VIII SA/Wa 29/25

WyrokWSA w Warszawie2025-02-06

Skład orzekający: Iwona Owsińska - Gwiazda, Justyna Mazur, Sławomir Fularski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił prawo do świadczenia wychowawczego w sytuacji zbiegu prawa rodziców do tego świadczenia oraz czy organ prawidłowo ocenił faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ administracji błędnie ograniczył się do ustalenia miejsca zamieszkania dziecka na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, nie uwzględniając faktycznego sprawowania opieki przez matkę potwierdzonego wywiadem środowiskowym. W sytuacji zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, w tym wywiad środowiskowy, celem ustalenia faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, co jest przesłanką do przyznania świadczenia.
Stan faktyczny
Skarżąca A. C. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. ZUS odmówił przyznania świadczenia za okres od 1 czerwca do 30 września 2023 r., uznając, że faktyczną opiekę nad dzieckiem w tym czasie sprawował ojciec na podstawie orzeczenia sądu. Skarżąca wskazała, że faktyczna opieka była sprawowana przez nią, co potwierdza wywiad środowiskowy z 8 sierpnia 2023 r. oraz postanowienie sądu z 25 września 2023 r. Skarżąca zaskarżyła decyzję ZUS do WSA.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 listopada 2024 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 12 kwietnia 2024 r. Zasądził od Prezesa ZUS na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Sławomir Fularski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 28 listopada 2024 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 kwietnia 2024 r., znak sprawy [...]; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej A. C. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z 28 listopada 2024 r., znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania A. C. (dalej: skarżąca, strona), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ I instancji) z 12 kwietnia 2024 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023r. na dziecko A. C.. Decyzja wydana została w następującym stanie sprawy: Skarżąca, 30 czerwca 2023r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. ZUS odmówił skarżącej prawa do tego świadczenia w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. wskazując, iż zmiana zarządzeń opiekuńczych wobec dziecka nastąpiła we wrześniu 2023 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 25 września 2023 r. sygn. akt III Nsm [...], zgodnie z którym miejsce pobytu dziecka ustalono przy matce. W związku z tym, że zmiana zarządzeń opiekuńczych nastąpiła w trakcie miesiąca, w którym to ojciec sprawował opiekę nad dzieckiem, świadczenie zostało przyznane od października 2023 r. A. C. w odwołaniu od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 kwietnia 2024 r. wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania A. C. podniosła, że organ wydając decyzję nie wziął pod uwagę, iż w sprawie sygn. akt III Nsm [...] został przeprowadzony w dniu 8 sierpnia 2023 r. wywiad środowiskowy, z którego wynika, iż małoletnia A. C. na dzień 8 sierpnia 2023 r. zamieszkiwała z matką A. C. i faktyczną opiekę nad nią sprawuje matka. Podniosła, iż ojciec dziecka we wniosku o świadczenie oświadczył nieprawdę co do miejsca zamieszkania córki. Wiedząc, że córka przebywa o matki i to matka ponosi koszty jej utrzymania, świadomie wskazał we wniosku, że to on sprawuje opiekę nad córką. Prezes ZUS wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy, na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia tej decyzji. Podniósł, że zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w R. I Wydział Cywilny z 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I C [...] miejsce pobytu dziecka ustalono przy ojcu i w tym okresie to jemu przysługiwało prawo do świadczenia. Zmiana zarządzeń opiekuńczych wobec dziecka nastąpiła we wrześniu 2023 r. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 25 września 2023 r., sygn. akt III Nsm [...], zgodnie z którym miejsce pobytu dziecka ustalono przy stronie i w tej sytuacji prawo do świadczenia przysługuje skarżącej od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym sąd odpowiednio wydał orzeczenie albo orzeczenie uprawomocniło się, tj. od października 2023 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Prezes ZUS dodatkowo wskazał, że zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 421; dalej: u.p.p.w.d.), w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Dla celów przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko rodziców rozwiedzionych, w celu ustalenia, który z wnioskujących rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, ZUS przyjmuje ustalenia wynikające z prawomocnego orzeczenia sądu, które jest wiążące dla wszystkich podmiotów biorących udział w postępowaniu o ww. świadczenie. Jeśli miejsce zamieszkania dziecka jest określone przez sąd przy jednym z rodziców uznaje się, że to ten rodzic sprawuje nad nim opiekę. W takim przypadku ZUS jest zwolniony z prowadzenia dodatkowego postępowania w celu ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Organ odwoławczy zauważył, że w realiach tej sprawy, wnioski o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko złożyli obydwoje rodzice. Pierwszy z wnioskiem o świadczenie wystąpił ojciec dziecka R. C. w dniu 8.03.2024 r. (powinno być 2023 r. - dopisek Sądu). Po rozpatrzeniu tego wniosku w postępowaniu automatycznym w oparciu o dane zawarte we wniosku oraz w rejestrach centralnych, ZUS informacją z 13.03.2023 r. przyznał świadczenie na ww. dziecko na okres od 1.06.2023 do 31.05.2024 r. uprawnionemu wnioskodawcy R. C. . Następnie, z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na to samo dziecko oraz na ten sam okres wystąpiła skarżąca w dniu 30.06.2023 r. W związku ze złożeniem wniosków od dwóch osób uprawnionych rodziców, konieczne było, by ZUS wezwał ich do dostarczenia dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Do akt sprawy R. C. 25.09.2024 r. dołączył postanowienie Sądu Okręgowego w R. I Wydział Cywilny z 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt I C [...], gdzie miejsce pobytu dziecka ustalono przy ojcu. Skarżąca, 4.10.2024 r. dołączyła postanowienie Sądu Okręgowego w R. z 25.09.2023 r., sygn. akt III Nsm [...] z sentencją, że na czas toczącego się postępowania miejscem pobytu dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania jego matki. Zdaniem Prezesa ZUS, w świetle tych ustaleń faktycznych należy uznać, że prawo do świadczenia przysługuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym sąd odpowiednio wydał orzeczenie albo orzeczenie uprawomocniło się. W sytuacji skarżącej, postanowienie sądu odbyło się na posiedzeniu niejawnym wobec czego jest prawomocne w dniu wydania. Należy więc uznać, że od 1.10.2023 r. to skarżąca sprawuje opiekę faktyczną nad dzieckiem. ZUS nie kwestionuje oświadczeń strony co do miejsca pobytu ww. dziecka, jednakże zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w R. z 5.04.2022 r., sygn. akt I C [...], miejscem zamieszkania małoletniego dziecka było każdorazowe miejsce zamieszkania jego ojca, zatem uznać należy, że to ojciec w okresie od 1.06.2023r. do 30.09.2023 r. sprawował opiekę faktyczną nad dzieckiem i za ten okres to jemu przysługuje świadczenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ZUS z dnia 28.11.2024 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika postawiła zarzuty naruszenia przepisów: 1. postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepełne i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego niezbędnego do ustalenia prawidłowego stanu faktycznego w niniejszej sprawie, w szczególności pominięcie wywiadu środowiskowego z 9 sierpnia 2023 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w R. z 25 września 2023 r., sygn. akt III Nsm [...], co w konsekwencji skutkowało nienależytym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy w zakresie ustaleń dotyczących faktycznego sprawowania opieki nad córką; b) art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i brak prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem okoliczności wskazywanych przez odwołującą, brak weryfikacji stanowiska skarżącej, pominięcie wywiadu środowiskowego z 9 sierpnia 2023 r. oraz postanowienia z 25 września 2023 r. Sądu Rejonowego w R. sygn. akt III Nsm [...], co skutkowało naruszeniem zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej, wyrażonej w art. 8 k.p.a., poprzez brak sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy i nierówne traktowanie stron postępowania; c) art. 136 k.p.a. w z art. 15 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy w sprawie nie pozwalał na wydanie zaskarżonej decyzji, gdyż nie został przeprowadzony na podstawie art. 22 u.p.p.w.d. wywiad środowiskowy w celu ustalenia sprawowania faktycznej opieki nad małoletnią A. C.; 2) prawa materialnego: a) art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżąca nie sprawowała faktycznej opieki nad małoletnią córką w okresie od 1 czerwca 2023 roku do 30 września 2023 r., w sytuacji gdy faktyczną opiekę nad małoletnią córką w tym okresie sprawowała, co wynika z wywiadu środowiskowego z 9 sierpnia 2023 roku sporządzonego na potrzeby postępowania przed Sądem Rejonowym w R. sygn. akt III Nsm [...]; b) art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i błędne przyjęcie, że skarżąca nie sprawuje faktycznej opieki nad małoletnią córką, w sytuacji gdy faktyczną opiekę nad małoletnią córką sprawuje i na dzień składania wniosku sprawowała A. C., co wynika z wywiadu środowiskowego z 9 sierpnia 2023 r. sporządzonego na potrzeby postępowania przed Sądem Rejonowym w R., sygn. akt IlI Nsm [...]. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazał, że istotną dla sprawy okolicznością faktyczną jest to, że z treści wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w R. z 5 kwietnia 2022 r. wprost wynika, że sąd, przyznając prawo obojgu rodzicom do sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnią, jak również zobowiązując ich do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania, rozstrzygnął tym samym, że są oni jednakowo zobowiązani i posiadają prawo jako rodzice, zarówno do wychowania dziecka, jak i wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka. Skoro zatem sąd powszechny, orzekając w przedmiocie opieki nad małoletnią nie zdecydował o powierzeniu władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców dzieci, a jedynie wypowiedział się w zakresie ich miejsca zamieszkania oraz ciążącego na skarżącej względem córki obowiązku alimentacyjnego, to należy przyjąć, że oboje rodziców korzysta z prawa do wykonywania pieczy nad małoletnią. Samo określenie miejsca zamieszkania dzieci nie pociąga za sobą zmiany w zakresie władzy rodzicielskiej, w tym sprawowania pieczy. Tym bardziej, że sposób realizacji przez rodziców obowiązku alimentacyjnego, rozumianego jako obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania, nie determinuje prawa rodzica do sprawowania władzy rodzicielskiej, w tym opieki. Pełnomocnik dodatkowo podniósł, że ojciec małoletniej we wniosku o świadczenie oświadczył nieprawdę co do miejsca zamieszkania dziecka. Wiedząc, że małoletnia przebywa u matki (skarżącej), która ponosi koszty jej utrzymania, świadomie wskazał we wniosku, że to on sprawuje opiekę nad małoletnią. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd, rozpoznając skargę, ocenia, czy zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa wskazanego w art. 145 § 1 p.p.s.a. Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu z punktu widzenia kryterium legalności jest oznaczona na wstępie decyzja Prezesa ZUS z 28 listopada 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. C. za okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. Organy orzekające w sprawie zgodnie przyjęły, że wobec treści wyroku Sądu Okręgowego w R. z 5 kwietnia 2022 r. sygn. akt I C [...], ustalającego miejsce pobytu dziecka przy ojcu oraz z uwagi na zmianę zarządzeń opiekuńczych wobec dziecka postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z 25 września 2023 r. sygn. akt III Nsm [...] we wrześniu 2023 r., należało uznać, że prawo do świadczenia przysługuje skarżącej od 1 października 2023 r. Uznały zatem, że skarżąca dopiero od tej daty sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Skarżąca podnosi zaś, iż pomimo treści ww. wyroku z dnia 5 kwietnia 2022 r. skarżąca sprawowała opiekę nad córką w okresie od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 30 września 2023 r. Wskazała, iż w sprawie doszło do zbiegu prawa rodziców do przedmiotowego świadczenia, o czym mowa w art. 22 u.p.p.w.d. Tymczasem orzekające w sprawie organy pomięły zadnie drugie ww. przepisu, nie dokonując ustaleń w zakresie sprawowania faktycznej opieki nad dzieckiem. Odnosząc się do tak zakreślonego zakresu sporu, wskazać należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Jak wynika z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Stosownie zaś do treści art. 22 ww. ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. W ocenie Sądu, treść powołanych wyżej przepisów daje możliwość stwierdzenia, że ustawodawca w sposób wyraźny dokonał zróżnicowania stanów faktycznych i prawnych, mających wpływ zarówno na istnienie uprawnienia do otrzymania świadczenia wychowawczego, jak i wysokość podlegającego wypłacie świadczenia. Przy czym, zdaniem Sądu, cechą determinującą istnienie uprawnienia do przedmiotowego świadczenia jest niewątpliwie "sprawowanie opieki nad dzieckiem", a nie, jak zdaje się wywodzić organ odwoławczy jedynie "wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem", wynikające w przedmiotowej sprawie z wyroku rozwodowego. Wskazać zatem należy, że co do zasady uprawnione do otrzymania świadczenia wychowawczego są podmioty, o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. Natomiast pozostałe wskazane przepisy regulują odpowiednio sytuacje sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej, orzeczonej wyrokiem właściwego sądu powszechnego oraz tzw. zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego. Wobec braku prawnej definicji terminu "zbiegu prawa" do przedmiotowego świadczenia, w ocenie Sądu, termin ten należy rozumieć jako sytuację, w której więcej niż jeden podmiot wskazany w art. 4 ust. 2 ustawy, spełnia warunki do otrzymania świadczenia wychowawczego. Podkreślenia przy tym wymaga, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek uprawnionych podmiotów wymienionych w art. 13 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d., tj. matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 13 ust. 2). Skoro zatem do konkretyzacji prawa do tego świadczenia niezbędne jest złożenie wniosku przez uprawniony podmiot, to tym samym do zaistnienia "zbiegu prawa do świadczenia" w rozumieniu art. 22 koniecznym jest wystąpienie z wnioskiem przez oboje z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub jego opiekunów faktycznych. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca jest matką A. C., a co za tym idzie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Podkreślenia także wymaga, że z treści przedłożonego do akt sprawy wyroku Sądu Okręgowego w R. z 5 kwietnia 2022 r. sygn. akt I C [...] nie wynika, aby małoletnia pozostawała pod opieką naprzemienną rodziców, co zgodnie z przepisem art. 5 ust. 2a ustawy rodziłoby po stronie skarżącej uprawnienie do otrzymania połowy kwoty przedmiotowego świadczenia. Gdyby tak było, to niewątpliwie kwestia pozostawania dziecka pod naprzemienną opieką rodziców nie podlegałaby jakiejkolwiek interpretacji strony, organów administracji, czy też sądu administracyjnego. Okoliczność ta musi wynikać bowiem wprost z orzeczenia właściwego sądu powszechnego. W sprawie bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, że pierwotnie o świadczenie wychowawcze wystąpił ojciec dziecka i świadczenie to zostało mu przyznane 13 marca 2023 r., zaś skarżąca wniosek o wypłatę ww. świadczenia złożyła 30 czerwca 2023 r., przedkładając postanowienie SO w R. z 25.09.2023r., III Nsm [...] potwierdzające jej zdaniem wykonywanie faktycznej opieki nad córką. W sprawie niewątpliwie zatem nastąpił zbieg prawa rodziców do przedmiotowego świadczenia w myśl art. 22 u.p.p.w.d. Tym samym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany był do dokonywania ustaleń co do faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem. Orzekające w sprawie organy uznały jednak, że wyrok sądu ze wskazaniem miejsca zamieszkania dziecka przy ojcu jednoznacznie potwierdza, iż faktycznie do końca września 2023 r. znajdowało się ono pod jego opieką. Z przeprowadzonego postępowania wynika jednocześnie, że zdaniem organów obu instancji brak było podstaw do skorzystania z możliwości potwierdzenia które z rodziców sprawowało faktyczną opiekę nad dzieckiem w okresie od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. w drodze wywiadu środowiskowego, o którym mowa w treści powołanego wyżej przepisu. Zdaniem Sądu, istotną dla sprawy okolicznością faktyczną jest to, że z treści wyroku Sądu Okręgowego z 5 kwietnia 2022 r. wprost wynika, że sąd, przyznając prawo obojga rodziców do sprawowania władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką, jak również zobowiązując ich do ponoszenia kosztów wychowania i utrzymania dziecka, rozstrzygnął tym samym, że są oni jednakowo zobowiązani i posiadają prawo jako rodzice, zarówno do wychowania dziecka, jak i wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka. Należy zatem stwierdzić, że skoro sąd powszechny, orzekając w przedmiocie opieki nad małoletnim dzieckiem, nie zdecydował o powierzeniu władzy rodzicielskiej jednemu z jego rodziców, a jedynie wypowiedział się w zakresie miejsca zamieszkania dziecka oraz ciążącego na skarżącej względem córki obowiązku alimentacyjnego, to należy przyjąć, iż oboje rodziców korzysta z prawa do wykonywania pieczy nad małoletnią. Samo określenie miejsca zamieszkania dziecka nie pociąga za sobą zmiany w zakresie władzy rodzicielskiej, w tym sprawowania pieczy. Tym bardziej, że sposób realizacji przez rodziców obowiązku alimentacyjnego, rozumianego jako obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania, nie determinuje prawa rodzica do sprawowania władzy rodzicielskiej, w tym opieki. Uznać należy zatem, że skarżąca, pomimo treści powołanego wyżej wyroku z 5 kwietnia 2022 r., nadal sprawuje opiekę nad córką, a wobec brzmienia powołanych art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d. jest uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego. Jednocześnie zarówno dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalają na zakwestionowanie powyższego stwierdzenia. Należy również wskazać, że skarżąca 27 czerwca 2023 r. wystąpiła do Sądu Rejonowego w R. z wnioskiem o zmianę wyroku rozwodowego w zakresie miejsca zamieszkania córki, wskutek czego 25 września 2023 r. zapadło postanowienie o sygn. akt III Nsm [...], z którego wynika, że na czas trwania postępowania miejscem zamieszkania małoletniej będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki. W uzasadnieniu wniosku o zmianę wyroku rozwodowego skarżąca wskazała, iż małoletnia córka zamieszkuje z matką. W ww. postępowaniu 8 sierpnia 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, z którego wynika, że małoletnia w tej dacie zamieszkiwała ze skarżącą i to ona sprawuje faktyczną opiekę nad córką (sprawozdanie z 9 sierpnia 2023 r.). W ocenie Sądu, zarówno organ I instancji, jak i Prezes ZUS, w ogóle nie wzięli pod uwagę, że w sprawie o ustalenie miejsca zamieszkania małoletniej został przeprowadzony wywiad środowiskowy i nie wzięli pod uwagę informacji z niego wynikających. Tymczasem ustalenie stanu faktycznego z uwzględnieniem wynikających m.in. z ww. wywiadu środowiskowego informacji może dać podstawy do przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego także za okres od 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. Organy w sprawie błędnie bowiem (przy zbiegu prawa do świadczeń, o którym mowa w art. 22 u.p.p.d.w.d.) zakwestionowały fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad małoletnią córką orzekając w tym względzie jedynie poprzez pryzmat miejsca zamieszkania dziecka wskazanego w wyroku rozwodowym i zmiany zarządzeń opiekuńczych wynikających z postanowienia z dnia 25 września 2023 r., a nie przez zakres przysługującej skarżącej władzy rodzicielskiej (podobnie w wyroku NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 949/22, publ. CBOSA). Tym samym należy uznać, że zaskarżone decyzje zapadły z naruszeniem art. 22 u.p.p.w.d. oraz wskazanych w skardze przepisów k.p.a. Rozpatrując sprawę ponownie, organy administracji będą zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu wyroku zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Prowadzone postępowanie winno odpowiadać wymogom określonym przepisami k.p.a., do których stosowania odsyła art. 28 u.p.p.w.d. Ponadto, stosownie do treści art. 7, art. 77 § 1, jak i art. 80 k.p.a., zobowiązane będą do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co niewątpliwie w sprawie będzie wymagało przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, określonego w art. 22 ww. ustawy, ewentualnie dokładnego przeanalizowania wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w sprawie o ustalenie miejsca zamieszkania małoletniej, toczącej się przed Sądem Rejonowym w R., sygn. akt III Nsm [...], celem ustalenia, czy skarżąca także w spornym w niniejszej sprawie okresie faktycznie sprawowała opiekę nad dzieckiem. Kwestie powyższe wymagają bowiem wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, co jest niezbędne do prawidłowego ustalenia przesłanki posiadania przez skarżącą prawa do przedmiotowego świadczenia. Mając powyższe na uwadze Sąd, orzekając na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (punkt 1 wyroku). Na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) Sąd orzekł o kosztach postępowania. Na wskazaną w punkcie 2 wyroku kwotę składa się 480 zł wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17 zł opłaty od pełnomocnictwa.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło