VIII SA/Wa 237/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Gminy M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ze skargi Gminy M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2010r. znak [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za 2007 rok postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. (data nadania) Gmina M. (gmina, skarżąca) działając przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na decyzję Ministra Finansów w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za 2007 rok. Jednocześnie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała wysokość środków finansowych zgromadzonych na rachunku bankowym – [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł oraz wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – [...] zł. Uzasadniając złożony wniosek gmina podniosła, że jako jednostka samorządowa realizuje zadania o charakterze publicznym na rzecz mieszkańców, zarówno zlecone z mocy ustawy jak i własne z wielu dziedzin m.in. oświaty, pomocy społecznej, ochrony zdrowia, gospodarki wodno – ściekowej, zbiórki odpadów komunalnych. Na realizację tych zadań gmina otrzymuje subwencje, dotacje z budżetu państwa oraz gromadzi własne dochody. Z uwagi na stale zwiększający się zakres zadań gminy i olbrzymie potrzeby zarówno w sferze społecznej jaki i infrastrukturalnej wielkość budżetu nie pozwala na ich pełną realizację. Uiszczenie wpisu od skargi w wysokości [...] zł stanowi bardzo duży wydatek dla wiejskiej gminy z niewielkim budżetem i może pogłębić jej deficyt. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że posiada zadłużenie w wysokości [...] zł z tytułu kredytów i pożyczek, które w bieżącym roku wzrośnie do kwoty [...] zł z powodu realizowanych zadań inwestycyjnych (budowa sieci wodno kanalizacyjnej, budowa oczyszczalni ścieków). Postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r., referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie niniejsze zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej [...] marca 2011 r. W dniu [...] marca 2011 r. (data nadania) skarżąca wniosła sprzeciw na powołane postanowienie. W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia podniosła, iż w przypadku odmowy przyznania prawa pomocy na gminie spoczywać będzie obowiązek uiszczenia wpisu sądowego łącznie w czterech sprawach na kwotę około [...] zł. Środki z rezerwy ogólnej mogą być przeznaczone na zwiększenie innych wydatków budżetowych, jednakże ich przeznaczenie na pokrycie kosztów sądowych wpłynie na zmniejszenie rezerwy, a w konsekwencji uniemożliwi gminie realizację jej zadań w przypadku wystąpienia nagłych zdarzeń losowych. Uiszczenie wpisu sądowego spowoduje wzrost deficytu budżetowego zaplanowanego w budżecie na 2011 rok na kwotę [...] zł finansowanego z zaciągniętych kredytów i pożyczek. Podniosła, iż [...] lutego 2011 r. (po wniesieniu skargi) Rada Gminy M. podjęła uchwałę nr [...] w sprawie zmian w uchwale budżetowej na 2011 rok, na podstawie której zwiększono planowane wydatki budżetowe gminy na kwotę [...] zł przy jednoczesnym zwiększeniu dochodów jedynie o kwotę [...] zł. Aktualnie łączne dochody gminy w 2011 r. wynoszą [...] zł, a wydatki [...] zł. Deficyt budżetowy został zwiększony o kwotę [...] zł i wynosi [...] zł. i stanowi równowartość 23% całkowitych dochodów gminy. W celu realizacji koniecznych wydatków gmina zaplanowała zaciągnięcie pożyczek w kwocie [...] zł. Wskazała przy tym, iż na powstanie deficytu wpływ miała ubiegłoroczna powódź, gdy poza wydatkami bieżącymi na akcję powodziową w kwocie przekraczającej [...] zł gmina musiała ponieść wydatki związane z likwidacją jej skutków w kwocie [...] zł. W konkluzji stwierdziła, iż już na etapie składania skargi wykazane zostało, że skarżąca nie dysponuje środkami, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie opłat sądowych i wydatków. Zauważyła przy tym, iż ubiega się o przyznanie prawa pomocy tylko w części, a nie w całości. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analizując wniosek w tym przedmiocie trzeba mieć na względzie z jednej strony sytuację finansową wnioskodawcy i jego możliwości płatnicze, z drugiej natomiast zasadność przeniesienia ciężaru kosztów postępowania na pozostałe podmioty i współobywateli w przypadku pozytywnego orzeczenia. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, że na skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia wpisów sądowych w czterech sprawach zawisłych przed Sądem (VIII SA/Wa 235-238/11) na łączną kwotę [...] zł. W związku z powyższym oceniając zdolności płatnicze skarżącej należy brać pod uwagę nie tylko koszty ciążące na niej w przedmiotowej sprawie, ale całą kwotę, którą obowiązana jest uiścić. Z analizy sytuacji finansowej jednostki wynika, że skarżąca ma na rachunku bankowym zgromadzone środki w wysokości ponad [...] mln zł i zaplanowane dochody na 2011 r. w wysokości [...] zł. Z uchwały budżetowej Gminy M. na 2011 rok i uchwały ją zmieniającej wynika, że deficyt budżetowy ustalono w wysokości [...] zł (został zwiększony o kwotę [...] zł). Deficyt sfinansowany zostanie przychodami pochodzącymi z kredytów, pożyczek ([...] zł), nadwyżki budżetowej z lat ubiegłych ([...] zł) oraz wolnych środków ([...] zł). Wydatki określono na kwotę [...] zł. Jednocześnie rezerwa ogólna ustalona została w wysokości [...] zł., a rezerwa celowa na realizację zadań własnych gminy z zakresu zarządzania kryzysowego w wysokości [...] zł. W ocenie Sądu uchwalając budżet na 2011 r. Rada Gminy M. miała wiedzę o toczącym się postępowaniu przed Ministrem Finansów w sprawie zmniejszenia części oświatowej subwencji ogólnej, w obrocie prawnym pozostawały wydane przez ten organ cztery rozstrzygnięcia (z [...] grudnia 2010 r. - doręczone [...] i [...] grudnia 2010 r.) i powinna była brać pod rozwagę ewentualne koszty postępowania sądowoadministracyjnego w tych sprawach. Ponadto rezerwa ogólna charakteryzuje się tym, że może być przeznaczona w toku wykonywania budżetu na jakiekolwiek rodzaje wydatków budżetowych. Tak więc dopuszczalne i możliwe jest wygospodarowanie przez skarżącą środków na koszty sądowe. Należy w tym miejscu zauważyć, iż w uchwale budżetowej na 2011 rok rezerwa celowa na realizację zadań własnych gminy z zakresu zarządzania kryzysowego określona została w wysokości [...] zł. Powyższe stanowi zabezpieczenie gminy w razie wystąpienia sytuacji kryzysowej spowodowanej zdarzeniami losowymi. Nie bez znaczenie pozostaje także fakt posiadania środków na rachunku bankowym. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 504). Zdaniem Sądu koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym przez siebie postępowaniu, winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami strony. Powyższe okoliczności skłaniają Sąd do uznania, że skarżąca, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Reasumując stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, że zdobycie przez nią bądź przeznaczenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia.