VIII SA/Wa 297/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. Z. w przedmiocie odszkodowania za przejęcie nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] lutego 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) S. Z. (skarżąca, strona) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odszkodowania za przejecie nieruchomości. W dniu [...] kwietnia 2014 r. (data nadania) do Sądu wpłynął wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, złożony na skutek wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Strona i jej mąż uzyskują stały dochód z zabezpieczenia społecznego w postaci emerytur odpowiednio w kwocie [...] (skarżąca) i [...] (jej mąż). Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż z majątku nieruchomego posiada dom o powierzchni [...] m2 i nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz oszczędności w kwocie [...] zł. Nadto jest osobą niepełnosprawną i ponad połowę emerytury przeznacza na leki i rehabilitację. Po uiszczeniu opłat pozostaje jej bardzo mało środków na egzystencję. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 927/14 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia [...] maja 2014 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wskazując, że wraz z mężem są osobami w podeszłym wieku ([...] lat), są niepełnosprawni. Opisując sytuację finansową rodziny podała, że znaczna część ich dochodów wydatkowana jest na leki, przy czym często z tego rezygnują aby kupić żywność, czy zapłacić należne opłaty związane z utrzymaniem domu. Posiadane oszczędności przeznaczone są na wypadek zdarzeń losowych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) wniesienie w terminie sprzeciwu od postanowienia z dnia [...] grudnia 2013 r. spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając, z własnej inicjatywy lub na wezwanie, stosowną dokumentację źródłową. Wykazanie trudnej sytuacji majątkowej nie powinno bowiem budzić żadnych wątpliwości z punktu widzenia wiarygodności. Innymi słowy z przedłożonej przez stronę dokumentacji powinna wynikać obiektywna niemożność poniesienia kosztów, o zwolnienie od których strona wnioskuje. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta co do zasady jest stosowana wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Tak więc kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Możliwość opłacenia tych kosztów musi być także zestawiona z tymi kosztami, których wystąpienie w sprawie jest najbardziej prawdopodobne. Zdaniem Sądu uzyskiwany przez skarżącą i jej męża stały dochód z zabezpieczenia społecznego w wysokości [...] zł miesięcznie, nie uzasadnia konieczności obciążania budżetu państwa kosztami niniejszego postępowania. Nie jest bowiem skarżąca osobą pozbawioną źródła utrzymania, nie należy do osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, jej potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Przede wszystkim jednak skarżąca wraz z mężem posiada oszczędności w kwocie [...] zł, co w zasadzie czyni wniosek całkowicie niezasadnym. Kwota ta bowiem wielokrotnie przekracza wysokość kosztów do jakich skarżąca jest zobowiązana ([...] zł tytułem wpisu od skargi). Skarżąca nie jest osobą znajdującą się w szczególnej trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby nawet w części przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Podkreślić w tym miejscu dodatkowo należy, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika z urzędu bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia.