VIII SA/Wa 279/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), , Protokolant starszy specjalista Ilona Obara, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 stycznia 2025 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z 20 stycznia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy", "SKO"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej: "skarżący", "strona", "zobowiązany") od punktu 1, 2, 5, 6 i 7, utrzymało w mocy zaskarżoną część decyzji Prezydenta Miasta R. (dalej: "organ I instancji" lub "Prezydent R. ") nr [...] z 14 listopada 2024r. znak: [...], którą: stwierdzono, że skarżący kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie: od 1 października 2017r. do 31 października 2017r. w kwocie 59,78 zł, od 1 grudnia 2017r. do 31 grudnia 2017r. w kwocie 221,95 zł, od 1 lutego 2018r. do 28 lutego 2018r. w kwocie 1 246,67 zł, od 1 marca 2018r. do 31 marca 2018r. w kwocie 637,04 zł, od 1 maja 2018r. do 31 maja 2018r. w kwocie 63,68 zł. od 1 czerwca 2018r. do 30 czerwca 2018r. w kwocie 897,85 zł, od 1 lipca 2018r. do 31 lipca 2018r. w kwocie 548,91 zł, od 1 sierpnia 2018r. do 31 sierpnia 2018r. w kwocie 635,43 zł, od 1 października 2018r. do 31 października 2018r. w kwocie 421,66 zł, od 1 grudnia 2018r. do 31 grudnia 2018r. w kwocie 469,28 zł, od 1 lutego 2019r. do 28 lutego 2019r. w kwocie 383,50 zł, od 1 marca 2019r. do 31 marca 2019r. w kwocie 1 341,60 zł, od 1 sierpnia 2019r. do 31 sierpnia 2019r. w kwocie 200,00 zł, od 1 września 2019r. do 30 września 2019r, w kwocie 1 632,80 zł. od 1 października 2019r. do 31 października 2019r. w kwocie 1 576,63 zł, od 1 listopada 2019r. do 19 listopada 2019r. w kwocie 774.29 zł, co łącznie wynosi 11 111,07 zł. 2) ustalono skarżącemu opłatę za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. uwzględniając dochody i możliwości zobowiązanego ustalone zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w okresie: od 1 października 2017r. do 31 października 2017r. w kwocie 59,78 zł, od 1 grudnia 2017r. do 31 grudnia 2017r. w kwocie 00,00 zł, od 1 lutego 2018r. do 28 lutego 2018r. w kwocie 1 246.67 zł, od 1 marca 2018r. do 31 marca 2018r. w kwocie 637,04 zł, od 1 maja 2018r. do 31 maja 2018r. w kwocie 63,68 zł, od 1 czerwca 2018r. do 30 czerwca 2018r. w kwocie 897,85 zł, od 1 lipca 2018r. do 31 lipca 2018r. w kwocie 548,91 zł, od 1 sierpnia 2018r. do 31 sierpnia 2018r. w kwocie 635,43 zł, od 1 października 2018r. do 31 października 2018r. w kwocie 0,00 zł, od 1 grudnia 2018r. do 31 grudnia 2018r. w kwocie 469,28 zł, od 1 lutego 2019r. do 28 lutego 2019r. w kwocie 383,50 zł, od 1 marca 2019r. do 31 marca 2019r. w kwocie 1 341,60 zł, od 1 sierpnia 2019r. do 31 sierpnia 2019r. w kwocie 200,00 zł, od 1 września 2019r. do 30 września 2019r, w kwocie 1 632,80 zł, od 1 października 2019r. do 31 października 2019r. w kwocie 1 576,63 zł. od 1 listopada 2019r. do 19 listopada 2019r. w kwocie 774,29 zł, co łącznie wynosi 10 467,46 zł. ustalono, że skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie od 1 listopada 2017r. do 30 listopada 2017r., od 1 stycznia 2018r. do 31 stycznia 2018r., od 1 kwietnia 2018r. do 30 kwietnia 2018r., od 1 września 2018r. do 30 września 2018r., od 1 listopada 2018r. do 30 listopada 2018r. oraz od 1 stycznia 2019r. do 31 stycznia 2019r. oraz od 1 kwietnia 2019r. do 31 lipca 2019r. zwolniono całkowicie skarżącego z opłaty za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie od 1 października 2017r. do 31 października 2017r. z kwoty 59,78 zł oraz od 1 maja 2018r. do 31 maja 2018r. z kwoty 63,68 zł; zwolniono częściowo skarżącego z opłaty za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie: od 1 lutego 2018r. do 28 lutego 2018r. z kwoty 1 246,67 zł do kwoty 1 046,67 zł, od 1 marca 2018r. do 31 marca 2018r. z kwoty 637,04 zł do kwoty 437,04 zł, od 1 czerwca 2018r. do 30 czerwca 2018r. z kwoty 897,85 zł do kwoty 697,85 zł, od 1 lipca 2018r. do 31 lipca 2018r. z kwoty 548,91 zł do kwoty 348,91 zł, od 1 sierpnia 2018r. do 31 sierpnia 2018r. z kwoty 635,43 zł do kwoty 435,43 zł, od 1 grudnia 2018r. do 31 grudnia 2018r. z kwoty 469,28 zł do kwoty 269,28 zł, od 1 lutego 2019r. do 28 lutego 2019r. z kwoty 383,50 zł do kwoty 183,50 zł, od 1 marca 2019r. do 31 marca 2019r. z kwoty 1 341,60 zł do kwoty 1 141,60 zł; odmówiono zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt prababki L. S. w domu pomocy społecznej w okresie od 1 sierpnia 2019r. do 19 listopada 2019r. stwierdzono, że łączna kwota odpłatności wynosi 8 744,00 zł. Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym: Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia 14 listopada 2024 r. wskazał, że L. S. decyzją z 4 września 2013r., znak: [...] została skierowana do Domu Pomocy Społecznej [...] w R. (dalej: "DPS"), a następnie 6 września 2013r. umieszczona została w tym domu, na podstawie decyzji z 4 września 2013r., znak: [...], gdzie przebywała do śmierci, tj. do 19 listopada 2019r. Zgodnie z zarządzeniem Prezydenta R. Nr [...] z 9 marca 2017r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w okresie od 1 października 2017r. do 31 marca 2018r. wynosił 3 598,58 zł. Zgodnie natomiast z zarządzeniem nr [...] z dnia 22 marca 2018r. koszt ten w okresie od 1 kwietnia 2018r. do 31 marca 2019r. wynosił 3 819,48 zł. Z kolei zgodnie z zarządzeniem z dnia 21 marca 2019r. nr [...] koszt utrzymania mieszkańca w wymienionej wyżej placówce, w okresie od 1 kwietnia 2019r. do 31 marca 2020r. wynosił 3 874,34 zł. L. S. ponosiła opłatę za pobyt w tej placówce w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w wysokości 744,51 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017r. do 31 marca 2018r., 765,77 zł w okresie od 1 kwietnia 2018r. do 31 października 2019r. oraz 485,07 zł w okresie od 1 listopada 2019r. do 19 listopada 2019r. Następnie organ I instancji podał, że osobami zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt L. S. w domu pomocy społecznej są jej córki - T. K. , która zmarła w dniu 31 marca 2019r. i S. R. oraz syn W. P. , który zmarł 4 grudnia 2021 r., wnuki: D. P., K. P., N. R., K. B., J. K., D. P., Ł. P. oraz prawnuki; K. R., K. P. i K. K. oraz N. R., która uzyskała pełnoletność 5 sierpnia 2016r. Organ I instancji podniósł następnie, że w dniu 5 lipca 2023r. w decyzji nr [...], znak: [...] została ustalona stronie opłata za pobyt prababki L. S. w domu pomocy społecznej za okresy: od 1 października 2017r. do 31 października 2017 r., od 1 grudnia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., od 1 lutego 2018 r. do 31 marca 2018 r., od 1 maja 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r., od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r., od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r., od 1 lutego 2019 r. do 31 marca 2019 r., od 1 sierpnia 2019 r. do 19 listopada 2019r. - w łącznej kwocie 11 111,07 zł. Po uwzględnieniu dochodów i możliwości zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej opłata powyższa zmniejszona została do kwoty 10 467,46 zł. Jednocześnie ustalono, że skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki L. S. w DPS w okresie od 1 listopada 2017r. do 30 listopada 2017r., od 1 stycznia 2018r. do 31 stycznia 2018r., od 1 kwietnia 2018r. do 30 kwietnia 2018r., od 1 września 2018r. do 30 września 2018r., od 1 listopada 2018r. do 30 listopada 2018r. oraz od 1 stycznia 2019r. do 31 stycznia 2019r. oraz od 1 kwietnia 2019r. do 31 lipca 2019r. Na skutek odwołania strony decyzja powyższa została utrzymana w mocy przez SKO decyzją z 21 września 2023r., znak: [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi skarżącego wyrokiem z 31 stycznia 2024r., sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 uchylił ww. decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R., wskazując na niezasadność prowadzenia odrębnych postępowań w przedmiocie ustalenia opłaty i zwolnienia z opłaty oraz podnosząc, iż przy ocenie "możliwości" należy rozważyć także aktualną sytuację skarżącego. Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji ustalił, że skarżący kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki L. S. w DPS w okresach od 1 października 2017r. do 31 października 2017 r., od 1 grudnia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., od 1 lutego 2018 r. do 31 marca 2018 r., od 1 maja 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r., od 1 października 2018 r. do 31 października 2018 r., od 1 grudnia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r., od 1 lutego 2019 r. do 31 marca 2019 r., od 1 sierpnia 2019 r. do 19 listopada 2019r. - w łącznej kwocie 11 111,07 zł (pkt 1 decyzji organu I instancji). Uwzględniając dochody i możliwości zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy pomocy społecznej ustalił opłatę skarżącego za pobyt prababki w DPS w okresach od 1 października 2017r. do 31 października 2017r. w kwocie 59,78 zł, od 1 grudnia 2017r. do 31 grudnia 2017r. w kwocie 00,00 zł, od 1 lutego 2018r. do 28 lutego 2018r. w kwocie 1 246.67 zł, od 1 marca 2018r. do 31 marca 2018r. w kwocie 637,04 zł, od 1 maja 2018r. do 31 maja 2018r. w kwocie 63,68 zł, od 1 czerwca 2018r. do 30 czerwca 2018r. w kwocie 897,85 zł, od 1 lipca 2018r. do 31 lipca 2018r. w kwocie 548,91 zł, od 1 sierpnia 2018r. do 31 sierpnia 2018r. w kwocie 635,43 zł, od 1 października 2018r. do 31 października 2018r. w kwocie 0,00 zł, od 1 grudnia 2018r. do 31 grudnia 2018r. w kwocie 469,28 zł, od 1 lutego 2019r. do 28 lutego 2019r. w kwocie 383,50 zł, od 1 marca 2019r. do 31 marca 2019r. w kwocie 1 341,60 zł, od 1 sierpnia 2019r. do 31 sierpnia 2019r. w kwocie 200,00 zł, od 1 września 2019r. do 30 września 2019r. w kwocie 1 632,80 zł, od 1 października 2019r. do 31 października 2019r. w kwocie 1 576,63 zł, od 1 listopada 2019r. do 19 listopada 2019r. w kwocie 774,29 zł - łącznie 10 467,46 zł (pkt 2 decyzji organu I instancji). Ustalił, iż skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie od 1 listopada 2017r. do 30 listopada 2017r., od 1 stycznia 2018r. do 31 stycznia 2018r., od 1 kwietnia 2018r. do 30 kwietnia 2018r., od 1 września 2018r. do 30 września 2018r., od 1 listopada 2018r. do 30 listopada 2018r. oraz od 1 stycznia 2019r. do 31 stycznia 2019r. oraz od 1 kwietnia 2019r. do 31 lipca 2019r. (pkt 3 decyzji organu I instancji). Powołując się na art. 64 ustawy o pomocy społecznej organ I instancji z uwagi na przewlekłe choroby oraz na koszty związane z leczeniem rodziców skarżącego całkowicie zwolnił skarżącego z opłaty za pobyt prababki w DPS w okresach od 1.10.2017 r. do 31.10.2017 r. oraz od 1 maja 2018 r., do 31 maja 2018 r. (pkt 4 decyzji organu I instancji) oraz częściowo zwolnił skarżącego z opłaty w okresach: od 1 lutego 2018r. do 28 lutego 2018r. z kwoty 1 246,67 zł do kwoty 1 046,67 zł, od 1 marca 2018r. do 31 marca 2018r. z kwoty 637,04 zł do kwoty 437,04 zł, od 1 czerwca 2018r. do 30 czerwca 2018r. z kwoty 897,85 zł do kwoty 697,85 zł, od 1 lipca 2018r. do 31 lipca 2018r. z kwoty 548,91 zł do kwoty 348,91 zł, od 1 sierpnia 2018r. do 31 sierpnia 2018r. z kwoty 635,43 zł do kwoty 435.43 zł, od 1 grudnia 2018r. do 31 grudnia 2018r. z kwoty 469,28 zł do kwoty 269,28 zł, od 1 lutego 2019r. do 28 lutego 2019r. z kwoty 383,50 zł do kwoty 183,50 zł, od 1 marca 2019r. do 31 marca 2019r. z kwoty 1 341,60 zł do kwoty 1 141,60 zł (pkt 5 decyzji organu I instancji). Organ I instancji odmówił skarżącemu zwolnienia z opłaty za pobyt prababki w DPS w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 19 listopada 2019 r. (pkt 6 decyzji organu I instancji). Wskazał zatem, iż łączna kwota odpłatności za pobyt prababki uwzględniająca kwotę zwolnienia wynosi 8 744,00 zł (pkt 7 decyzji organu I instancji). Organ I instancji wskazał, iż zgodnie z zaleceniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. przesłał pismo do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy B. [...] W. z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącym i ustalenie aktualnej, to jest z 2 miesięcy poprzedzających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, sytuacji dochodowej i osobistej ww. oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wywiadu środowiskowego nie udało się jednak przeprowadzić, a tym samym ustalić aktualnej sytuacji skarżącego. W związku z tym, analizując możliwości skarżącego organ I instancji wziął pod uwagę dokumenty zgromadzone w sprawie. Wskazał również, iż nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt prababki w DPS. Podniósł, iż prawomocny wyrok z 17 grudnia 2013 r. Sądu Rejonowego w R. sygn. akt II RC [...] oddalający powództwo o alimenty przeciwko babce skarżącego T. K., a córce L. S. nie dotyczy bezpośrednio skarżącego, a jedynie osób jemu bliskich. Dodał, iż zeznania świadków również nie wniosły niż znaczącego do sprawy zwolnienia skarżącego za pobyt prababki w DPS. Organ I instancji nie znalazł również podstaw do zwolnienia skarżącego w okresie od 1 sierpnia do 19 listopada 2019 r. z uwagi na przewlekłe choroby oraz koszty związane z leczeniem rodziców, gdyż w tym okresie nie prowadził z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji w punktach 1, 2, 5, 6 i 7, zarzucając decyzji naruszenie art. 7, 7a, 8 k.p.a. oraz art. 64 pkt 6 i 7 ustawy o pomocy społecznej. Wniósł o uchylenie decyzji we wskazanych wyżej punktach i zwolnienie go całkowite z ponoszenia opłaty, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł także o zbadanie okoliczności przyjęcia prababki do DPS, ponieważ takie działanie organu w zestawieniu z obecnym żądaniem zwrotu kosztów pobytu narusza według niego kodeksową zasadę zaufania do władzy publicznej wyrażoną w art. 8 k.p.a. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący podał, że prababka miała zapewnioną opiekę i to ze strony babki skarżącego, a także swojej drugiej córki i z niewiadomych powodów nie chciała skorzystać z tej opieki, lecz pomawiała krewnych o czyny przestępcze, co już samo w sobie jest przesłanką do uchylenia się od alimentów zgodnie z art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z tego względu, organ przerzucił na siebie koszty utrzymania prababki skarżącego w DPS, bowiem miała zapewnioną opiekę ze strony swoich krewnych. Okoliczności powyższe wskazują, że spełniona została przesłanka do zwolnienia z art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący nie zgodził się, że prawomocny wyrok oddalający powództwo o alimenty przeciwko prababce skarżącego nie dotyczy jego osoby, a jego babki. Początkowo postępowanie o zwrot opłaty było prowadzone wobec babki skarżącego, która była zobowiązana w pierwszej kolejności, a której ten wyrok dotyczył bezpośrednio. O rozciąganiu się przesłanki z art. 64 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej na zstępnych zobowiązanego i takiej wykładni przepisu, przemawia również treść art. 64a in fine, który stanowi, że zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Skoro ustawodawca postanowił, że zwolnienia z powodu przesłanek opisanych w treści tego przepisu dotyczą również zstępnych tego zwolnionego, to treść przesłanki z art. 64 ust. 6 należałoby interpretować w podobny sposób. Wskazał także, iż zostały spełnione przesłanki z art. 64 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej, to jest naruszenie innych obowiązków rodzinnych względem osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty, którymi są lojalność, dobre imię, wzajemny szacunek itd., albowiem okoliczności powoływane przez prababkę (alkoholizm, znęcanie się babki odwołującego nad prababką) nie miały miejsca. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z dnia 20 stycznia 2025 r. oznaczoną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Wskazało następnie, że materialnoprawną podstawę rozpoznania sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024r., poz.1283, dalej: "ustawa o pomocy społecznej", "u.p.s.") – art. 60 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 2d. Odnosząc treść tych przepisów do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy Kolegium przypomniało, że L. S. - prababka skarżącego przebywała w DPS od 6 września 2013r. do śmierci, tj. do 19 listopada 2019r. Koszt utrzymania mieszkańca w DPS w okresie objętym decyzją, a więc w okresie od 1 października 2017r. do 31 marca 2018r. wynosił 3 598,58 zł, w okresie od 1 kwietnia 2018r. do 31 marca 2019r. koszt ten wynosił 3 819,48 zł, natomiast w okresie od 1 kwietnia 2019r. do 31 marca 2020r. koszt pobytu w placówce wynosił 3 874,34 zł. L. S. ponosiła opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w wysokości 744,51 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017r. do 31 marca 2018r., 765,77 zł w okresie od 1 kwietnia 2018r. do 31 października 2019r. oraz 485,07 zł w okresie od 1 listopada 2019r. do 19 listopada 2019r. Różnicę między miesięcznym kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez jego mieszkańca, zobowiązani są ponosić małżonek, zstępni przed wstępnymi, a w dalszej kolejności gmina. Zobowiązanymi do uiszczania odpłatności za pobyt L. S. w domu pomocy społecznej są społecznej jej zstępni: córka S. R. , wnuki: D. P. , K. P. , N. P. , Ł. P. , K. B. , J. K., D. P. , Ł. P. oraz prawnuki: K. R. , K. P. i K. K. . Z akt sprawy wynika, że córka S. R. oraz wnuki: K. P. , N. R. , Ł. P. i prawnuki K. R. oraz K. P. nie kwalifikowali się do ponoszenia opłaty za pobyt L. S. w domu pomocy społecznej. Kryterium dochodowe, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy spełniały natomiast wnuki: J. K. i K. B. oraz prawnuk K. K. i N. R. , która uzyskała pełnoletność w dniu 5 sierpnia 2016r. W okresie objętym decyzją zobowiązanymi do wnoszenia opłaty byli również T. K., która zmarła w dniu 31 marca 2019r. oraz W. P., który zmarł 4 grudnia 2021r. W zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego, z materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, a zwłaszcza z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 18 października 2021r. oraz dokumentów i oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że w okresie od 1 października 2017r. do 31 marca 2019r. prowadził on wspólne gospodarstwo domowe z ojcem J. K., matką I. K., siostrą A. K. oraz babką T. K. , natomiast w okresie od 1 kwietnia 2019r. do listopada 2019r. prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny w okresie od 1 października 2017r. do 31 marca 2019r. było wynagrodzenie za pracę J. K. , wynagrodzenie I. K. , zwrot nadpłaty w podatku dochodowym z Urzędu Skarbowego, wynagrodzenie za pracę skarżącego oraz świadczenie emerytalne T. K. , natomiast w okresie od 1 kwietnia 2019r. źródłem utrzymania skarżącego było stypendium naukowe oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W okresie objętym decyzją dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosił od 590,00 zł w maju 2019r. do 3 960,80 zł we wrześniu 2019r. Dochód ten poza miesiącami: listopad 2017r., styczeń, kwiecień, wrzesień i listopad 2018r. i styczeń 2019r. oraz okresem od 1 kwietnia 2019r. do 31 lipca 2019r. przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co oznacza, że w tych miesiącach kwalifikował skarżącego do partycypowania w kosztach utrzymania prababki w domu pomocy społecznej. W związku z powyższym ustalono opłatę za jej pobyt, odejmując od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej, opłatę wnoszoną przez L. S. i inne osoby zobowiązane, tj. J. K., D. P., K. B., K. P. i N. R.. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwoty jakiej może domagać się Gmina Miasta R. od skarżącego. Następnie, od dochodu na osobę w rodzinie oraz dochodu skarżącego prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe odjęto kwotę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (1.800 zł) oraz kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (2.328 zł) i porównano otrzymany wynik z kwotą jakiej może domagać się Gmina Miasta R. . W niniejszej sprawie w miesiącach: luty 2018r., marzec 2019r., lipiec 2019r., październik 2019r. oraz listopad 2019r., łączna kwota ustalonych opłat wszystkim zobowiązanym osobom przekroczyła koszty poniesione przez gminę, w związku z czym opłatę ustalono proporcjonalnie do wysokości uzyskanego dochodu. W przypadku skarżącego wysokość ustalonej opłaty mieściła się w przedziale od 59,78 zł w październiku 2017r. do 1 632,80 zł we wrześniu 2019r. Mając na uwadze dyspozycję art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w dniu 10 września 2024r. przesłano do skarżącego propozycję zawarcia umowy z pouczeniem, że niepodpisanie umowy skutkować będzie ustaleniem opłaty w drodze decyzji administracyjnej stosownie do art. 61 ust. 2d ustawy. Skarżący umowy nie podpisał. Stosownie zatem do wymienionego wyżej przepisu opłatę za pobyt L. S. w domu pomocy społecznej dla skarżącego należało ustalić w drodze decyzji administracyjnej. Z informacji zawartych w piśmie skarżącego z 1 lipca 2022r. oraz załączonych dokumentów obrazujących wydatki rodziny i skarżącego w miesiącach, w których kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej wynika, że wyłącznie w grudniu 2017r. i w październiku 2018r. łączna kwota wydatków przekraczała uzyskane dochody stąd w miesiącach tych należało odstąpić od ustalenia opłaty. W pozostałych miesiącach skarżący miał możliwości partycypowania w kosztach utrzymania prababki w domu pomocy społecznej. W analizowanym okresie po odjęciu od dochodu rodziny stałych zadeklarowanych wydatków oraz ustalonej opłaty za pobyt L. S. w domu pomocy społecznej do dyspozycji rodziny, jak również skarżącego pozostawały kwoty od 414,82 zł w październiku 2017r. do 768,00 zł we wrześniu 2019r. Wobec niepodpisania przez skarżącego umowy, zaskarżoną decyzją po uwzględnieniu możliwości płatniczych rodziny ustalono skarżącemu opłatę za pobyt L. S. w domu pomocy społecznej w okresie od 1 października 2017r. do 19 listopada 2019r. w łącznej wysokości 10 467,46 zł. Sytuację dochodową skarżącego w okresie objętym decyzją oraz sposób wyliczenia opłaty ilustrują zamieszczone w decyzji tabele stanowiące jej integralną część. Przedstawione w nich dane są prawidłowe i wynikają z obowiązujących przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ustalenia możliwości płatniczych rodziny oraz samego skarżącego dokonano odejmując od miesięcznego dochodu rodziny ponoszone i udokumentowane wydatki oraz ustalone opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej. Przykładowo, w październiku 2017r. dochód rodziny skarżącego wynosił 9 298,88 zł, a udokumentowane uzasadnione stałe wydatki 8 824,00 zł, w związku z czym po odjęciu od dochodu wydatków oraz opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej, pozostaje kwota 414,82 zł (9 298,88 zł – 8 824,28 zł - 59,78 zł = 414,82 zł), w lutym 2018r. natomiast pozostaje kwota 6 549,05 zł (15 834,76 zł – 8 039,04 zł – 1 246,67 zł = 6 549,05 zł), co oznacza, iż poza miesiącami: grudzień 2017r. i październik 2018r., kiedy wydatki przewyższały dochody rodziny, skarżący miał możliwości płatnicze, do ponoszenia opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej w ustalonej wysokości. W wyniku dokonanej w powyższy sposób analizy dochodów i wydatków skarżącego ustalono opłaty za pobyt L. S. w domu pomocy społecznej przy uwzględnieniu możliwości płatniczych skarżącego. Kolegium podzieliło przy tym stanowisko WSA w Olsztynie, wyrażone w wyroku z 9 listopada 2021r., sygn. akt II SA/OI 777/21, że przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy zabezpiecza między innymi wstępnych, zapewniając pozostawienie środków koniecznych do utrzymania. Ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte. Przesłana 10 września 2024r. do strony propozycja zawarcia umowy, jak wyżej wskazano nie została przez niego podpisana pomimo skutecznego doręczenia pisma, wobec czego organ podjął czynności administracyjne do wydania decyzji. W trakcie postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt prababki w DPS skarżący zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o zwolnienie z opłaty. Wniosek umotywował posiadaniem wyroku oddalającego powództwo o alimenty L. S. przeciwko jego babce T. K. o ustalenie alimentów. Zdaniem skarżącego, skoro sąd oddalił powództwo na rzecz osoby zobowiązanej do alimentów to wyrok rozciąga się również na pozostałe osoby - zobowiązane w dalszej kolejności. Ponadto skarżący wskazał, że babka postępowała w sposób naruszający zasady współżycia społecznego zarówno w stosunku do swojej córki, jak i ojca skarżącego, pomawiając córkę o znęcanie się nad nią, nadużywanie alkoholu, wszczynanie awantur itp., zaś w stosunku do ojca skarżącego o kradzież pieniędzy, stawiając rodzinę w bardzo złym świetle. Na potwierdzenie relacji skarżącego z babką powołał świadków. SKO wywiodło, że kwestie związane ze zwolnieniem z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej określone zostały w art. 64 ustawy, którego treść, z dniem 4 października 2019 r. została zmieniona. Według brzmienia art. 64 ustawy po nowelizacji, osoby wnoszące opłatę lub zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Dodało również w tym względzie, że podstawę do zwolnienia z opłaty stanowi także art. 64a ustawy, zgodnie z którym osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Objęcie powołanym wyżej art. 64 ustawy o pomocy społecznej zarówno osób wnoszących opłatę, jak również obowiązanych do jej wnoszenia oznacza możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem odpłatności, o ile strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. Organ odwoławczy wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie, organ I instancji zwolnił całkowicie skarżącego z opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej w okresie od 1 października 2017r. do 31 października 2017r. z kwoty 59,78 zł oraz od 1 maja 2018r. do 31 maja 2018r. z kwoty 63,68 zł oraz częściowo w pozostałym okresie, z uwagi na przewlekłe choroby rodziców skarżącego, a tym samym wysokie koszty leczenia. Odmówił natomiast zwolnienia w okresie od 1 sierpnia 2019r. do 19 listopada 2019r., a więc w okresie kiedy skarżący gospodarował samodzielnie. Organ nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego z odpłatności. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w tej kwestii. Według skarżącego odmawiając całkowitego zwolnienia organ I instancji nie uwzględnił podnoszonej przez niego kwestii złych relacji z prababką i jej nagannego zachowania w stosunku do babki skarżącego, jak i ojca skarżącego (pomówienia). Organ odwoławczy wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie wykluczyć należy wystąpienie okoliczności opisanych w art. 64a ustawy, gdyż wspomniane w nim relacje pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a jego pensjonariuszem muszą być potwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego (zob. wyrok NSA z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1861/19, Lex nr 2777919), tymczasem skarżący nie legitymuje się takim orzeczeniem. Wyrok oddalający powództwo prababki o alimenty od babki skarżącego nie jest wyrokiem o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Zatem rozważenia wymaga wyłącznie przesłanka określona w art. 64 pkt 7 ustawy. W przepisie tym opisano przesłankę, która dotyczy rażącego naruszenia przez osobę znajdującą się w domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ustawodawca nie definiuje przy tym, co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Zaniedbania we wskazanym zakresie muszą dotyczyć okresu, kiedy zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia, a więc odnoszą się między innymi do obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój. Podkreśla się przy tym, że nie dotyczy to jakichkolwiek naruszeń, a jedynie takich które miały charakter rażący. Określenie "rażący" znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży". I. Sierpowska w komentarzu do ustawy o pomocy społecznej stwierdza, że: "W ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 należałoby uwzględnić długotrwałe niepłacenie alimentów lub ich przekazywanie w niepełnym wymiarze, porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Trzeba zaznaczyć, że okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za DPS, muszą być rażące i muszą zostać udowodnione" (1. Sierpowska (w:) Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 64). Zdaniem Kolegium, w rozpoznawanej sprawie z materiału dowodowego nie wynika by w przypadku skarżącego prababka dopuściła się wobec niego rażących zaniedbań, w tym obowiązku alimentacyjnego czy innych obowiązków, o których wyżej mowa. Wyrok oddalający powództwo prababki o alimenty od babki skarżącego, jak również pomówienia, o których mowa w odwołaniu nie spełniają przesłanki o jakiej mowa w powołanym przepisie. Sam fakt konfliktów rodzinnych i złych relacji rodzinnych nie może uzasadniać wniosku o całkowite zwolnienie, a zatem w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę, SKO podzieliło stanowisko organu I instancji w kwestii odmowy całkowitego zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty. Kolegium podniosło, iż w niniejszej sprawie skarżący w trakcie postępowania wniósł o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność wykazania naruszenia obowiązków rodzinnych wobec zobowiązanego, którymi są lojalność, dobre imię, szacunek. Z akt sprawy wynika, iż zgłoszeni przez skarżącego świadkowie zostali przesłuchani przez organ I instancji, jednak nie potwierdzili podnoszonych przez skarżącego okoliczności, a tym samym nie miały jakiegokolwiek znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej zwolnienia z opłaty. Rażące naruszenie przez mieszkańca domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty nie może polegać tylko na pomówieniach, ale musi być czymś cięższym gatunkowo. Musi mieć charakter drastycznego, ewidentnego i jaskrawego naruszenia obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci. Zastosowanie ulgi określonej w art. 64 ustawy ma mieć charakter wyjątkowy, z uwagi na fakt, że wówczas ciężar utrzymania osoby w domu pomocy społecznej przerzucany jest na barki społeczeństwa. Kolegium dodało, że skarżący ma prawo do własnego subiektywnego przekonania o zasadności jego zarzutów, jednakże przekonanie to nie musi znajdować odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach prawa i ich wykładni. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium uzasadnione stało się wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w zaskarżonej części, która jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zbadanie okoliczności przyjęcia do DPS babki skarżącego, Kolegium wyjaśniło, że przedmiotem niniejszego postępowania jest opłata za pobyt L. S. w domu pomocy społecznej i wyłącznie w tym zakresie sprawa podlega rozpoznaniu. Kwestia skierowania wyżej wymienionej do placówki nie mogła być zatem weryfikowana w niniejszym postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, występując o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta R. w części stwierdzającej, że skarżący kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt babki L. S. w DPS i całkowite zwolnienie skarżącego z opłaty za pobyt L. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, 7a, 8, 10, 11 oraz 12 k.p.a. oraz art. 64 pkt 2, 6, 7 u.p.s. Dodał ponadto, że organ wydający decyzję nie zwolnił skarżącego całkowicie z opłaty za pobyt prababki w DPS, a zachodzą przesłanki z art. 64 pkt 6 i 7 u.p.s. Wniósł o całkowite zwolnienie go z opłaty za pobyt prababki L.S. w DPS z przyczyn podanych w uzasadnieniu, ponieważ w jego ocenie zachodzą przesłanki z art. 64 pkt 6 i 7 u.p.s., znane organom wydającym decyzje z kilku prowadzonych przez te organy postępowań, w tym aktualnym, których skutkiem było wydanie skarżonej decyzji. Jednocześnie skarżący wystąpił o dopuszczenie dowodu z materiału telewizyjnego programu P. Interwencja na okoliczność rażącego naruszania obowiązków rodzinnych przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej (pomawiania i naruszania więzi rodzinnych, zasady szacunku i lojalności wobec rodziny) względem osoby zobowiązanej do wniesienia opłaty. W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął poszczególne zarzuty podnosząc w szczególności, że wbrew twierdzeniom orzekających w sprawie organów w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 64 pkt 6 i 7 ustawy o pomocy społecznej, uzasadniające całkowite zwolnienie skarżącego z ponoszenia opłaty za pobyt prababki w domu pomocy społecznej. Skarżący wskazał, że w świetle art. 64 pkt 6 u.p.s. wymieniona w tym przepisie przesłanka o obowiązku przedstawienia przez osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty wyroku sądu oddalającego powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu, rozciąga się także na zstępnych osoby zwolnionej z opłaty. Skoro bowiem sąd oddalił powództwo o alimenty przeciwko babce skarżącego, to przesłanka ta rozciąga się na jej zstępnych. Skoro babka skarżącego nie była zobowiązana do alimentów, to nie mógł być zobowiązany do alimentów zstępny (jej wnuk a skarżący) zobowiązany w dalszej kolejności. O "rozciąganiu się" przesłanki z art. 64 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej na zstępnych zobowiązanego i takiej wykładni przepisu przemawia również treść art. 64a in fine, który stanowi, że zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Skoro ustawodawca postanowił, że zwolnienia z powodu przesłanek opisanych w treści tego przepisu dotyczą również zstępnych tego zwolnionego, to treść przesłanki z art. 64 ust. 6 należałoby interpretować w podobny sposób. Przemawia za takim rozumowaniem treść i wykładnia przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy w kwestii alimentów jak choćby art. 132 - obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, co w zestawieniu z wyrokiem oddalającym powództwo o alimenty winno skutkować całkowitym zwolnieniem z opłaty. Biorąc pod uwagę, że doszło do spełnienia przesłanek do całkowitego zwolnienia skarżącego z ponoszenia opłaty, a okoliczności wynikające z pkt 7 art. 64 ustawy o pomocy społecznej mają w opisywanym przypadku charakter wyjątkowy (emisja programu w telewizji i przyjęcie prababki skarżącego do domu opieki społecznej z naruszeniem wszelkich zasad), zdaniem skarżącego uzasadnione jest uchylenie decyzji obydwu organów i całkowite zwolnienie skarżącego z ponoszenia opłaty. Odpowiadając na skargę, Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie poprzedzającej wydanie w niniejszej sprawie wyroku Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wniosek dowodowy strony zawarty w skardze, albowiem zgodnie z treścią tego przepisu Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935, także jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach powyższej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zastosowanie ma także art. 153 p.p.s.a., albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2024 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 21 września 2023 r. znak [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 5 lipca 2023 r. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Wobec tego, iż sprawie nie zachodzą okoliczności wyłączające zastosowanie art. 153 p.p.s.a. zarówno orzekające w sprawie organy, jak i Sąd kontrolujący wydane przez nie decyzje są związani oceną prawną i wskazaniami co do dalszego prowadzenia postępowania wyrażonymi przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 31 stycznia 2024 r w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika (decyzje, akta administracyjne), że koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2016 r. wynosił 3 162,99 zł, w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 31 marca 2017 r. koszt ten wynosił 3 369,67 zł, a w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 31 marca 2018 r. była to kwota 3 598,58 zł. L. S. (prababka skarżącego) ponosiła opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. w wysokości 744,51 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2017 r. do 31 marca 2018 r., 765,77 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 października 2019 r. i 485,07 zł w okresie od 1 listopada 2019 r. do 19 listopada 2019 r. Sąd podniósł przy tym, iż różnicę między kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca, ponoszą w pierwszej kolejności jego zstępni przed wstępnymi, a następnie gmina kierująca do DPS. Organy ustaliły osoby zobowiązane do uiszczania odpłatności za pobyt pensjonariuszki L. S. oraz ustaliły, że wnuki J. K. , D. P. i K. B. oraz prawnuki K. K. i N. R. spełniają kryterium dochodowe do ponoszenia opłaty. W stosunku do skarżącego przeanalizowano zebrany materiał dowodowy, w szczególności wywiad środowiskowy, potwierdzający, że w okresie od 1 października 2017 r. do 31 marca 2019 r. prowadził on wspólne gospodarstwo domowe z matką I. K. , ojcem J. K., siostrą A. K. oraz babką T. K., natomiast w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do listopada 2019 r. prowadził samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania rodziny było wynagrodzenie za pracę skarżącego, wynagrodzenie matki, zwrot nadpłaty w podatku dochodowym z Urzędu Skarbowego, wynagrodzenia za pracę ojca oraz świadczenie emerytalne babki T. K. . Organ ustalił dochód na osobę w rodzinie skarżącego w poszczególnych okresach. Działania matematyczne doprowadziły do stwierdzenia, że łączna kwota ustalonych opłat wszystkim zobowiązanym osobom przekroczyła koszty poniesione przez Gminę, w związku z czym opłatę ustalono proporcjonalnie do wysokości uzyskanego dochodu. W przypadku skarżącego wysokość ustalonej opłaty mieściła się w przedziale od 59,78 zł w październiku 2017 r. do 1 632,80 zł we wrześniu 2019 r. Sąd wskazał, że w rozpoznawanej sprawie istniały co do zasady podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, bowiem nie doszło do zawarcia umowy regulującej zasady odpłatności za pobyt pensjonariuszki w DPS, a zatem spełnione zostały formalne przesłanki do wydania decyzji określającej opłaty za pobyt L. S. w DPS. Odmowa zawarcia umowy wyczerpuje regulację art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, a nadto przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a, ale również możliwości skarżącego. Sąd uznał zatem, iż dopuszczalne i wskazane było wydanie decyzji określającej opłaty za pobyt L. S. w DPS, zgodę skarżącego na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wskazał jednak, że obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w art. 61 ust. 2d u.p.s. Zdaniem Sądu weryfikacja kontrolowanych wówczas decyzji nie pozwoliła na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły. Sąd wskazał, iż ustalenie dochodu strony na gruncie powołanego przepisu pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Sąd podniósł, iż Kolegium wprawdzie odniosło się do powyższej kwestii podniesionej w odwołaniu, nie mniej przedstawiona argumentacja nie jest przekonywująca. Nie można zgodzić się z organem, że jest to wyłącznie działanie matematyczne, tak jak uczyniły to organy w niniejszej sprawie, mające na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Sąd podniósł, iż zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 61 ust. 2d u.p.s. konieczne pozostaje bowiem, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2, jak i wynikających z art. 103 ust. 2 tej ustawy, tj. poza wysokością dochodów także możliwości, o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Organy obu instancji ustaliły wysokość tej opłaty jedynie z uwzględnieniem przesłanki dotyczącej dochodu nie weryfikując możliwości płatniczych skarżącego, uwarunkowanych jego sytuacją rodzinną, zdrowotną, majątkową. Sąd zaznaczył, że art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r., o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), i ust. 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej, obowiązują od 4 października 2019 r. Skoro ustawodawca dokonując przywołanej wyżej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d, który nadal odwołuje się do art. 103 ust. 2, uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2. Sąd podniósł także, iż w piśmiennictwie przyjmuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca pozostawia organowi i należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64 u.p.s.). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy. Zdaniem Sądu organy nie dokonały w sprawie wszystkich koniecznych ustaleń i nie rozpoznały sprawy w jej całokształcie stosownie do wymogów wynikających z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., czym w istotny sposób naruszyły wskazane regulacje oraz przepisy art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu także niewłaściwie oceniono wniosek skarżącego o zwolnienie z opłat. Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium, że przepisy zezwalające na zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS, tj. art. 64 i 64a u.p.s., określające obligatoryjne i fakultatywne przesłanki zwolnienia z opłaty, mogą mieć zastosowanie dopiero po ustaleniu odrębną, ostateczną decyzją obowiązku i jego wysokości, na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s., czyli że nie można łączyć stosowania tych przepisów w jednej decyzji. Stanowisko takie nie ma żadnych racjonalnych ani prawnych podstaw. Jeżeli strona, która z mocy ustawy jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, złoży wniosek o zwolnienie z opłaty już w postępowaniu w sprawie ustalenia tej opłaty, to organ orzekający nie powinien tego wniosku pomijać i zignorować podnoszonych przez stronę okoliczności, które mają na celu wykazanie, że mimo istnienia ustawowego obowiązku ponoszenia odpłatności i spełnienia kryterium dochodowego, strona nie powinna być obciążona tymi opłatami. Wskazując na treść art. 103 ust. 3 u.p.s. Sąd podniósł, że ziszczenie się okoliczności wymienionych w art. 64 i 64a u.p.s. powoduje zmianę wysokości opłaty. Dlatego, jeżeli strona złoży stosowny wniosek o zwolnienie z opłaty, organ orzekający nie powinien go pomijać przy ustaleniu obowiązku ponoszenia opłaty. Zarówno ustalenie opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, jak i wniosek o zwolnienie z jej ponoszenia, dotyczą konkretyzacji tego samego obowiązku. Nie jest więc zasadne rozczłonkowywanie tych spraw i prowadzenie odrębnych postępowań w przedmiocie ustalenia opłaty i zwolnienia z tej opłaty. Takie działanie naruszałoby zasadę ekonomii procesowej. Z tych względów Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z powołanym przepisem, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Sąd wskazał jednocześnie, iż z akt sprawy wynika, że skarżący składał wniosek o zwolnienie z opłaty i pierwszy wniosek złożony został w dniu 18 czerwca 2020 r., a drugi wniosek został złożony wraz z odwołaniem. Zdaniem Sądu skarżący był uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z opłaty w toku prowadzonego postępowania administracyjnego zwłaszcza, że pierwszy wniosek został złożony przed wydaniem decyzji organu I instancji, a drugi wraz z odwołaniem. Sąd wskazał zatem, iż w aktualnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. W tych okolicznościach stwierdził, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 oraz art. 64 u.p.s., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że ustalenia organu I instancji w zakresie pkt 1) i pkt 3) decyzji Prezydenta Miasta R. nie zostały zakwestionowane przez Sąd, ani przez skarżącego. Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 i wynikające z niego wskazania co do dalszego postępowania. Nie przesądzając końcowego rozstrzygnięcia, Sąd wskazał jedynie obszary decyzji wymagające uwzględnienia, stając na stanowisku, że kwestia zwolnienia z opłaty powinna być rozważona w kontekście art. 64, a powoływane przez skarżącego argumenty w zakresie art. 64 pkt 6 i 7 ustawy o pomocy społecznej powinny znaleźć ocenę w uzasadnieniu decyzji, z powołaniem się na wyrok (czy wyroki) Sądu, przy czym należy mieć na uwadze, że nie dotyczą (wyrok) one bezpośrednio skarżącego, a jedynie osób mu bliskich (babki oraz ojca). Przy ocenie "możliwości" skarżącego Sąd uznał za zasadne rozważenie także aktualnej sytuacji skarżącego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten ustalany jest przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku (ust. 2). Zgodnie z ust. 4 cytowanego przepisu ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s., są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.). W przypadku niemożności uiszczenia opłaty przez mieszkańca cały lub częściowy koszt pobytu w domu pomocy społecznej pokrywają: małżonek, zstępni oraz wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wymienione wyżej osoby opłatę wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium na osobę w rodzinie. Z kolei art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (por. przepis art. 61 ust. 2d u.p.s.). Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny następuje zgodnie z przepisami k.p.a. w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji w punkcie 1 decyzji z dnia 14 listopada 2024 r. stwierdził, że skarżący kwalifikuje się do wnoszenia opłaty na pobyt prababki w DPS we wskazanych w tym punkcie okresach, wskazując, iż łączna kwota odpłatności wynosi 11 111,07 zł, w punkcie 2 wskazując na uwzględnienie dochodów i możliwości zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej ustalił opłatę skarżącego za pobyt prababki w DPS we wskazanych w tym punkcie okresach, podając, iż łączna kwota odpłatności wynosi 10 467,46 zł. W punkcie 3 wskazał okresy, w których skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki w DPS. Rozstrzygnięcia w powyższych punktach odpowiadają rozstrzygnięciu zawartemu w decyzjach, które zostały przez Sąd wyrokiem wydanym w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 uchylone. Jednocześnie w kolejnych punktach decyzji wydanej w ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji orzekł o zwolnieniu skarżącego z opłaty za pobyt prababki w DPS całkowitym (pkt 4) i częściowym (pkt 5). W punkcie 6 decyzji odmówiono skarżącemu zwolnienia z opłaty za pobyt prababki L. S. w domu pomocy społecznej w okresie od 1 sierpnia 2019 r. do 19 listopada 2019 r. Stwierdzono, że łączna kwota odpłatności wynosi 8 744,00 zł. Z powyższego wynika zatem, iż w zakresie stwierdzenia okresów, w których skarżący kwalifikuje się i nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty, to jest w zakresie, który nie został zakwestionowany przez Sąd w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 orzekające w sprawie organy powtórzyły swoje rozstrzygnięcie, orzekając jak w kontrolowanych w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 decyzjach. Tym samym wobec związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a. nie jest możliwe na obecnym etapie skuteczne żądanie uchylenia decyzji w zakresie, w którym mowa o stwierdzeniu, że skarżący kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt prababki w DPS. Orzekające w sprawie organy w tożsamy sposób orzekły także w zakresie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej, z uwzględnieniem dochodów o i możliwości ustalonych zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w uzasadnieniu wyroku w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 organ I instancji postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2024 r. na podstawie art. 62 k.p.a. połączył postępowanie wszczęte z urzędu w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 1 października 2017 r. do 19 listopada 2019 r. i postępowanie w sprawie rozpoznawanej z wniosku skarżącego w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt prababki L. S. w domu pomocy społecznej, w celu prowadzenia jednego postępowania administracyjnego i wydania jednej decyzji w przedmiocie ustalenia i zwolnienia z opłaty skarżącego za pobyt prababki L. S. w Domu Pomocy Społecznej. Realizując wskazania Sądu wynikające z uzasadnienia wyroku wydanego w ww. sprawie organ I instancji zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy B.. [...] W. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącym i ustalenie aktualnej (tj. z 2 miesięcy poprzedzających przeprowadzenie wywiadu środowiskowego) sytuacji dochodowej i osobistej skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Pismem z dnia 5 czerwca 2024 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy B. [...] W. poinformował organ I instancji, że nie jest możliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącym, albowiem pracownik socjalny nie zastał skarżącego, skarżący nie udzielił też odpowiedzi na pisemne wezwanie na nawiązania kontaktu z Ośrodkiem. Powyższe czynności zostały powtórzone poprzez pismo skierowane do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy B. [...] W. z 11 lipca 2024 r. i tożsamą wobec poprzedniej odpowiedź tego Ośrodka z dnia 19 sierpnia 2024 r. Prośbę o nawiązanie kontaktu z Ośrodkiem Pomocy Społecznej Dzielnicy B. [...]W. organ I instancji wystosował także bezpośrednio do skarżącego. Pismo z dnia 10 czerwca 2024 r. w tym przedmiocie zostało doręczone prawidłowo skarżącemu w dniu 18 czerwca 2024 r. Mimo podjętych działań zmierzających do przeprowadzenia ponownego wywiadu środowiskowego ze skarżącym, wywiad ten nie został przeprowadzony. Jak wynika z powyższych okoliczności miało to miejsce z przyczyn niezależnych od organu I instancji. W tych okolicznościach zdaniem Sądu, mimo iż nie doszło do przeprowadzania wywiadu środowiskowego celem ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego i oceny jego możliwości przy ustaleniu opłaty do pobyt prababki skarżącego L. S. w Domu Pomocy Społecznej (pkt 2 decyzji organu I instancji) należy uznać, iż wskazania Sądu wynikające z wyroku w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23 zostały wykonane, albowiem wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony z przyczyn niezależnych od organu. Jednocześnie ustalenie opłaty, o której mowa w punkcie 2 decyzji organu I instancji w oparciu o dochodowe ustalenia należy uznać za prawidłowe i zgodne z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej szczególnie, że skarżący w oświadczeniu z dnia 14 lutego 2024 r. wskazuje, iż informacje przekazane podczas poprzedniego wywiadu podtrzymuje, albowiem nic nie uległo zmianie. Okoliczności, które wskazywałyby na zaistnienie zmian w sytuacji skarżącego w kontekście jego możliwości co do wysokości opłaty skarżący zarówno w odwołaniu, jak i w skardze nie podnosi. Skarżący zaś konsekwentnie podnosi wystąpienie w sprawie przesłanek z art. 64 pkt 6 i 7 ustawy o pomocy społecznej dających podstawę do całkowitego zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt prababki w Domu Pomocy Społecznej. Organ I instancji uznał zaś za zasadne zwolnienie skarżącego z opłaty (w miesiącach październik 2017 r. i maj 2018 r. – całkowite, a w pozostałych okresach wymienionych w punkcie 5 decyzji organu I instancji - częściowe) ze względu na udowodnioną szczególną sytuację, o której mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, to jest z uwagi na przewlekłe choroby oraz na koszty związane z leczeniem rodziców skarżącego. Organy nie dopatrzyły się przy tym podstaw do zwolnienia z uwagi na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie II RC [...] oddalający powództwo o alimenty przeciwko babce skarżącego T. K. , który nie dotyczy skarżącego, a jedynie bliskiej mu osoby. Nie uznały również za dające podstawy do zwolnienia z opłaty zeznań świadków, które w ocenie organu I instancji nie wniosły nic znaczącego do sprawy zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt prababki w DPS. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji uznając, iż brak jest podstaw do całkowitego zwolnienia skarżącego z tej odpłatności. Wskazał, że nie wystąpiła przesłanka z art. 64a u.p.s., a także brak jest przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s. W ocenie Kolegium z dowodów zebranych w sprawie nie wynika, aby prababka skarżącego dopuściła się wobec niego rażących zaniedbań, w tym obowiązku alimentacyjnego czy innych obowiązków. Wskazało, iż wyrok oddalający powództwo prababki o alimenty od babki skarżącego, jak również pomówienia wskazywane przez skarżącego nie spełniają przesłanki, o której mowa w ww. przepisie. Wskazało przy tym, że rażące naruszenie przez mieszkańca domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty nie może polegać tylko na pomówieniach, ale musi być czymś cięższym gatunkowo. Musi mieć charakter drastycznego, ewidentnego i jaskrawego naruszenia obowiązku wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci. Wskazać zatem wypada, iż orzekające w sprawie organy wykonały wskazania Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 816/23, albowiem rozpoznały łącznie sprawy o ustalenie opłaty i zwolnienie od opłaty oraz dokonały oceny przesłanek do zwolnienia z opłaty z art. 64, w tym pkt 6 i 7 u.p.s. oraz art. 64a u.p.s., z tym że powyższej oceny dokonały z naruszeniem art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej. Należy się bowiem zgodzić z organami, iż wyrok oddalający powództwo o alimenty przeciwko babce skarżącego nie daje podstaw do zwolnienia z opłaty z art. 64 pkt 6 u.p.s., albowiem nie dotyczy on skarżącego, ale osoby jemu bliskiej, jak również nie daje podstaw do zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Zwolnienie zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca na podstawie art. 64a u.p.s. dotyczy jedynie zstępnych osób zwolnionych z opłaty na tej podstawie prawnej, to jest w przypadku przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczenia, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zgodnie zaś z art. 64 pkt 7 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. W przepisie art. 64 pkt 7 u.p.s. jest mowa, że dowodzenie rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych następuje w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku. W praktyce nierzadko osoba wnioskująca o zwolnienie nie może przedstawić żadnych dokumentów, a wniosek o zwolnienie opiera wyłącznie na oświadczeniu w przedmiocie negatywnych relacji z osobą, której pobyt w DPS zobowiązana jest opłacić. Ustawodawca użył sformułowania "w szczególności" w odniesieniu do sposobu dowiedzenia, czy to przesłanki niealimentacji, czy rażącego naruszenia innych obowiązków rodzinnych, co spowodowało otwarcie katalogu środków dowodowych dla wnioskującego o zwolnienie z odpłatności. Przepis de facto nie wymienia ani zakresu dokumentów, jakie wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku o zwolnienie z opłaty, ani innych możliwości wykazania swojego uprawnienia do takiego zwolnienia. Skoro norma art. 64 pkt 7 u.p.s. operuje sformułowaniem "w szczególności", to logiczne jest przyjęcie, że dowiedzenie spełnienia przesłanek zwolnienia z odpłatności jest jedną z możliwości dowiedzenia roszczenia wnioskodawcy. Słuszne jest zatem dopuszczanie przez organ innych środków dowodowych, np. w postaci przesłuchania świadków (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 15 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Ol 68/25, LEX nr 3856336). Zasadne zatem było przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków w celu ustalenia istnienia okoliczności uzasadniających zwolnienie skarżącego od ponoszenia opłaty za pobyt prababki L. S. w DPS. Zdaniem Sądu zeznania świadków nie zostały należycie ocenione przez organ I instancji, a Kolegium powyższe działanie zaakceptowało. Organ I instancji wskazał bowiem jedynie, iż zeznania świadków nic do sprawy nie wniosły. Także Kolegium uznało, że z dowodów zgromadzonych w sprawie nie wynika, aby prababka skarżącego dopuściła się wobec niego rażących zaniedbań. Uznało przy tym, iż świadkowie nie potwierdzili podnoszonych przez skarżącego okoliczności. Tymczasem z zeznań świadków A. K., J. K. i I. K. wynika, iż L. S.– prababka skarżącego nie interesowała się prawnukiem, nie mógł liczyć na jej pomoc, a jedyny wpływ jaki wywarła na jego życie związany jest z obowiązkiem wnoszenia opłaty za jej pobyt w domu pomocy społecznej. Zauważyć w tym miejscu wypada, iż zwolnienie z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 u.p.s. oparte jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Na takie rozumienie przepisu wskazuje użyte w jego treści sformułowanie "można zwolnić z opłaty". Zatem organ może odmówić udzielenia zwolnienia nawet w sytuacji, gdy zostaną spełnione przesłanki przyznania ulgi. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza jednak pełnej swobody w jej podjęciu. Każdorazowe rozstrzygnięcie o przyznaniu, bądź odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności organ winien uzasadnić, odnosząc się do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności w sposób wyczerpujący, a przy tym pozwalający poznać sposób rozumowania organu oraz motywy mające przekonywać do podjętej decyzji (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 12 marca 2019 r., sygn. II SA/Rz 1403/18, LEX nr 2651888, wyrok WSA we Wrocławiu z 29 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 568/2, publ. cbosa). W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności Kolegium niedokładnie i pobieżnie oceniło dowody przedstawione przez skarżącego na okoliczność wykazania przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s., w konsekwencji czego przedwcześnie wyciągnęło wniosek o braku tych przesłanek. Jak wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 22 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 169/24 (publ. cbosa), pojęcie "inne obowiązki rodzinne", zawarte w ww. przepisie, obejmuje obowiązki szczegółowo zdefiniowane w przepisach ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.), dotyczących wykonywania władzy rodzicielskiej i relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem. I tak: wśród obowiązków rodzinnych wskazać należy: obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci (art. 87 k.r.o.), obowiązek wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka z poszanowaniem jego godności i praw (art. 95 § 1 k.r.o.), obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (art. 96 § 1 k.r.o.), obowiązek przygotowania dziecka do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień (art. 96 § 1 k.r.o.), obowiązek rodziców i dzieci utrzymywania ze sobą kontaktów (art. 113 k.r.o.), obowiązek dopełnienia czynności związanych ze zgłoszeniem dziecka do szkoły, obowiązek zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne czy obowiązek zapewnienia dziecku warunków umożliwiających przygotowywanie się do zajęć szkolnych (art. 40 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe). Zgodnie z doktryną pojęcie "obowiązków rodzinnych" może być interpretowane szeroko. Do kategorii tej można zaliczyć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa (np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z k.r.o.), jak i powinności czysto społeczne lub moralne (Jerzy Ciszewski (red.) i Jakub Knabe, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego). W pojęciu "niedopełnienia obowiązków rodzinnych" mieści się zaś takie zachowanie, które prowadzi do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych (por. wyrok SN z 7 listopada 2002 r., sygn. akt II CKN 1397/00, publ. Lex nr 75286; wyrok SA w Krakowie z 27 lutego 2014 r., sygn. akt I ACa 1201/12, publ. Lex nr 1623875; Elżbieta Skowrońska-Bocian i Jacek Wierciński, Komentarz do art. 1008 Kodeksu cywilnego). Niewątpliwie obowiązki pradziadków względem prawnuków wynikające z k.r.o. są ograniczone, ale nie ulega wątpliwości, że nawet w przypadku gdy nie zachodzą podstawy do alimentacji na rzecz prawnuka, albowiem obowiązek ten realizuje się wtedy gdy bliższy krewny nie może wypełniać tego obowiązku (art. 129 § 1 k.r.o.), są oni zobowiązani do podtrzymywania kontaktów rodzinnych, więzi uczuciowej, udzielania wsparcia w miarę swoich możliwości i potrzeby prawnuków. Ustalenie, że prababka nie wykazywała zainteresowania losem prawnuka, w żaden sposób go nie wspierała i nie pomagała w sytuacjach tego wymagających, poprzez swoje zachowanie doprowadziła do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych z prawnukiem i ustania więzi uczuciowej, może spełniać warunek rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s. W związku z powyższym Sąd stwierdził naruszenie przez organy orzekające przepisów dotyczących postępowania w odniesieniu do oceny dowodów, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć wpływ na wynik sprawy w zakresie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt prababki w DPS na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium powinno zatem uwzględnić powyższe wywody i dokonać ponownej oceny zeznań świadków, także w kontekście podnoszonych przez skarżącego okoliczności. W przypadku stwierdzenia ku temu podstaw organ odwoławczy nie jest także pozbawiony do zastosowania art. 136 § 1 k.p.a. lub też art. 138 § 2 k.p.a. Z uwagi na powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.