VIII SA/Wa 258/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu P. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 czerwca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, P. P. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd" lub "WSA") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego, adwokata, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W uzasadnieniu podał, że nie posiada majątku ani żadnych oszczędności. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży drzwi i usług montażu, która obecnie nie przynosi dochodu i nie pokrywa stałych kosztów działalności. Jako źródło utrzymania czteroosobowej rodziny wskazał działalność gospodarczą żony z dochodem ok. [...] zł miesięcznie oraz świadczenie 500+ na dwoje dzieci. Dodał, że stałe miesięczne wydatki rodziny związane z utrzymaniem mieszkania stanowią kwotę [...] zł. Skarżący posiada nadto kredyt gotówkowy z ratą [...] zł miesięcznie. Wyjaśnił, że na skutek czynności podejmowanych przez organy skarbowe, m.in. dokonania zajęć rachunków bankowych oraz towarów nie jest w posiadaniu środków finansowych, które pozwoliłyby na uiszczenie wpisu. Pismem z 24 maja 2018 r. zobowiązano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "ppsa"), do uzupełnienia wniosku, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy poprzez: 1) złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie sześć miesięcy, 2) złożenie zeznania podatkowego małżonków za rok 2017, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, 3) wskazanie, czy skarżący w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą posiada rzeczy ruchome (np. pojazdy mechaniczne) o wartości ponad [...] zł ([...]), 4) złożenie dokumentów potwierdzających prowadzenie wobec skarżącego postępowań egzekucyjnych oraz istniejącego zadłużenia. Odpowiadając na powyższe skarżący m.in. oświadczył, że z żoną ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Nie przedstawił zatem żądanych przez sąd wyciągów z rachunków bankowych żony z uwagi na brak dostępu do nich. Wyjaśnił, że z uwagi na blokadę własnego rachunku bankowego wskutek zajęcia organu skarbowego na rachunku tym nie występują żadne obroty. Wskazał, iż w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie posiada rzeczy ruchomych, w tym pojazdów mechanicznych o wartości jednostkowej przekraczającej kwotę [...] zł, posiadane towary handlowe stanowią wartość jednostkową od kilku do ok. kilkuset złotych. Do pisma załączył kopie: sporządzonej w jego imieniu przez profesjonalnego pełnomocnika skargi na zajęcie zabezpieczające wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zawiadomień o zajęciu zabezpieczającym innej wierzytelności pieniężnej, zawiadomienia o przekształceniu zajęć zabezpieczających w zajęcia egzekucyjne oraz własnego zeznania podatkowego za 2017 r. (PIT – 36L wraz z załącznikiem) z ujawnionym przychodem w kwocie [...] zł, przy kosztach jego uzyskania w kwocie [...] zł. Postanowieniem z 11 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż uznał, że nie wykazał on spełnienia przesłanek do jej przyznania. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Postanowieniu zarzucił błędne ustalenie stanu faktycznego i nieprawidłowe przyjęcie, że jego sytuacja finansowa pozwala na uiszczenie opłaty sądowej od złożonej skargi. Skarżący wniósł zatem o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, iż nie jest prawidłowe przyjęcie, że kwota przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazana w dokumentach księgowych jest kwotą jaką skarżący dysponuje. Tym samym nieprawidłowa jest odmowa przyznania prawa pomocy z uwagi na osiąganie przychodów w znacznej wysokości. Skarżący nie zgodził się także z twierdzeniem, że brak wskazania dochodów osiąganych przez żonę nie pozwala na prawidłową ocenę jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Przywołał w tym miejscu okoliczność pozostawania przez małżonków w ustroju rozdzielności majątkowej, co sprawia, że każde z małżonków ponosi odpowiedzialność za swoje zobowiązania finansowe. Wskazał też na pominięcie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, które nie pozostaje bez wpływu na sytuację finansową skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ppsa). Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Nie przedstawił on bowiem informacji i dowodów, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, potwierdzających jego oświadczenie o braku środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Sąd podkreśla, akceptując w pełnej rozciągłości zarówno poglądy prawne zaprezentowane w wyrokach sądów administracyjnych, jak i stanowisko referendarza sądowego, że zawarty z woli małżonków ustrój rozdzielności majątkowej jedynie reguluje stosunki majątkowe małżeńskie i nie oznacza rozkładu małżeństwa, a zatem na małżonkach nadal, w świetle prawa rodzinnego spoczywa obowiązek wzajemnego wspierania się. Z uwagi zaś na uchylenie się od obowiązku przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego żony sąd pozbawiony został możliwości oceny, czy rodzina pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym dysponuje środkami na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Dokonując natomiast oceny pozostałych dowodów nadesłanych przez skarżącego w niniejszym postępowaniu wpadkowym Sąd nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska do zmiany zaskarżonego postanowienia. Podkreślić bowiem należy, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów, z której w 2017r. uzyskał przychód w kwocie ponad [...] mln zł. Wykazana strata nie może natomiast stanowić podstaw do wniosku o braku środków uzyskiwanych z tej działalności, lecz wskazuje na ekonomiczną kalkulację różnicy przychodów i kosztów tej działalności. Skarżący nadal prowadzi tą działalność i pozostaje w obrocie gospodarczym, zaś przejściowe trudności finansowe związane z jej prowadzeniem w zestawieniu z brakiem dowodów obrazujących sytuację finansową skarżącego i jego rzeczywistych możliwości płatniczych pozbawia Sąd oceny jego wniosku pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania wnioskowanej pomocy. Dodać także należy, że zobowiązania prywatnoprawne (posiadany przez skarżącego kredyt gotówkowy) nie korzystają z pierwszeństwa w zaspokajaniu przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. Stąd ta okoliczność również nie może stanowić usprawiedliwienia przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. Prowadzone postępowanie egzekucyjne niewątpliwie wywiera wpływ na sytuację finansową skarżącego. Okoliczność ta jednak samodzielnie, jak i w kontekście przedstawionej przez skarżącego sytuacji finansowej nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy. Dlatego też, w ocenie Sądu wniosek skarżącego z nie mógł zostać uwzględniony. Tym samym zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 ppsa, Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, orzekając, jak w sentencji postanowienia.