VIII SA/Wa 302/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Protokolant starszy referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją nr [...]z [...]listopada 2018 r. Burmistrz [...] (dalej: organ I instancji, Burmistrz), działając na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: K.p.a.) w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 4 ustawy z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 roku poz. 1508 z późn. zm., dalej: u.o.p.s.) odmówił przyznania Z. L. (dalej: skarżąca, strona) specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leków i leczenia. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżąca jest wdową i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w bloku w mieszkaniu własnościowym dwupokojowym, gdzie zajmuje jeden pokój, a drugi pokój zajmuje syn D. L. prowadzący oddzielne gospodarstwo domowe i posiadający własny dochód. Skarżąca leczy się w poradni lekarza rodzinnego oraz lekarza ortopedy. Z ustaleń dokonanych przez organ I instancji wynika, że źródłem utrzymania skarżącej jest emerytura w wysokości [...]zł, której wysokość przekracza kryterium dochodowe rodziny uzasadniające przyznanie zasiłku celowego. Według oświadczenia skarżącej jej miesięczne wydatki wynoszą [...]zł - czynsz za mieszkanie, [...]zł – energia elektryczna, [...]zł - telefon komórkowy, [...]zł - koszty wyżywienia, [...]zł - środki chemiczne, [...]zł - zakup pampersów, [...]zł - leki. Burmistrz ocenił, że z analizy przedstawionych faktur za leki z miesiąca października 2018 r. na łączną kwotę 90,62 zł wynika, iż nie wszystkie leki są lekami stałymi, które skarżąca przyjmuje co miesiąc z powodu chorób przewlekłych. Dwie faktury na łączną kwotę 62,60 zł dotyczą w większości leków na przeziębienie i witamin. W wydatkach miesięcznych skarżąca podała natomiast, że na leki miesięcznie wydaje 100 zł, więc ma zabezpieczone środki pieniężne na ten cel z własnej emerytury. Burmistrz nadmienił jednocześnie, że skarżącą zakwalifikowano do pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 (FEAD). W odwołaniu od tej decyzji skarżąca opisała choroby na jakie się leczy oraz kontakty z pracownikami organu I instancji. Decyzją z [...]lutego 2019 r. znak: [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: organ odwoławczy, SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że skarżąca w dniu 19 listopada 2018 r. złożyła do organu I instancji dwa podania. W jednym z nich zwróciła się o udzielenie zasiłku specjalnego celowego na pokrycie kosztów drobnego remontu, napraw w mieszkaniu oraz zakupu wersalki. W drugim zaś domagała się przyznania zasiłku celowego w związku z chorobą i ponoszeniem kosztów leczenia i zakupu leków. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji co do tego, że licząca 69 lat skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś syn prowadzi odrębne gospodarstwo. Skarżąca jest wdową, mieszka w dwupokojowym, własnościowym mieszkaniu w bloku o powierzchni 53,30 m2, w którym zajmuje jeden pokój. Leczy się na przewlekłe choroby w poradni rodzinnej, u ortopedy i reumatologa. W dalszej kolejności organ odwoławczy ustalił, że w toku postępowania skarżąca przedłożyła trzy faktury na zakup leków: z dnia 8 października 2018 r. na kwotę 19,63 zł ([...]), z 17 października 2018 r. na kwotę 42,97 zł ([...]) oraz z dnia 31 października 2018 r. na kwotę 28,02 zł ([...]). Powołując art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 u.o.p.s., jak również § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz.1358) SKO wskazało, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza [...]zł. W tym kontekście organ wyjaśnił, że skarżąca pobiera emeryturę w wysokości [...]zł. Z dochodu tego jest w stanie zabezpieczyć potrzebę w postaci zakupu leków. W miesięcznych wydatkach jakie ponosi, skarżąca uwzględniła wydatek na leki w wysokości 100 zł i kwota ta w połączeniu z innymi wydatkami mieści się w jej dochodzie. Istotne jest przy tym, że leki wymienione w fakturach przedłożonych przez skarżącą z 8 października 2018 r. i 17 października 2018 r. opiewające na łączną kwotę 62,60 zł są to jedynie środkami farmakologicznymi wspomagającymi sezonowe schorzenia. Jedynie leki na kwotę 28,02 zł wymagają stałego zażywania przez skarżącą w związku z istniejącymi chorobami. Kolegium oceniło więc, że brak jest podstaw do objęcia skarżącej pomocą na leki i leczenie. Jest ona bowiem w stanie zabezpieczyć zakup stałych, niezbędnych w jej schorzeniach leków z posiadanego dochodu. W skardze na decyzję SKO wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się jej uchylenia w całości. W opisowej skardze zarzuciła błędne rozpoznanie stanu faktycznego przez organy obu instancji. Odnosząc się do dołączonych przez nią do wniosku faktur za leki wskazała, że [...]jako lek na [...] potrzebny jej jest przy schorzeniach [...]i [...], za inny lek - [...], zapisany został przez [...], działa zapobiegawczo przed [...]oraz [...].[...]przyjmuje stale. Podniosła, iż konieczne jest również przyjmowanie przez nią leków [...]z uwagi na występujące w jej organizmie [...]. Nadto bardzo często [...],[...],[...]dlatego potrzebne jej jest [...].[...]smaruje chore [...]i [...]. Często wykupuje również maści na [...]i [...]. Skarżąca ma uszkodzoną [...]. Potrzebna jest jej rehabilitacja oraz masaże, przy czym nie stać ją na zabiegi prywatne. Na ubezpieczenie czeka rok na rehabilitację. Nie ma zabezpieczonych środków na zakup droższych zastrzyków na [...]. W odpowiedzi na skargę SKO, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2018 poz. 2107 j.t.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2018 poz. 1302 j.t. ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając skargę w świetle powyższych kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego, przy czym w sprawie nie było sporu co do tego, że uzyskiwany przez skarżącą dochód przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, które obecnie wynosi 701 zł. Dlatego też materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć podjętych w niniejszej sprawie stanowił art. 41 ust. 1 u.o.p.s, według którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wyjaśnić należy, że pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Wnioskowany zaś przez skarżącą specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Fakt przyznania i wysokość przyznanego świadczenia zależą zatem od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania sytuacji skarżącej za "szczególnie uzasadniony przypadek". Szczególnie uzasadnionym przypadkiem jest bowiem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że zaistniały zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania (por. wyroki NSA z 8 czerwca 2018 r., I OSK 711/17; z 13 grudnia 2016 r., I OSK 1585/15; z 11 października 2016 r., I OSK 340/15; z 29 czerwca 2016 r., I OSK 1077/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd nie neguje trudnej sytuacji materialnej skarżącej, niemniej jednak skarżąca z uzyskiwanych przez siebie stałych dochodów powinna zaspokoić zakup leków, zwłaszcza, że emerytura skarżącej niemalże dwukrotnie przewyższa kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Co więcej zakup leków należy do typowych, planowanych wydatków. Nie bez znaczenia pozostało i to, że skarżąca posiada niewielki, aczkolwiek stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Wystarcza on na pokrycie wszystkich wydatków wskazanych przez nią we wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, także na zakup wszystkich leków wyszczególnionych na dołączonych do wniosku fakturach. Suma miesięcznych wydatków (czynsz, opłaty za energie elektryczną, za telefon, zakup żywności, środków chemicznych pampersów i leków) wynosi [...]zł, a zatem uzyskiwana przez skarżącą emerytura w wysokości [...]zł jest w zasadzie wystarczającym dochodem skarżącej na ich pokrycie. Nie zostało także udowodnione, że skarżącej zostały zlecone zastrzyki czy rehabilitacja, na którą skarżąca nie ma wystarczających dochodów. Okolicznością uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego nie jest także długie oczekiwanie na zabiegi w ramach publicznej opieki zdrowotnej. Wobec powyższego organy prawidłowo oceniły sytuację bytową i zasadnie odmówiły jej pomocy. Nie uszło uwadze Sądu, że wspólnie ze skarżącą zamieszkuje jej pełnoletni syn. Jak wynika zaś z oświadczenia z [...]listopada 2018 r. skarżąca nie przekazuje synowi pomocy finansowej jednak pomaga mu w formie rzeczowej w postaci środków chemicznych, odzieży lub żywnościowej. Nie zostało zaś wykazane, by syn nie był zdolny do podjęcia zatrudnienia i aby na skarżącej ciążył obowiązek jego alimentacji. Przeciwnie, jeżeli syn zamieszkuje wspólnie z matką i uzyskuje własny dochód – co wynika kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego część IV - to winien partycypować w kosztach utrzymania mieszkania. Zaoszczędzona w ten sposób przez skarżącą kwota pozwoliłaby na zakup dodatkowych leków czy leczenia w ramach prywatnej opieki zdrowotnej. Podkreślić należy, że celem pomocy społecznej nie jest zapewnienie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być realizowanie. Z kolei duża liczba osób oczekujących wsparcia powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społeczne, w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Ubocznie wskazać należy, że rolą Sądu nie jest uprawniony do prowadzenia ogólnej kontroli czy nadzoru nad administracją, a jedynie kontrola zaskarżonych aktów administracyjnych (najczęściej decyzji). Z tego względu przedmiotem oceny Sądu nie mogło być zarzucane przez skarżącą nieodpowiednie i dyskryminujące ją zachowanie organu I instancji. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stanął na stanowisku, że kwestionowane decyzje wydane zostały w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i prawnym oraz w granicach uznania administracyjnego, jakie powołana wyżej ustawa pozostawia organom orzekającym w sprawach dotyczących przyznania pomocy finansowej ze środków Skarbu Państwa. Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.