VIII SA/Wa 300/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lipca 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi T. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2020 r. nr [...] Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, inne za okres marzec-maj 2020 r. Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy: Decyzją z [...] grudnia 2020 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ), działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.), odmówił T. P. (dalej: strona, skarżąca, wnioskodawczyni) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 7 grudnia 2020 r. strona wystąpiła o wyjaśnienie kwoty zadłużenia w opłacaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Do pisma dołączyła datowany na 3 kwietnia 2020 r. wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. ZUS przywołał treść art. 31 zo ust. 1 oraz art. 31 zp ust. 1 i wskazał, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za miesiące marzec-maj 2020 r. było złożenie kompletnie i poprawnie wypełnionego wniosku nie później niż do 30 czerwca 2020 r. Po przeprowadzeniu postępowania sprawdzającego ustalono, że do ZUS nie wpłynął wniosek strony z 3 kwietnia 2020 r., dlatego nie przysługuje jej prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy złożyła strona wskazując, że działalność gospodarczą prowadzi od przeszło 30 lat i zawsze terminowo wykonywała nałożone na nią obowiązki. Wyjaśniła, że wniosek o zwolnienie z opłacania składek za okres od marca do maja 2020 r. złożyła do urny w kwietniu 2020 r., czego świadkiem był pracownik strony – J. P. i jej córka – H. W. Decyzją z [...] lutego 2021 r. znak: [...] ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy o COVID -19, utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2020 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS wskazał, że wszystkie dokumenty składane za pośrednictwem urny po jej opóżnieniu są ewidencjonowane w systemie informatycznym i przyporządkowywane do właściwych komórek merytorycznych w celu rozpatrzenia. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego podzielił wyrażone w decyzji z [...] grudnia 2020 r. stanowisko, że wniosek strony z 3 kwietnia 2020 r. nie wpłynął do 30 czerwca 2021 r., wskazując jednocześnie, że brak było dowodów materialnych potwierdzających fakt złożenia wniosku, a przepisy nie przewidują możliwości uznania przez ZUS zeznań świadków. W skardze od powyższej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 7, 8, 77 i 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie w ogóle materiału dowodowego w sprawie tj. oświadczeń J. P., H. W., T. W. przez co organ w ogóle nie rozpoznał istoty sprawy. Ponadto, organ nie odniósł się w ogóle do bilingów załączonych do wniosku, które potwierdzały kontakt z księgową i korelowały z oświadczeniem księgowej T. W. Niewystarczająco organ zgromadził materiał dowody, nie zadał sobie trudu, aby zbadać sprawę jeszcze raz. W odpowiedzi na skargę ZUS, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Po dokonaniu oceny legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej reguł Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek częściowo z innych względów niż wskazane w skardze. Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony za ten okres jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Stosownie zaś do treści art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., płatnik składek przekazuje do ZUS nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie, bez prawidłowego zastosowania przez organ aktualnych w dacie orzekania przepisów prawa. Z uzasadnienia obu kontrolowanych w sprawie decyzji wynikało, że pismem z 7 grudnia 2020 r. skarżąca zwróciła się do organu z prośbą o wyjaśnienie kwoty zadłużenia wynikającej z nieterminowego opłacenia przez nią składek. Oświadczyła jednocześnie, że wniosek o zwolnienie z opłacania należności za miesiące marzec-maj 2020 r. złożyła do urny w dniu 3 kwietnia 2020 r. Ustalając, że wniosek RDZ z 3 kwietnia 2020 r. nie wpłynął, ZUS wniosek z 7 grudnia 2020 r. potraktował jako wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Rozstrzygając sprawę niniejszą ZUS pominął jednak przepisy ustawy o COVID-19, które obowiązują od 16 grudnia 2020 r., a zostały wprowadzone ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2255, dalej: ustawa zmieniająca). Z treści art. 1 pkt 24 ustawy zmieniającej wynika, że do ustawy o COVID-19 dodaje się art. 15zzzzzn², z którego wynika, że w przypadku uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki – organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1 pkt 2). W zawiadomieniu organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). Organ, rozstrzygając sprawę zarówno w pierwszej jak i drugiej instancji, nie zwrócił uwagi na powyższą nowelizację, a przepis art. 15zzzzzn² ust. 1, 2 i 3 ustawy o COVID-19 w brzmieniu obowiązującym od 16 grudnia 2020 r. ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Wskazana wyżej ustawa zmieniająca nie zawiera bowiem przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie art. 15zzzzzn². Nie budzi także wątpliwości, że termin na złożenie wniosku do 30 czerwca 2020 r. jest terminem do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki. Ustawa zmieniająca nałożyła na organ obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenie terminu 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis art. 6 k.p.a. przewiduje, że organy administracji działają na podstawie przepisów prawa (zasada legalności działania), a więc ZUS, orzekając w sprawie niniejszej, powinien wziąć pod uwagę przepisy aktualne w dacie orzekania. Ponownie rozpoznając sprawę organ jeszcze raz rozważy wniosek strony, przy uwzględnieniu powyższych uwag Sądu i zastosowaniu art. 15zzzzzn² ustawy o COViD-19. Jednocześnie ZUS będzie miał na względzie, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek winien być rozpatrywany zgodnie z zasadami ogólnymi Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiącymi m.in., że organy administracji publicznej winny stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.). Ponadto na mocy art. 77 § 1 k.p.a. organy mają obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych czynności, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że skorzystanie z możliwości stworzonej przez ZUS, tj. składania korespondencji do skrzynki wiązało się z brakiem możliwości uzyskania potwierdzenia złożenia dokumentów. Brak możliwości udokumentowania złożenia dokumentów do skrzynki powoduje, że okoliczność złożenia takiej korespondencji winna być wykazana w sposób jaki może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy – art. 75 k.p.a. Takimi dowodami mogą być oświadczenia skarżącej, czy pracownika Biura Rachunkowego, które podlegają ocenie w świetle art. 75 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. Końcowo Sąd wskazuje, że nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek strony o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność złożenia do ZUS wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Przypomnieć należy, że na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak wynika z tego przepisu w postępowaniu sądowoadministracyjnym możliwość prowadzenia dowodów jest wyjątkowa, bo obejmuje tylko dowód z dokumentów i tylko o tyle, że jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Sąd nie może zatem przesłuchać świadka, gdyż taki środek dowodowy nie jest dopuszczalny w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wszelkie dowody i wnioski dowodowe strona powinna składać we właściwym, merytorycznym postępowaniu, czyli przed organem, bo ten podmiot dokonuje oceny wniosku. Sąd takich kompetencji nie posiada, gdyż kontroluje tylko sposób działania organu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 13 kwietnia 2021 r., III SA/Gd 977/20, publ. CBOSA). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organ naruszył przepisy prawa procesowego, tj. art. 6 k.p.a. i art. 15zzzzzn² ustawy o COViD-19, czego skutkiem jest uchylenie zaskarżonej decyzji jak również decyzji jej poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.