VIII SA/Wa 271/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Marek Wroczyński /sprawozdawca/, Protokolant Michał Sikorski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2008 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę. Syg. akt VIII Sa/Wa 271/08 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 roku, nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w związku z wnioskiem L. L. z dnia 13 października 1998 roku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust.4 ustawy z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych( DZ.U z 2007 roku, nr 11, poz. 74 ze zmianami) dalej jako u.s.u.s, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zmianami) dalej jako k.p.a., w związku z art. 28 ust.2, ust. 3a i 3b oraz art. 32 u.s.u.s., po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2008 roku, nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 15 305, 49 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podnosił, że L. L. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek. Organ ustalił, że L. L. pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł netto, nadto zatrudniony jest na umowę zlecenie w S. za wynagrodzeniem brutto [...] zł brutto. W okresie od [...] maja 2007 roku do [...] października 2007 roku był zatrudniony w S. w P. w pełnym wymiarze pracy jako [...] z wynagrodzeniem miesięcznym [...] zł. Ponad to jest zatrudniony w E. Wraz z żoną jest właścicielem działki o powierzchni [...] ha, oznaczonej jako działka [...], na której znajduje się dom mieszkalny, murowany, parterowy o pow. [...] m-. Nadto jest właścicielem samochodu osobowego marki S., rok prod. [...]. Ma on na utrzymaniu żonę i troje studiujących dzieci. Organ podnosił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W stosunku do powstałego zadłużenia dotychczas nie było skierowane postępowanie egzekucyjne. Wobec powyższego zdaniem organu brak jest podstaw, na tym etapie do stwierdzenia oczywistego stwierdzenia braku uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Zdaniem organu nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Wymieniony przepis umożliwia umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na to ubezpieczenie, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w sytuacji, gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Przesłanki umorzenia w trybie art. 28 ust.3a określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku( DZ.U nr 141, poz. 1365), według którego umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla szczególnych sytuacji, gdy ze względu na stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło dochodów na utrzymanie jest realnie niemożliwe wywiązanie się wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z zobowiązań. W ocenie organu w stosunku do L. L. nie zachodzą przesłanki dające podstawę do umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Jego sytuacja materialna jest stabilna i zapłacenie zaległych należności z tytułu składek nie pozbawiłoby jego i jego rodziny możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Organ odnosząc się do zarzutów skarżącego co do przedawnienia się składek na ubezpieczenie społeczne podniósł, że od 1 stycznia 1999 roku zasady przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust.4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5 -5d. Przepisy ustalające 10 letni okres przedawnienia zostały wprowadzone z dniem 1 stycznia 2003 roku. Przedawnienie zaś ocenia się według stanu prawnego obowiązującego w momencie upływu przedawnienia. Oznacza to, że dla należności nieprzedawnionych w dniu wejścia w życie ustawy o zmianie u.s.u.s. tj. od 1 stycznia 2003 roku obowiązuje 10 letni okres przedawnienia. Od 1 lipca 2004 roku do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się zasady określone w przepisach u.s.u.s. Powyższe zasady nie mają zastosowania do oceny przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, które wygasły przed tą datą tj. za okres od stycznia do maja 1999 roku i należnych od nich odsetek. W przypadku L. L. przedawnieniu uległy należności na ubezpieczenie zdrowotne od stycznia do maja 1999 roku. Należności za okres od czerwca 1999 roku do grudnia 2005 roku należności są wymagalne wraz z odsetkami. W ocenie organu fakt zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z uchybieniem ustawowego terminu do dokonania takiego zgłoszenia nie ma wpływu na powstanie obowiązku ubezpieczenia, ani na termin opłacania składki. Skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł L. L. Zaskarżonej decyzji zarzucał: a) bezprawne naliczenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za okres od czerwca 1999 roku do grudnia 2005 roku, stosując 10 letni okres przedawnienia należności, zamiast 5 - letniego okresu, co narusza art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. b) niezbadanie przesłanek uprawniających go do zwolnienia z płacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie art. 24 ust. 6 pkt 1 ustawy z 23 stycznia 2003 roku o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Z tych też względów wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I Instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W pierwszej części uzasadnienia skarżący podnosił, że osoby, które zgodnie z ustawą prawo o działalności gospodarczej( DZ.U z 1999 roku, nr 101, poz. 1178) i ustawą o swobodzie działalności gospodarczej( DZ.U z 2004 roku, nr 173, poz. 1807), podjęły i wykonują działalność gospodarczą, z dniem 1 stycznia 2001 roku utraciły tytuł do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi. W dalszej części uzasadnienia skargi argumentował i podnosił, że organ błędnie zastosował przepisy o przedawnieniu należności z tytułu składek. Jego zdaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne do 1 lipca 2004 roku ulegały 5 letniemu okresowi przedawnienia. Z tego względu błędnie twierdzi organ, że składki wymagalne przed tą datą, podlegają 10 letniemu okresowi przedawnienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął interpretację naruszającą zasadę nieretroakcyjności prawa i oparł się na zasadzie bezpośredniego działania prawa. Również zauważał, że takie stanowisko jest sprzeczne z zasadą lex retro non agit. Zgodnie z zasadą demokratycznego państwa prawa ustawa działa od momentu jej wejścia w życie, chyba że wynika z niej co innego i w tym zakresie powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w wyroku z dnia 22 września 2004 roku, syg. akt II UIK 448/03. W uzasadnieniu skargi w przedmiocie przedawnienia przywołał również argumentację z uzasadnienia Sądu Apelacyjnego w S., syg. akt [...], cytując obszerne jego fragmenty oraz stanowisko w tym względzie zajęte przez Sąd Apelacyjny w W. - wyrok z dnia [...] grudnia 2006 roku, syg. akt [...], Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 marca 2007 roku, syg. akt K 47/05. Zdaniem skarżącego, organ wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał w pełni oceny jego sytuacji zdrowotnej i materialnej. Jego zdaniem jego sytuacja zdrowotno- finansowa kwalifikuje go do zastosowania umorzenia zaległości. Jest on emerytem [...] i inwalidą [...]. Jego możliwości podjęcia dodatkowej pracy są znikome. Nadto podnosił, że jest jedynym żywicielem rodziny i ma na utrzymaniu cztery osoby. Zarzucał, że organ nie wziął pod uwagę faktu, iż jego dzieci studiują w dużych aglomeracjach, co podnosi koszty utrzymania. W jego ocenie wysokość jego dochodów nie pozwala na związanie budżetu domowego, a tym bardziej zapłaty zaległych składek. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga L. L. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem (legalności) zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek z odsetkami na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymieniona wyżej należność może być umarzona tylko w przypadku jej całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, natomiast przesłanki takiego umorzenia przewiduje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356 dalej rozporządzenie). Wyjaśnić należy, ze decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek podejmowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia, oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania wyjaśniającego w ramach obowiązujących przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art.1 p.p.s.a.). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie, co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie może zatem nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, nie może również merytorycznie rozstrzygnąć w kwestii umorzenia należności, gdyż takiej możliwości nie dają mu obowiązujące przepisy p.p.s.a. Kontrola sądowa obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydania decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy sprawiedliwości. Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 kpa. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Odnosząc się do przedstawionych w skardze zarzutów należy zauważyć iż : - niezrozumiałym jest podnoszenie przez skarżącego zarzutu, iż nie istniała podstawa prawna do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym i obowiązku opłacania z tego tytułu należnych składek. Skarżący składając wniosek o umorzenie zaległych składek nie kwestionował ani ustalenia organu, iż prowadząc działalność gospodarczą podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu i z tego tytułu winien odprowadzać składki, ani wysokości zaległych składek. Zgodnie z przepisem art. 83 ust. 1 pkt 1- 3 mógł żądać wydania decyzji w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalenia wymiaru składek i ich poboru. Kwestionowanie przez skarżącego podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w toku postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie nie mogło odnieść zakładanych przez skarżącego rezultatu. Sąd kompetentny jest do oceny legalności zaskarżonej decyzji. Należy uznać, że skarżący składając wniosek o umorzenie należności zgodził się ze stanowiskiem organu, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 kwietnia 2007 roku, V SA/Wa 164/07, LEX nr 334153). - nie można również zgodzić się ze skarżącym, że organ błędnie uznał, że należności nie uległy biorąc pod uwagę 10 letni okres przedawnienia. Organ szczegółowo wyjaśnił zmianę przepisów regulujących kwestie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu organ trafnie uznał, że składki na ubezpieczenie zdrowotne, które nie uległy 5 letniemu przedawnieniu do 1 lipca 2004 roku, po tej dacie ulegają przedawnieniu 10 letniemu, ponieważ od tej daty do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne stosujemy zasady określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Tak więc należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 roku do grudnia 2005 roku nie uległy przedawnieniu i ulegają 10 letniemu przedawnieniu ( por. wyroki Sądu Najwyższego z 5 kwietnia 2005 roku, I UK 232/04, OSNP 2006/1-2/26, z 12 listopada 2007 roku, I UK 147/07, LEX nr 35 95577). - odnosząc się do zarzutu nie rozważenia wszystkich przesłanek umorzenia należnych składek należy uznać, że zarzut ten nie znajduje potwierdzenia. Należy zauważyć, iż organ ustalił stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego oraz rozważył czy zachodzą przesłanki określone przesłanki w § 3 rozporządzenia. Należy zgodzić się z organem, iż sytuacja materialna skarżącego jest stabilna ( posiada stały dochód- [...] zł netto). Nadto należy zauważyć, że podejmuje on dodatkowe prace, które przynoszą mu również dochód. Zasadą jest, że dłużnik winien regulować swoje zobowiązania należne wobec państwa, a wszelkie zwolnienia są wyjątkiem od zasady. Argumentacja skarżącego, iż musi wydatkować znaczne kwoty na utrzymanie rodziny, w tym troje studiujących dzieci nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległych składek. Niewątpliwie sytuacja materialna skarżącego, biorąc pod uwagę ponoszone wydatki nie jest łatwa, ale zdaniem sądu umorzenie składek winno nastąpić w sytuacjach szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia lub inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Umorzenie jest dopuszczalne gdy opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności nie mógłby zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu potrzeby zabezpieczenia środków na studia dla dzieci, nie można zaliczyć do niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego. Trafnie organ zauważa, iż wywiązanie z zobowiązań przez pozwanego może chociażby nastąpić poprzez rozłożenie należności na raty. Nadto z uwagi na stały dochód, posiadany majątek możliwe jest prowadzenie egzekucji w stosunku do skarżącego i nie zachodzi przesłanka bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu organy stosownie do treści art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. podjąły niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Z tych też względów biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.