VIII SA/Wa 26/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Protokolant referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2011 r. sprawy ze skargi B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Postanowieniem z [...] października 2010 r., po rozpatrzeniu zażalenia B. K. (dalej: "skarżąca"), Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej: "organ odwoławczy" lub "Dyrektor IS") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. (dalej: "Naczelnik US" lub "organ egzekucyjny") z [...] czerwca 2010 r. Przedmiotem postanowień było uznanie za nieuzasadnione zarzutów skarżącej. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że w dniu [...] maja 2010 r. na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. znak: [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. określającej małżonkom B. i K. K. zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. wystawiono tytuł wykonawczy o nr [...] obejmujący należność z tytułu tego podatku w kwocie należności głównej [...] zł + należne odsetki. W toku prowadzonego postępowania w dniu [...] maja 2010 r. zawiadomieniami znak: [...] oraz [...] dokonano zajęć rachunków bankowych w [...] SA oraz w [...] SA. Ponadto w dniu [...] maja 2010 r. zawiadomieniem znak: [...] dokonano zajęcia świadczenia z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w R. Korespondencję dotyczącą przedmiotowych zajęć wraz z odpisem tytułu wykonawczego Zobowiązana otrzymała w dniu [...] maja 2010 r. B. K. pismem z dnia [...] maja 2010 r. wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną wniesionych zarzutów wskazała art. 33 pkt. 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu złożonego zarzutu podniosła kwestię zniesienia wspólności majątkowej zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] kwietnia 1986 r. oraz powołała art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Organ I instancji poinformował wnoszącą zarzuty, iż kwestia dotycząca zniesienia wspólności majątkowej pomiędzy małżonkami może być wykorzystana w ewentualnym odrębnym postępowaniu podatkowym. Ponadto organ wyjaśnił, iż przez błąd co do zobowiązanego rozumie się sytuacje dwojakiego rodzaju. Po pierwsze, chodzi o sytuację, w której organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne wobec osoby, którą błędnie uznał za zobowiązanego, w związku z czym doręczył jej tytuł wykonawczy oraz pouczył o prawie zgłoszenia zarzutów. Po drugie, chodzi o wskazanie w tytule wykonawczym osoby, na której nie ciąży obowiązek. Stwierdzenie tej sytuacji następuje przez porównanie danych osoby wskazanej w tytule wykonawczym z danymi adresata orzeczenia lub innego dokumentu, stanowiącego podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego. W przedmiotowej sprawie podstawą wystawienie tytułu wykonawczego jest decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. znak: [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. wydana dla małżonków B. i K. K. Nie zachodzi również błąd co do osoby zobowiązanego, jeżeli zobowiązany kwestionuje zasadność nałożonego na niego obowiązku i wnosząc zarzut, zmierza do zbadania zasadności nałożonego na niego obowiązku. Na ww. postanowienie B. K. pismem z dnia [...] lipca 2010 r. wniosła zażalenie żądając uchylenia skarżonego postanowienia, umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia zajęć. Postanowieniu organu I instancji zarzuciła naruszenie: 1. art. 33 pkt 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 29 ustawy Ordynacja podatkowa, 2. art. 34 § 1, 1a i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu zażalenia powtórzyła wcześniej prezentowaną argumentację dotyczącą ustania wspólności majątkowej pomiędzy nią a jej mężem, w związku z czym nie ponosi odpowiedzialności za długi męża. Jej zdaniem, nie istnieje wobec niej zobowiązanie, w związku z czym spełniona jest przesłanka z art. 33 pkt 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. W jej ocenie, na podstawie art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wydanie postanowienia w sprawie zarzutów jest możliwe po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonych zarzutów, w przedmiotowej sprawie nie uzyskano zaś stanowiska wierzyciela. Nie jest natomiast konieczne wydawanie dwóch postanowień - jednego uznającego zarzuty za nieuzasadnione i drugiego odmawiającego umorzenia postępowania, dlatego błędnym jest "podwójne" rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor IS wyjaśnił, że odnośnie zarzutu wniesionego na podstawie art. 33 pkt 1 cyt. ustawy należy wskazać, iż treść egzekwowanego obowiązku i jego podstawa prawna zostały wskazane w tytule wykonawczym nr [...] wystawionym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. w dniu [...] maja 2010 r. Podstawę prawną powyższego tytułu wykonawczego stanowi decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] określająca małżonkom K. K. i B. K. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. w kwocie [...] zł. Postępowanie egzekucyjne prowadzone może być tak długo, jak długo tytuł wykonawczy zachowuje swoją aktualność, tj. jak długo egzekwowana na jego podstawie należność znajduje podstawę w orzeczeniu wskazanym w tytule, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ egzekucyjny nie może podważać decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy, gdyż wówczas musiałby przeprowadzić jej pełną kontrolę, do czego nie jest uprawniony. Przepisu zawartego w art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie można interpretować w oderwaniu od treści pozostałych przepisów. Skoro zatem, zgodnie z art. 29 § 1 ww. ustawy, organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a zarzut Pani B. K. – braku odpowiedzialności za długi męża - jest formułowany jako skierowany na badanie zasadności decyzji, będącej podstawą tytułu wykonawczego, odmowa uznania zarzutów jest zasadna. Odnośnie zarzutu wniesionego na podstawie art. 33 pkt 4 ww. ustawy, tj. błąd co do osoby zobowiązanego, organ odwoławczy stwierdził, że również jest niezasadny. "Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być stosownie do treści art. 33 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, błąd co do osoby zobowiązanego. Zgodnie z art.1 a pkt 20 ww. ustawy, przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnoszący błąd co do osoby zobowiązanego, zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa nie może jednak zmierzać w kierunku ustalenia, kto jest stroną postępowania administracyjnego zakończonego przecież już rozstrzygnięciem, byłoby to bowiem badanie zasadności i wymagalności tytułu wykonawczego. Zarzut błędu co do osoby zobowiązanego winien zatem dotyczyć kontroli formalnej tożsamości osoby (podmiotu), co do której prowadzi się egzekucję. Tego rodzaju merytoryczna kontrola tytułu wykonawczego przez organ egzekucyjny jest niedopuszczalna z mocy art. 29 §1 ww. ustawy. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania zastrzeżeń podnoszonych przez zobowiązanego, które nie są związane z samym postępowaniem egzekucyjnym, ale dotyczą postępowania administracyjnego. Organ egzekucyjny nie rozpatruje sprawy od strony merytorycznej, wówczas bowiem stałby się III instancją. Nadto zgodnie z treścią art. 29 ww. ustawy, organ egzekucyjny, badając dopuszczalność egzekucji, nie jest uprawniony do ustalenia, czy obowiązek wskazany w tytule wykonawczym został prawidłowo ustalony, jedynie bada tytuł egzekucyjny, przed przystąpieniem do egzekucji, pod kątem dopuszczalności egzekucji pod względem formalnym". Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że wbrew twierdzeniu strony, w przedmiotowej sprawie nie było konieczności wydawania postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, gdyż na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r. Nr 8 poz. 65 ze zm.) Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. jest wierzycielem zobowiązania wynikającego z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w W. i jednocześnie jest organem egzekucyjnym w tej sprawie. Dodatkowo organ wyjaśnił, że podniesione przez zobowiązaną kwestie dotyczące postanowienia z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. oraz odmawiającego uchylenia czynności egzekucyjnych zostaną rozpatrzone w odrębnym postępowaniu. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] grudnia 2010 roku wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ostateczne w administracyjnym toku instancji postanowienie Dyrektora IS. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: - naruszenie art. 33 pkt 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; - naruszenie art. 34 § 1, 1a i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec niej i uchylenie dokonanych zajęć w całości. W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła wcześniej prezentowaną argumentację. Dodała, że zgodnie z art. 29 Ordynacji podatkowej w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. W odniesieniu do majątku wspólnego § 2 reguluje sytuację uwolnienia się małżonka od odpowiedzialności w przypadku rozdzielności majątkowej. Skutki prawne zniesienia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu, nie odpowiada ona zatem za długi męża po dniu [...] stycznia 1983 r. Przedmiotowy tytuł wykonawczy dotyczy zobowiązania za 2003 r. Wobec powyższego nie istnieje zobowiązanie, a ponadto, że istnieje błąd, co do osoby zobowiązanej. Spełnione są zatem przesłanki z art. 33 pkt. 1 i 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i istnieją podstawy do uchylenia tytułu wykonawczego wobec Skarżącej i umorzenie postępowania. Skutkiem tego powinno być uchylenie zajęć. Podtrzymała stanowisko, że w niniejszej sprawie powinno być odrębne stanowisko Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. jako wierzyciela, jeżeli ten sam organ jako organ egzekucyjny nic nie może zrobić, to powinien móc dokonać oceny zasadności osoby zobowiązanej w decyzji, której jest dysponentem jako wierzyciel. To wierzyciel bowiem "rządzi" postępowaniem. Zwróciła uwagę, że kwestia rozdzielności majątkowej powinna być wzięta pod uwagę w tym postępowaniu podatkowym (egzekucyjnym w administracji) i powinno to się stać w trybie art. 34 § 1 i 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Być może wierzyciel, który jest dysponentem postępowania egzekucyjnego już w tym stanowisku zareagowałby w taki sposób, że wobec dłużnika - Skarżącej cofnąłby wniosek egzekucyjny, czy chociażby zawiesił postępowanie. W jej ocenie organ egzekucyjny najprawdopodobniej zdaje sobie sprawę, że wyrok o zniesieniu wspólności majątkowej niweczy postępowanie egzekucyjne wobec niej, tylko sam nie może wziąć tego pod uwagę, jako wykonawca postępowania, a nie jego dysponent. Zdaniem skarżącej nie jest konieczne wydawanie dwóch postanowień - jednego uznającego zarzuty za nieuzasadnione oraz drugiego - odmawiającego umorzenia postępowania. To powinno dziać się w jednym postępowaniu - oddalenie zarzutów skutkuje bowiem odmową umorzenia postępowania egzekucyjnego, jako konsekwencją oddalenia zarzutów, dlatego to drugie postanowienie o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego i odmawiające uchylenia czynności egzekucyjnych postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2010 r. zostało uchylone i postępowanie w tej sprawie zostało umorzone. Odpowiadając na skargę, Dyrektor IS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne nie zostały wyposażone przez ustawodawcę w kompetencje pozwalające na umorzenie postępowania administracyjnego (egzekucyjnego). Autor skargi nie wskazał podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wniosek skarżącego o "umorzenia postępowania egzekucyjnego" jako oczywiście bezzasadny, nie mógł zatem zostać uwzględniony. Sąd nie znalazł podstaw do wniosku, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie dopatrzył się też wystąpienia przesłanek pozwalających na stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia lub naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, który następnie został trafnie oceniony przez organy, w wyniku prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów art. 34 § 1, § 1a i § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: "u.p.e.a."). Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny rozpatruje zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 – 7, 9 i 10 (...) po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. W zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 – 5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W myśl art. 34 § 1a u.p.e.a., jeżeli zarzut jest lub był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu administracyjnym, podatkowym lub sądowym albo zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługują środki zaskarżenia, wierzyciel nie zajmuje merytorycznego stanowiska, lecz zobowiązany jest wydać postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu. Z treści art. 34 § 4 u.p.e.a. wynika zaś, że organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga zatem, że organ egzekucyjny w określonym zakresie nie może badać sprawy od strony merytorycznej co do zgłoszonych zarzutów, gdyż związany jest stanowiskiem wierzyciela w tej sprawie. Wynika to wprost z dyspozycji art. 34 § 1 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika zaś, że organ egzekucyjny i wierzyciel to jeden i ten sam podmiot – Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym (art. 29 § 1 u.p.e.a.). Mając na względzie treść zarzutów postawionych przez stronę skarżącą uznać należy, że organ egzekucyjny obowiązany był wydać postanowienie uznające zarzuty strony skarżącej za nieuzasadnione. Dodać warto, że skarżąca nie postawiła w skardze zarzutów dotyczących wprost zaskarżonego postanowienia. Wpływu na wynik sprawy nie miała jej argumentacja dotycząca rozdzielności majątkowej. W realiach niniejszej sprawy zarzuty i argumentacja skargi nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd, działając z urzędu na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., nie znalazł wystarczających podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu Dyrektora IS. Organ egzekucyjny nie może badać sprawy od strony merytorycznej, gdyż w postępowaniu egzekucyjnym nie powinno się rozstrzygać spraw ostatecznie rozstrzygniętych. Organ egzekucyjny obowiązany jest natomiast rozpatrywać kwestie wyłaniające się w toku samego postępowania egzekucyjnego. W przeciwnym wypadku organ egzekucyjny rozpatrujący zarzuty zamieniłyby się w trzecią instancję, a samo postępowanie egzekucyjne byłoby kontynuacją postępowania, w którym wydano akt prawny będący podstawą postępowania egzekucyjnego (por. R. Hauser, Z. Leoński: Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wyd. Prawnicze, Warszawa 1992 r., str. 63). Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.