VIII SA/Wa 238/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Michał Sikorski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 roku Wójt Gminy J. odmówił D. G. przyznania zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu decyzji podano, że D. G. nie spełnia warunków do przyznania zaliczki alimentacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się: pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowują dziecka z ojcem lub matką dziecka. Skarżąca, jak wynika z jej wniosku jest mężatką, co skutkuje nieprzyznaniem zaliczki. Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie podnosząc, iż pozostaje w związku małżeńskim, ale nie z ojcem biologicznym dziecka, na które stara się o zaliczkę alimentacyjną. Ojciec dziecka ma zasądzone alimenty w kwocie 300 złotych miesięcznie, ale ich nie płaci i jest nieściągalnym dłużnikiem alimentacyjnym, co potwierdził komornik. Skarżąca podniosła trudną sytuację materialną rodziny spowodowaną bezrobociem męża i koniecznością ponoszenia wydatków związanych z leczeniem dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy podniosło w uzasadnieniu, podzielając argumentację organu I instancji, iż zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych uregulowane zostały w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., Nr 86, poz. 732 ze zm.). Zgodnie z art. 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, ustawa określa zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, z którego egzekucja jest bezskuteczna. Tak więc, oprócz bezskuteczności egzekucji, co w niniejszej sprawie zostało spełnione, przesłanką do przyznania zaliczki alimentacyjnej jest samotne wychowywanie dziecka. Według art. 2 pkt 5 wyżej cytowanej ustawy pojęcie " osoby samotnie wychowującej dziecko" należy określać według definicji podanej w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W myśl art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28.11.2003 roku o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2003 roku, Nr 228, poz. 2255 ze zm) przez osobę samotnie wychowującą dziecko rozumie się: pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowują dziecka z ojcem lub matką dziecka. Osoba, która pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli nawet nie jest to ojciec lub matka dziecka na rzecz którego zostały zasądzone alimenty, nie została zaliczona w cytowanym przepisie do kręgu osób samotnie wychowujących dziecko. Ostatecznie zdaniem organu II instancji w istniejącym stanie faktycznym i prawnym brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca podniosła, iż pozostaje w związku małżeńskim ale nie z ojcem biologicznym dziecka D. B., na które wystąpiła o zaliczkę. Córka ma zasądzone alimenty w kwocie 300 złotych, których egzekucja, co potwierdza komornik, jest bezskuteczna. Dziecko jest po dwóch operacjach [...] i wymaga leczenia. Skarżąca podniosła nadto trudną sytuację materialną swojej rodziny bowiem mąż nie pracuje a ona sama pozostaje na urlopie macierzyńskim. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie na podstawie art. 125 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 135, poz. 1270) z uwagi na postępowanie zawisłe przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie zgodności art. 2 pkt 5 lit. a) w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z 22.04.2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 3 pkt 17 ustawy z 28.11.2003 roku o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 288, poz. 2255 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 22.04.2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( art. 27 pkt 2 lit. g) ) z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20.11.1989 ( Dz. U. Nr 120 z 1991 roku, poz. 526 ze zm.) w zakresie w jakim pozbawia prawa do zaliczki osoby, które są wychowywane przez panny, kawalerów, wdowy, wdowców, osoby pozostające w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub rozwiedzione, wychowujące co najmniej jedno dziecko wspólnie z ich rodzicem. Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej zależy od stanowiska, jakie zajmie Trybunał Konstytucyjny w związku z postawionym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi pytaniem. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 roku sygnatura akt P 18/06 orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366) w związku z art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630, z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720, Nr 109, poz. 747 i Nr 200, poz. 1446 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416), w brzmieniu nadanym przez art. 27 pkt 2 lit. g) ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). Ponadto Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Trybunał orzekł także, iż art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2008 roku postępowanie w sprawie niniejszej zostało podjęte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej wskazano. Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) Sąd uznał, że narusza ona prawo. Przy orzekaniu Sąd miał także na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami), według którego Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na skutek przytoczonego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 roku sygnatura akt P 18/06 odpadła materialnoprawna podstawa odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej skarżącej oparta na art. 2 pkt 5 lit. a) ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygniecia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. W świetle powołanej normy konstytucyjnej nasuwa się wniosek, że skutkiem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę prawną ostatecznej decyzji jest co do zasady powinność uchylenia takiej decyzji. Zgodnie z art. 145 a) kpa można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą na podstawie którego została wydana decyzja (§ 1) oraz, że skargę w takiej sytuacji wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Tak więc, podnoszona okoliczność orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności danego aktu prawnego – podstawy decyzji administracyjnej - jest z woli ustawodawcy samodzielną podstawą wznowieniową. Stosownie natomiast do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W świetle powyższego należy przyjąć, iż zasadą jest, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego. Tak stało się w sprawie niniejszej. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się również, że podstawa wznowienia określona w art. 145 a) kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału Konstytucyjnego zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Oznacza to, że organ administracji musi ponownie rozpoznać sprawę wniesioną przez D. G. w imieniu jej małoletniej córki D. B. i organ będzie musiał uwzględnić zmianę stanu prawnego wynikającą z przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 roku. W cytowanym uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego zwraca uwagę sekwencja dotycząca rozważań o zakresie podmiotowym zaliczki alimentacyjnej. I tak Trybunał stwierdził, iż inaczej niż zasiłek rodzinny, zaliczka alimentacyjna przysługuje bezpośrednio osobie, która ma zasądzone alimenty, a więc dziecku a nie jego rodzicom czy opiekunom prawnym ( str. 15 pkt 3.2). Z tych, względów rozpatrując sprawę ponownie organ będzie musiał mieć na uwadze konieczność prawidłowego określenia stron postępowania wszczętego wnioskiem o zaliczkę administracyjną. D. G. nie jest w tej sprawie stroną postępowania – działać będzie mogła jako przedstawiciel ustawowy swojej córki – strony postępowania w sprawie o zaliczkę alimentacyjną zgodnie z treścią art. 7 pkt 5 cytowanej wcześniej ustawy. Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz wniesienia skargi przez D. G. Sąd nie dokonywał w wyroku zmian po stronie podmiotowej, sygnalizując jednakże organom na konieczność wydania prawidłowej decyzji po wyroku. Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w wyroku.