VIII SA/Wa 3/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Wroczyński po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu Stowarzyszenia [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...] z dnia [...]października 2017 r. nr. [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2018 r. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych [...] (dalej: "stowarzyszenie") wskazało, że jest organizacją pozarządową, niedziałającą w celu osiągnięcia zysku, utrzymuje się z wpłat darowizn oraz grantów od prywatnych sponsorów. Aktualnie posiadane środki finansowe wystarczają wyłącznie na opłacenie pensji i koszty związane z utrzymaniem siedziby. W celu poszerzenia źródeł finansowania w 2016 r. zaciągnęło kredyt na rozwój działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, a w 2017 r. dwa kredyty w wysokości [...]zł oraz [...]zł. Skarżące stowarzyszenie wskazało na stałe comiesięczne wydatki tj. internet + telefony – [...]zł, druk – [...]zł, ochrona – [...]zł, czynsz – [...] zł, księgowość – [...] zł, wynagrodzenia – [...] zł, spłata kredytów – [...] zł. Oświadczyło, że na rachunkach bankowych posiada środki w kwocie – [...] zł, ponadto zatrudnia radcę prawnego. Jednocześnie podniosło, że jednym z podstawowych jego działań jest ochrona prawa do informacji na drodze sądowej, a tymczasowa sytuacja nie pozwala na inicjowanie takich postępowań. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że stowarzyszenie posiada na rachunku bankowym środki kilkakrotnie przewyższające koszty, do poniesienia których jest zobowiązane oraz, że miesięczna, niezakłócona spłata raty ([...] zł) z tytułu zaciągniętych kredytów nie przesądza o braku możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem w dniu 6 marca 2018 r. (data wpływu do Sądu) stowarzyszenie złożyło sprzeciw, w którym zarzuciło wadliwe przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy, co wynikało z niewezwania do złożenia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego w trybie art. 255 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. - prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie prawnej czy też innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, która wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że na takiej osobie ciąży obowiązek przynajmniej uprawdopodobnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej i dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu, skarżące stowarzyszenie nie wykazało w sposób skuteczny, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 210), - stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Zatem osoby zakładające takie stowarzyszenie, mając na uwadze powyższą okoliczność, winny wziąć pod uwagę własną sytuację materialną i podjąć decyzję czy sytuacja ta pozwala im na prowadzenie tego rodzaju działalności. Nie jest bowiem dopuszczalne przerzucanie ciężaru kosztów związanych z prowadzoną działalnością na współobywateli na etapie aktywnej realizacji założonych celów (czynny udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym). Z przepisów ustawy Prawo o stowarzyszeniach (art. 42 ust 2 ) wynika, także, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność z darowizn, dotacji, subwencji, dochodów z majątku, zapisów, spadków, dochodów z nieruchomości, a także ze składek członkowskich. Wnioskodawca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Niezależnie od powyższych rozważań Sąd podziela stanowisko referendarza, że stowarzyszenie posiada na rachunku bankowym kwotę [...]zł, a więc kilkakrotnie przewyższającą koszty do jakich jest zobowiązane ([...]zł tytułem wpisu od skargi), co w żadnym wypadku nie wskazuje na trudności finansowe, podobnie zresztą jak okoliczność spłaty rat z tytułu zaciągniętych kredytów ([...]zł miesięcznie). Odnosząc się natomiast do zarzutu podniesionego w sprzeciwie w kwestii niewezwania stowarzyszenia w trybie art. 255 p.p.s.a. przez referendarza, do złożenia dodatkowych informacji dotyczących sytuacji finansowej, Sąd stwierdza, że w sprawie nie zachodziła taka potrzeba. Dane przedstawione we wniosku stanowiły wystarczającą podstawę do oceny kondycji finansowej stowarzyszenia i jego możliwości płatniczych. Jednocześnie zauważyć wypada, że w sprzeciwie nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, nie złożono również żadnych dokumentów źródłowych, które pozwalałyby na odmienną ocenę złożonego wniosku. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionych wyżej względów, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a.