VIII SA/Wa 279/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2018 r, nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2018 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżącemu odmówiono przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2018 r. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie referendarza z dnia 8 czerwca 2018 r., w związku z czym stało się ono prawomocne. Postanowieniem z 14 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę P. S. z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi. W dniu 2 października 2018 r. skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył zażalenie na powyższe postanowienie wraz z kolejnym (drugim) wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 4 października 2018 r. przesłano skarżącemu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy i zobowiązano do dokładnego wypełnienia i odesłania Sądowi, wzywając jednocześnie do wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych w sytuacji materialnej wnioskodawcy, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy zmiany postanowienia z dnia 8 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W dniu 25 października 2018 r. wpłynął do Sądu prawidłowo wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz kserokopiami zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym koszty sądowe (opisane wyżej postanowienia z dnia 8 czerwca i 18 lipca 2018 r.), które do dnia wydania niniejszego postanowienia zachowały swą prawną moc. Prawomocnym postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym częściowym zakresie obejmującym koszty sądowe. Wobec powyższego złożony następnie w związku z zażaleniem kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Przypomnieć jeszcze wypada, że stosownie do 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Chodzi o zmianę w zakresie okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie. Musi być ona przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. W przypadku postępowania o przyznania prawa pomocy chodzi więc o takie zmiany okoliczności, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialno-bytową strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Dla porządku należy jeszcze raz skarżącej wskazać, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/). Oceniając ponowny wniosek skarżącego w sprawie należało stwierdzić, że sytuacja jego nie uległa zmianie, tym samym nie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę prawomocnych postanowień w przedmiocie prawa pomocy wydanych w sprawie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 25 października 2018 r. zawiera tożsame oświadczenia, co we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w Sądzie w dniu 24 kwietnia 2018 r. Odnosząc się do rozpatrywanego wniosku o prawo pomocy, nie sposób uznać, by wskazany wyżej warunek został przez skarżącego tym razem spełniony, jeżeli się zważy, że sytuacja materialna skarżącego, odnoszona do wysokości oraz źródła dochodów przez niego uzyskiwanych oraz deklarowanych ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie odpowiada wcześniej przedstawionej i wiążąco rozpatrzonej tak w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy, jak i postanowieniu utrzymującym je w mocy. W tym zakresie z nowego wniosku nie wynikają jakiekolwiek okoliczności, które w istotny sposób czyniłyby wcześniejsze ustalenia nieadekwatnymi do sytuacji materialnej skarżącego, w jakiej się on obecnie znajduje i jaka została przedstawiona przez wnioskodawcę w nowo sformułowanym wniosku. Z przedstawionych we wniosku informacji wynika, że skarżący jak dotychczas nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego. Pozostaje w separacji z żoną, z którą nie utrzymuje bliższych kontaktów. Nie posiada rachunków bankowych oraz lokat. Zamieszkuje u rodziców, którzy pomagają mu w zakresie ponoszenia podstawowych kosztów utrzymania. Skarżący wskazał jednocześnie, iż w dniu 11 października 2018 r. lekarz orzecznik ZUS stwierdził jego niezdolność do pracy przyznając mu jednocześnie rentę inwalidzką, która będzie stanowiła jego jedyne źródło dochodu w miejsce dotychczas pobieranego świadczenia rehabilitacyjnego. W ocenie referendarza sądowego, skarżący, jak uprzednio wykonał zarządzenie referendarza sądowego w sposób wybiórczy i niepełny. Nie przedstawił wyciągu ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, kopii dokumentów (rachunków, faktur, przelewów) potwierdzających ponoszenie wydatków na utrzymanie wraz z ich szczegółowym spisem, nie określił przyczyn, z powodu których wnioskodawca wskazał w formularzu PPF, że nie jest właścicielem jakichkolwiek nieruchomości, nie posiada majątku, jak też żadnych przedmiotów wartościowych w sytuacji wieloletniego prowadzenia działalności gospodarczej znacznych rozmiarów, nie określił nieruchomości lub przedmiotów o wartości powyżej 10.000 zł, których właścicielem pozostawał on i żona w okresie ostatnich trzech lat. W świetle powyższego referendarz nie miał możliwości dokonania oceny czy sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie w sposób uzasadniający zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 8 czerwca 2018 r. Na marginesie należy zauważ, iż na obecnym etapie postępowania skarżący nie ma obowiązku uiszczania żadnych kosztów sądowych. Skoro wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, to aktualna pozostaje ocena sytuacji faktycznej skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia