VIII SA/Wa 279/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu P. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2018 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za wszystkie miesiące 2013 r. postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, P. S. (dalej: "skarżący") wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd" lub "WSA") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wpis od skargi w kwocie [...] zł). W uzasadnieniu podał, że utrzymuje się jedynie z zasiłku rehabilitacyjnego w wysokości [...] zł. Dodał, że nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomości. Pismem z 16 maja 2018 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku m. in. do: nadesłania 1) kopii dokumentu poświadczającego przyznane świadczenie rehabilitacyjne, 2) wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, 3) kopii dokumentów (rachunków, faktur, przelewów) potwierdzających ponoszenie wydatków na utrzymanie wraz z ich szczegółowym spisem, 4) określenie przyczyn, z powodu których wnioskodawca wskazał w formularzu PPF, że nie jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości, nie posiada majątku, jak też żadnych przedmiotów wartościowych w sytuacji wieloletniego prowadzenia działalności gospodarczej znacznych rozmiarów, 5) określenie nieruchomości lub przedmiotów o wartości powyżej 10.000 zł, których właścicielem pozostawał wnioskodawca lub jego żona w okresie ostatnich trzech lat, 6) wskazanie miejsca aktualnego zamieszkiwania i określenie zasad, na jakich skarżący wraz z rodziną korzysta z lokalu mieszkalnego i ponosi z tego tytułu koszty, szczegółowe określenie, z jakich źródeł wnioskodawca wraz z rodziną aktualnie czerpie środki utrzymania, 7) określenie, czy wnioskodawca wraz z małżonką, poza wskazanym świadczeniem rehabilitacyjny, uzyskają inne dochody lub otrzymują inne dodatkowe środki wpływające na ocenę poziomu ich zdolności do ponoszenia wydatków, 8) szczegółowe wskazanie wszystkich podmiotów gospodarczych, z którymi wnioskodawca pozostaje powiązany (np. jest wspólnikiem spółki) i pełnionych w nich funkcji wraz z określeniem dochodów, które z tym się wiązały w ostatnich trzech latach, 9) określenie w jakim zakresie i jakich składników majątku dotyczy prowadzone w stosunku do wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne. Podstawę prawną wezwania stanowił art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: uppsa). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący oświadczył, że pozostaje z żoną w separacji (nie mieszkają razem). Od kilku lat nie utrzymuje nadto bliższych kontaktów z żoną, która nie wyraziła zgody na udostępnienie wnioskowanych przez Sąd dokumentów. Oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych oraz lokat. Zamieszkuje u rodziców i w części jest na ich utrzymaniu. W okresie ostatnich trzech lat nie nabył nieruchomości lub przedmiotów o wartości przekraczającej 10.000 zł i nie posiada w chwili obecnej takich nieruchomości i rzeczy. Postanowieniem z 8 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił zatem skarżącemu przyznania prawa pomocy, gdyż nie wykazał on spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Podtrzymał dotychczasową argumentację dodając, że brak uwzględnienia jego wniosku stanowi naruszenie jego prawa do sądu. W szczególności gdy w sposób wystarczający udokumentował dotychczas swoją aktualną sytuację finansową i możliwości płatnicze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 uppsa właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 uppsa). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 uppsa). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Instytucja prawa pomocy skierowana jest zatem do tych osób, których sytuacja obiektywnie uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego bez pomocy państwa. Innymi słowy, aby sąd administracyjny taką obiektywną niemożność wygospodarowania środków finansowych stwierdził, musi dysponować wszystkimi istotnymi danymi, obrazującymi sytuację materialną wnioskodawcy. Zgodnie z art. 255 uppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Nie przedstawił on bowiem informacji i dowodów, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, potwierdzających jego oświadczenie o braku środków pieniężnych lub (i) innych składników majątkowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Tym samym zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia konstytucyjnej zasady wyrażonej w art. 45 Konstytucji RP (prawo do sądu), szczególnie w sytuacji, gdy skarżący w ramach niniejszego postępowania wpadkowego mimo wezwania Sądu nie wyjaśnił powziętych wątpliwości co do jego faktycznej sytuacji finansowej i aktualnych możliwości płatniczych. Argumentacja skarżącego pozostaje w oczywistej sprzeczności choćby z tym, co wykazał we wniosku złożonym na formularzu PPF, wskazując na fakt pozostawania z żoną i dziećmi we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy nadto podkreślić, że skarżący w istocie uchylił się od złożenia oświadczenia odnośnie do tego, czy w okresie ostatnich trzech lat posiadał składniki majątkowe o wartości powyżej 10.000 zł. Nie przedstawił zatem swojej sytuacji majątkowej w sposób wiarygodny. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia, czyli utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego.