VIII SA/Wa 257/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...]z dnia [...]listopada 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. [...], po rozpoznaniu odwołania M K od decyzji Prezydenta Miasta R z [...] listopada 2013 r. znak [...] ustalającej, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od dnia 1 września 2012 r. do 30 września 2012 r. w kwocie 500 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R działając na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej jako kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, iż ww decyzją z [...] listopada 2013 r. organ I instancji ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone za okres od dnia 1 września 2012 r. do 30 września 2012 r. na mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2011 r., znak [...] są świadczeniami nienależnie pobranymi. Wskazano, iż skarżąca w dniu 16 sierpnia 2013 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń na nowy okres świadczeniowy. Do wniosku dołączyła umowę o pracę z 16 lipca 2012 r. zawartą z S spółka z o.o. z której wynika, że M K podjęła zatrudnienie. Po ponownym przeliczeniu dochodu ustalono, że wyniósł on [...] zł na osobę w związku z czym nie było podstaw do przyznania świadczenia alimentacyjnego za okres od 1 do 30 września 2012 r. Od powyższej decyzji M K – dalej skarżąca złożyła odwołanie kwestionując fakt poinformowania jej przez pracownika socjalnego o kryterium dochodowym i sposobie wyliczenia dochodu. Wskazała, że uzyskany dochód należy dodać do dochodu rocznego i podzielić na 12 miesięcy, a nie do miesięcznego, jak to uczynił organ I instancji. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. Przyznano M K świadczenie z funduszu alimentacyjnego na córkę I K na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w kwocie 500 zł. miesięcznie. W dniu 16 sierpnia 2013 r. organ I instancji powziął wiadomość, że w dniu 16 lipca 2012 r. skarżąca podjęła zatrudnienie. Dochód z pierwszego pełnego miesiąca zatrudnienia wyniósł [...] zł. W dniu 6 listopada 2013 r. wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za ww. okres, o czym zawiadomiono stronę. Ustalono, że rodzina skarżącej składa się z dwóch osób. Rokiem bazowym do wyliczenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2011/2012 był rok 2010. Dochód rodziny z 2010 r. został całkowicie utracony. W roku 2011 rodzina uzyskała dochód – renta z ZUS w kwocie [...] zł. miesięcznie – a w sierpniu 2012 r. kolejny dochód z zatrudnienia w kwocie [...] zł. Tym samym, w ocenie organów, dochodem rodziny we wrześniu 2012 r. była kwota [...] zł., co daje na osobę [...] zł. i przekracza kwotę kryterium dochodowego. Wskazano też, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza 725 zł. - art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a świadczenia wypłacone mimo przekroczenia kwoty kryterium jest świadczeniem nienależnie pobranym – art. 2 pkt 7 ww. ustawy. Wskazano też, że wysokość kryterium dochodowego wskazano w treści uzasadnienia decyzji o przyznaniu świadczenia – zdanie 4 uzasadnienia decyzji, a sposób wliczenia do dochodów rodziny dochodu uzyskanego jest szczegółowo unormowany w przepisach ustawy – art. 9 ust 4a. Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca M K wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji. Wskazała, że jest matką samotnie wychowująca dziecko i podjęła pracę mając na uwadze dobro rodziny. Nie była świadoma, że podjęcie pracy pozbawi ją świadczenia. Poza tym wskazała na argumenty z odwołania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Stan faktyczny sprawy jest niesporny. Niekwestionowaną bowiem okolicznością jest, że w trakcie pobierania przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki w okresie świadczeniowym od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. sytuacja dochodowa jej rodziny była odmienna od sytuacji dochodowej istniejącej w roku 2011, w oparciu o którą ustalano prawo do świadczeń. To zaś związane było z zawarciem w lipcu 2012 r. umowy o pracę w spółce z o.o. "S" i uzyskiwaniu z tego tytułu dochodu w wysokości: [...] zł netto w pierwszym miesiącu tj. w sierpniu 2012 r. Bezsporne jest również to, że skarżąca o tych okolicznościach nie informowała organu wypłacającego świadczenia. Istotą sporu jest natomiast to jak ten nowy dochód wpływał na możliwość pobierania przez stronę świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy bowiem stanęły na stanowisku, że dochód dwuosobowej rodziny skarżącej w części okresu świadczeniowego tj. we wrześniu 2012 r., w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł [...] zł miesięcznie (co wynikało z doliczenia kolejnego dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia do dochodu z tytułu renty socjalnej i podzielenia uzyskanej sumy przez ilość osób w rodzinie), a tym samym przekroczył określone w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm., przywoływanej dalej jako "u.p.o.u.a.") kryterium dochodowe tj. kwotę 725 złotych, uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, stanowisko organów jest jednak błędne. Na wstępie przypomnieć należy, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu innych przesłanek ustawowych (ustalone prawo do alimentów, bezskuteczność ich egzekucji), które w rozpatrywanej sprawie zaistniały, przysługuje jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 złotych. W zakresie pojęcia dochodu i dochodu rodziny omawiana ustawa, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2012 r. (ta wersja ustawy ma zastosowanie w sprawie w zw. z treścią art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - Dz.U. Nr 205, poz. 1212), odwołuje się w art. 2 pkt 4 i 5 do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Dochód rodziny zaś w myśl art. 3 pkt 2 tej ustawy to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Natomiast okresem zasiłkowym jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (por. art. 2 pkt 8 u.p.o.u.a.). W myśl art. 9 ust. 4 u.p.o.u.a. w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub osobę uprawnioną pozostającą pod opieką opiekuna prawnego prawo do świadczeń z funduszu ustala się na podstawie dochodu rodziny lub osoby uprawnionej powiększonego o uzyskany dochód. Natomiast w przypadku utraty dochodu prawo do świadczenia z funduszu ustala się na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o utracony dochód (art. 9 ust. 3 powołanej ustawy). Stosownie zaś do § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. Nr 123, poz. 836 ze zm.) w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń. Z kolei § 11 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że w przypadku utraty przez członka rodziny dochodu od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczna kwotę utraconego dochodu. Uzyskanie dochodu oznacza zaś m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 18 lit. c u.p.o.u.a.), natomiast jego utrata oznacza utratę dochodu spowodowaną m.in. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 pkt 17 lit. c u.p.o.u.a.). Zważyć jednak należy, że przywołane wyżej przepisy nie określają wprost okresu, którego dotyczy pojęcie "uzyskanie dochodu" oraz "utracenie dochodu". Niewątpliwe jednak jest, że obejmują one okres po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. A skoro tak, to rozpoznawanej sprawie doszło zarówno do uzyskania dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. c u.p.o.u.a. (jest nim dochód z tytułu podjęcia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę), jak też do utraty dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 17 lit. c tej ustawy (spowodowanej utrata prawa do zasiłku dla bezrobotnych w 2010 r.). Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy dochód uzyskany przez skarżącą w 2011 r. i 2012 r., należało doliczyć do dochodu rodziny z roku poprzedzającego okres świadczeniowy (dochód z roku 2010), a odliczyć dochód w ww. przedziale czasowym utracony. Jak trafnie podniosła skarżąca, skoro podstawą przyznania świadczenia jest dochód rodziny rozumiany jako miesięczny przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w skali roku kalendarzowego, to również w przypadku uzyskania dochodu, a zatem w sytuacjach określonych w art. 9 ust. 4 ustawy oraz § 12 ust. 1 rozporządzenia, dochód ten należy liczyć w stosunku rocznym. Taki mechanizm doliczania dochodu uzyskanego, jest powszechnie akceptowany w judykaturze (por. wyroki: WSA w Lublinie z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 582/10, z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. II SA/ Lu 571/11, WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2012 r. sygn. I SA/Wa 2342/11, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń). Należy zatem - mając na względzie powyższe uwagi – zsumować uzyskane w roku 2012 r. nowe dochody, a więc dochody z tytułu umowy o pracę, odjąć od nich sumę utraconych w okresie świadczeniowym dochodów, następnie uzyskaną kwotę zsumować z dochodem z roku 2012 i podzielić tak obliczoną kwotę przez 12 miesięcy, a w dalszej kolejności przez liczbę członków rodziny, co pozwoli na ocenę sytuacji rodziny w dłuższym okresie. Analogicznie należy postąpić z dochodem uzyskanym i utraconym w okresie świadczeniowym obejmującym rok 2011. Taki sposób obliczania dochodu (i weryfikacji sytuacji majątkowej rodziny pod kątem ewentualnego przekrzyczenia kryterium dochodowego) pozwala uniknąć sytuacji, kiedy uzyskany przez stronę lub członka rodziny dodatkowy dochód z jednego czy z dwóch miesięcy w ciągu roku, będzie decydował o prawie do świadczenia alimentacyjnego w danym okresie świadczeniowym. Wyklucza również, absurdalną sytuację, w której dochód uzyskany przez kilka miesięcy w danym roku w okresie świadczeniowym, będzie prowadził do utraty świadczenia, a jednocześnie ten sam dochód (łącznie z pozostałymi uzyskanymi w roku dochodami) w przypadku ustalania prawa do świadczenia na kolejny okres świadczeniowy do jego uzyskania będzie uprawniał. Jak słusznie podkreśla się przy tym w przywołanym orzecznictwie sądów administracyjnych, takie rozumienie przepisów, jak przyjął organ, niweczyłoby cel systemu pomocy społecznej, którego ideą jest pomoc osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych – kiedy nie otrzymują one zaspokojenia od swoich dłużników alimentacyjnych – a uzyskają dodatkowy dochód. Rodziłoby przede wszystkim niechęć do samodzielnego choćby niewielkiego polepszenia swojej sytuacji materialnej, poprzez szukanie nawet nieznacznych dodatkowych (nowych) źródeł dochodu. Zgodzić się więc należy ze skarżącą, że w niniejszej sprawie organy administracji publicznej obydwu instancji nie ustaliły w sposób prawidłowy dochodu rodziny skarżącej, a w konsekwencji w sposób istotny naruszyły art. 7, art. 77 i 80 k.p.a. oraz art. 9 ust. 4 i art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. Warunkiem koniecznym dla ustalenia, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie na rzecz jej córki, w okresie od 1 września 2012 r. do 30 września 2012 r. było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a u.p.o.u.a., a tym samym podlegającym zwrotowi na zasadach określonych w art. 23 ust. 1 powołanej ustawy, jest m.in. ustalenie, że zostało ono wypłacone mimo, niespełniania kryterium dochodowego uprawniającego do jego uzyskania. To zaś prowadzić musi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji, uwzględniając powyższe rozważania, ustali dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie w sposób wyżej wskazany, po czym oceni czy przy tak ustalonym dochodzie była ona uprawniona do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka i w zależności od poczynionych w tym względzie ustaleń stanu faktycznego podejmie rozstrzygnięcie, którego skład orzekający nie przesądza.