VIII SA/Wa 275/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Asesor WSA Andrzej Kuna, Protokolant Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2007 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego dla złagodzenia skutków suszy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy w O. z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z [...] stycznia 2007 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej "K.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania T. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy O. z [...] listopada 2006 r., odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego dla gospodarstw rolnych dotkniętych suszą w 2006r. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podniósł, że powodem odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego przez organ I instancji było to, iż "nikt z rodziny nie jest ubezpieczony jako rolnik z mocy ustawy tylko na wniosek". Okoliczność ta stanowiła negatywną przesłankę do przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Pomimo zatem oświadczenia skarżącego złożonego w piśmie wszczynającym postępowanie w sprawie, iż jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlegającym temu ubezpieczeniu z mocy ustawy i spełnia pozostałe warunki do przyznania zasiłku celowego w łącznej wysokości 892 zł, pomijając oświadczenie zawartego w odwołaniu, iż posiada on gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, organy administracji publicznej uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego, o który wystąpił. Organy uznały bowiem, że skarżący nie spełnia jednego z warunków wskazanych w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. nr 155, poz. 1109 – zwanego dalej "rozporządzeniem"). Przyjęły, iż skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha (użytki rolne) i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników "na wniosek". Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, który pismem z 20 lutego 2007r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję organu odwoławczego. Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oświadczył, że posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowych). Spełnia zatem wymogi konieczne do przyznania zasiłku w celu złagodzenia skutków suszy. Organom zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych, które doprowadziły do niekorzystnych dla niego rozstrzygnięć. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7 -11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania ich z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako "u.p.p.s.a."). I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych. W niniejszej sprawie kontrolą Sądu została objęta decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy O., odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do zasiłku w celu złagodzenia skutków suszy. Podstawą rozstrzygnięcia były ustalenia organów administracji publicznej, iż zarówno skarżący, jak i członkowie jego rodziny, nie spełniają warunków wskazanych w § 2 pkt 1 rozporządzenia, gdyż nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, lecz na wniosek. Z dyspozycji powołanego przepisu, stanowiącego dla organów podstawę niekorzystnych dla strony skarżącej rozstrzygnięć wynika, że zasiłek celowy przysługuje rodzinie rolniczej, jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Organy nie dokonały jednak stosownych ustaleń faktycznych w celu realizacji dyspozycji wskazanych w powołanym przepisie § 2 pkt 1 rozporządzenia. Nie ustaliły ilości osób wchodzących w skład rodziny skarżącego. Nie zebrały w konsekwencji materiału dowodowego w celu ustalenia, czy któraś z tych osób nie spełnia przesłanek umożliwiających przyznanie zasiłku celowego, o który wystąpił skarżący. Nie dokonały również żadnych ustaleń co do tego, czy któraś z tych osób podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcia lakonicznie stwierdziły, że nikt z rodziny skarżącego nie jest ubezpieczony jako rolnik z mocy ustawy tylko na wniosek. Na tej podstawie odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku celowego. Nie ustaliły zaś, czy choćby jedna z tych osób jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i czy podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Już tylko z tej przyczyny należało uchylić zarówno zaskarżoną, jak też poprzedzającą ją decyzję, jako naruszające podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Organy arbitralnie przyjęły bowiem, że wystąpiły przesłanki uniemożliwiające przyznanie wnioskodawcy zasiłku celowego pomimo tego, iż nie kwestionują oświadczenia skarżącego, że posiadane przez niego gospodarstwo rolne zostało dotknięte klęską suszy, a organy nie dokonały w zasadzie żadnych ustaleń faktycznych pozwalających na prawidłowe zastosowanie § 2 pkt 1 rozporządzenia. Pominęły oświadczenia skarżącego zawarte we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie oraz w odwołaniu. Ich rozstrzygnięcia uznać zatem należy za zupełnie dowolne. Organy nie podały nadto w swoich rozstrzygnięciach przepisów materialnoprawnych, które mogą mieć zastosowanie w sprawie. Nie wyjaśniły, na jakiej podstawie prawnej opierają swoją argumentację, iż skarżącemu nie przysługuje zasiłek, gdyż nie spełnia warunków wymienionych w § 2 pkt 1 rozporządzenia. Nie podały nawet aktu prawnego, którego przepisy mogą mieć zastosowanie w sprawie, tj. ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Nie mogły zatem oczekiwać, że przekonają skarżącego o zasadności swoich rozstrzygnięć. Nie zapewniły również stronie skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, pozbawiając ją możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Odstąpienie przez organy administracji publicznej od realizacji obowiązków nałożonych nań z mocy art. 10 § 1 K.p.a. mogło mieć wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez nie okoliczności faktycznych za udowodnione, a tym samym zasadność oparcia na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 K.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów chyba, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 K.p.a. W aktach sprawy, stanowiących dla Sądu – zgodnie z art. 133 § 1 u.p.p.s.a. – podstawę rozstrzygnięcia, brak jest informacji o zapoznaniu strony skarżącej z całością materiału zgromadzonego w sprawie. Tym samym Sąd uznał, że organy naruszyły jedną z podstawowych zasad postępowania, wyrażoną w art. 10 § 1 K.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a zatem również w tym zakresie wypełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji obowiązany będzie do uzupełnienia materiału dowodowego i prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Dopiero na tej podstawie będzie mógł dokonywać wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych. W szczególności, obowiązany będzie wskazać osoby wchodzące w skład rodziny skarżącej, ustalić ich status w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i zbadać, czy osoby te podlegają temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Obowiązany będzie również odnieść się do zarzutów |i argumentacji skarżącego, a także jego oświadczenia co do obszaru posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego. Obowiązany będzie ustalić, czy skarżący z uwagi na powierzchnię posiadanego gospodarstwa rolnego nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, pomimo tego, że opłaca składki na podstawie złożonego przez siebie wniosku. Dopiero wówczas, gdy po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sposób zgodny z przepisami K.p.a. ustali, że osoby wchodzące w skład rodziny skarżącego nie podlegają ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, będzie mógł dokonywać kompleksowej wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów materialnoprawnych, w zgodzie z zasadami wykładni prawa. Obowiązany będzie wówczas wyczerpująco wyjaśnić skarżącemu, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej wydał swoje rozstrzygniecie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.