej czynności z naruszeniem: prawa skarżącego do gwarancji pewności i realności konkretyzacji praw i obowiązków w sferze prawa administracyjnego; z naruszeniem zasady pierwszeństwa prawa unijnego i zasady bezpośredniego jego stosowania tj. poprzez niezastosowanie art. 90 akapit pierwszy Traktatu Wspólnot Europejskich (obecnie art. 110 TFUE) w stanie faktycznym sprawy podczas gdy organ winien pominąć normę krajowa wyrażoną w treści przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. w zakresie w jakim jest sprzeczna z normą wspólnotową wyrażoną w treści przepisu art. 90 akapit pierwszy Traktatu Wspólnot Europejskich (obecnie art. 110 TFUE); z naruszeniem zasady równego traktowania własnych obywateli i obywateli państw członkowskich; 2) naruszenie § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji jego niezgodności z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz.1137 ze zm.) oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP; 3) naruszenie art. 90 akapit pierwszy Traktatu Wspólnot Europejskich (obecnie art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu UE) poprzez jego niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy, a w konsekwencji pobranie zawyżonej opłaty za wydanie kart pojazdów, podczas gdy organ obowiązany był do jego zastosowania zgodnie z zasadami pierwszeństwa prawa wspólnotowego i bezpośredniego stosowania prawa unijnego, co miało wpływ na treść zaskarżonej czynności. Wobec powyższego wniesiono o: - stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, - uznanie obowiązku organu do dokonania zwrotu Skarżącemu części opłaty w kwocie 16150 zł, tj. po 425 zł za każdą z 38 kart przedmiotowych pojazdów wskazanych we wniosku z dnia [...] grudnia 2017 r., - zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, że sprawa opłaty była już przedmiotem rozpoznania przez organ w związku z wezwaniem do zapłaty skierowanym przez Skarżącego w dniu [...] kwietnia 2017 r., którego organ nie uwzględnił, wobec niezachowania trybu postępowania (sprawa była przedmiotem rozpoznania przez WSA w Warszawie – sygn. akt VIII SA/Wa 861/16). Nadto zdaniem organu żądanie przedawniło się wobec upływu 5 letniego terminu, który należy liczyć najwcześniej od dnia wejścia w życie ustawy o finansach publicznych tj. od dnia 1 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest odmowa Prezydenta Miasta R. dokonania czynności materialno-technicznej polegającej na zwrocie Skarżącemu kwoty 16150 zł, która to kwota stanowi część opłat, jakie Skarżący uiścił za wydanie 38 kart pojazdów w związku z rejestracją pojazdów sprowadzonych z zagranicy. Poza sporem jest, że opłaty w wysokości 38 x po 500 zł, ustalone na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, zostały przez Skarżącego uiszczone. Nie budzi także wątpliwości, że opłata za wydanie karty pojazdu ma charakter administracyjnoprawny. W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07 (ONSAiWSA 2008 r. Nr 2, poz. 21), wskazano, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Przechodząc do merytorycznej oceny żądania Skarżącego, dotyczącego zwrotu nadpłaconej opłaty za kartę pojazdu, wskazać trzeba w pierwszym rzędzie, że treść przepisu art. 77 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym była taka sama w dacie uiszczenia spornej opłaty, jak i aktualnie. Natomiast w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, obowiązującego w dacie uiszczenia opłat przez Skarżącego, wydanego na podstawie delegacji ustawowej z art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy, zawierającej umocowanie dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu, opłatę za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium RP określono na kwotę 500 zł. Jak słusznie podnosi Skarżący w uzasadnieniu skargi legalność powyższego przepisu zakwestionował Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r., w sprawie U 6/04, orzekł, że § 1 ust. 1 omawianego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Nadto Trybunał postanowił, że przepis powołanego rozporządzenia traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. W ocenie Sądu, pomimo, że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezbędne odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia 1 maja 2006 roku, przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Wskazać należy, że zgodnie z art. 178 Konstytucji RP sędziowie, w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. Oznacza to, że jeżeli sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej niż ustawa rangi, może odmówić z tego powodu jego stosowania. Nie ma rozbieżności zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie co do tego, że sąd może w toku rozpoznawania sprawy ocenić, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy (por. wyrok NSA z 24 lutego 2009 roku I OSK 418/08, uchwała NSA z 30 października 2000 roku oraz wyrok NSA w składzie 7 sędziów z 16 stycznia 2006 roku). Niezależnie od powyższego wskazać należy, że brak tytułu prawnego do poboru opłaty za okres po wejściu Polski do Unii Europejskiej wynika ze sprzeczności przepisów powołanego wyżej rozporządzenia z prawem wspólnotowym, gdyż naruszały one art. 28 i art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, żadne państwo członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty krajowe. Dane opodatkowanie można uznać za zgodne z art. 90 TWE tylko wtedy, gdy zostanie wykazane, że jest ono tak skonstruowane, iż wyklucza w każdym przypadku opodatkowanie przywożonych produktów w wyższym stopniu niż produktów krajowych oraz że nie wywołuje ono w żadnym razie dyskryminujących skutków. Istotne zatem znaczenie miała okoliczność, czy sporna opłata była w praktyce stosowana w ten sam sposób zarówno do przywożonych używanych pojazdów samochodowych, jak i do tych, które były nabywane w Polsce, bowiem te dwie kategorie stanowią produkty podobne w rozumieniu art. 90 akapit 1 TWE. Na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego nakładana była opłata w kwocie 500 zł. Natomiast w związku z nabyciem w Polsce podobnego pojazdu nie była nakładana żadna opłata, jeżeli pojazd był już zarejestrowany. Dokument karty pojazdu został wprowadzony w 1999 r. Wtedy bowiem wszedł w życie przepis art. 77 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Na mocy ust. 1 tego artykułu, producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Ust. 2 tego art. stanowi, że karta pojazdu jest przekazywana właścicielowi. Zgodnie natomiast z treścią ust. 3 tego artykułu w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 r. kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1 wydaje za opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Z powyższego wnioskować należy, że w związku z nabyciem pojazdu używanego już zarejestrowanego na terytorium Polski, który nie posiadał karty pojazdu, nie była nakładana żadna opłata. Dodać przy tym trzeba, że w przypadku nabycia pojazdu nowego w Polsce wydanie karty pojazdu obciążało producenta lub importera. Nabywca zatem również nie ponosił żadnej opłaty z tego tytułu. Zatem, w świetle art. 90 TWE, nakładana w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. opłata za kartę pojazdu używanego i sprowadzonego do Polski z zagranicy w sytuacji, gdy z związku z nabyciem i zarejestrowaniem takiego samochodu w Polsce żadna opłata nie była pobierana, musi być uznana za pobraną nienależnie, tj. wbrew wynikającej z prawa europejskiego zasadzie ekwiwalentności obciążeń nakładanych na produkty krajowe i produkty z innych państw członkowskich. Kwestia zgodności przepisu regulującego pobieranie opłaty za kartę pojazdu z prawem wspólnotowym była przedmiotem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożonego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości przez Sąd Rejonowy w Jaworznie. W postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007r., C-134/07 (Piotr Kawala przeciwko Gmina Miasta Jaworzna, Dz.U.UE.C 2008/64/15), wskazano że artykuł 90 ust. 1 TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, którą należy zapłacić w danym państwie członkowskim za wydanie pierwszej karty pojazdu, która to opłata jest w praktyce nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w państwie pobierającym opłatę używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w sytuacji, gdy odpowiedź na pytanie prawne zawiera interpretację prawa wspólnotowego, każdy sąd krajowy orzekający na podstawie analogicznego zagadnienia, które legło u podstaw wydania orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości WE, musi orzec zgodnie z tą wykładnią (por. E. Wojtaszek-Mik [w:] Pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości wspólnot europejskich, Warszawa 2007, s. 80). Ze względu na bezspornie analogiczny stan faktyczny niniejszej sprawy ze stanem sprawy, w której orzekał ETS, wykładnia art. 90 ust. 1 TWE jest wiążąca dla sądu krajowego przy dokonywaniu oceny zgodności § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. W konsekwencji powyższego należało przyjąć, że czynność polegająca na odmowie zwrotu Skarżącemu uiszczonej części opłaty za karty pojazdu, w wysokości przekraczającej kwotę 75 zł za kartę, została dokonana bez podstawy prawnej. Zatem organ winien był przyjąć, że Skarżącemu przysługuje uprawnienie do zwrotu części uiszczonej kwoty za wydanie kart pojazdu – tj. w wysokości przekraczającej koszty związane z drukiem i dystrybucją kart pojazdów, zwłaszcza że w nowym rozporządzeniu z 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, które weszło w życie w dniu 15 kwietnia 2006 r. ustalono wysokość spornej opłaty na kwotę 75 zł. Rozważając kwestię ewentualnego przedawnienia roszczenia o zwrot nadpłaconej opłaty w oparciu o unormowania zawarte w prawie administracyjnym wskazać należy, że dopiero od dnia 1 stycznia 2010 r. opłata za wydanie karty pojazdu, o której mowa w prawie o ruchu drogowym, stanowi środki publiczne będące nieopodatkowanymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym - w rozumieniu art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych. Tym samym dopiero do opłat za wydanie karty pojazdu uiszczonych po dniu 31 grudnia 2009 r. stosuje się przepisy ustawy o finansach publicznych z 29 sierpnia 2009 r. oraz odpowiednio (art. 67 in fine) przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, regulujące terminy przedawnienia wynikające z tej ustawy. Powyższe akty prawne nie mają zastosowania do opłat nienależnie pobranych przed tym dniem i podlegających zwrotowi, które należy traktować jako świadczenia pieniężne pobrane bez podstawy prawnej. Dotyczy to w szczególności stosowania przepisów dotyczących przedawnienia, którego konsekwencją jest wygaśnięcie zobowiązania uiszczenia przez stronę, czy też zwrotu przez organ opłaty, a zawartych w art. 59 i następne Ordynacji podatkowej. Wynika to z treści art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, który stanowi, że do spraw dotyczących nieopodatkowanych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie nowej ustawy o finansach publicznych stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis ten zdaniem Sądu nie ma zastosowania do niniejszej sprawy, gdyż dotyczy on spraw będących w toku, skoro powiada o sprawach wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, czyli przed dniem 1 stycznia 2010 r. Oznacza to brak w niniejszej sprawie podstawy prawnej do odpowiedniego zastosowania przepisów o przedawnieniu wynikających z rozdziału III Ordynacji podatkowej. Nie jest też zasadne stanowisko organu, iż przedmiotowy wniosek był już przedmiotem rozpoznania przez organ, który pismem z [...] maja 2017 r. poinformował o nieuwzględnieniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, a Skarżący nie wnosząc skargi wyczerpał przewidziany prawem tryb postępowania w sprawie niniejszej. Należy mieć na uwadze, że wniosek przedmiotowy (z grudnia 2017 r.) jest trzecim wnioskiem, nowym odmiennym od poprzednich (pierwszy dotyczył 44 pojazdów, drugi 39, obecny 38). Nadto przedmiotowa czynność materialno-techniczna nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Mając powyższe na uwadze, skargę należało uznać za zasadną i na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności. W oparciu o art. 146 § 2 p.p.s.a. uznano obowiązek Prezydenta Miasta R. do dokonania zwrotu Skarżącemu części uiszczonych opłat w wysokości 16150 zł. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów w kwocie 497 zł, na którą to kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego adwokatem w wysokości 480 zł oraz uiszczona opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł.