VIII SA/Wa 304/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Prezesa Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę. Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku M. O. (dalej: "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzje własną z [...] września 2013r., nr [...], odmawiającą przyznania renty specjalnej dla małoletnich wnuków skarżącej Z. i J. O. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2013 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, powołując się na art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.; dalej: "ustawa"), odmówił wnioskodawczyni przyznania renty specjalnej. W uzasadnieniu podał, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach Prezes Rady Ministrów może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej, aniżeli określone w ustawie. Wskazał, iż świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, np. zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowych zdarzeń losowych. Sytuacja bytowa wnioskodawcy, choć brana jest pod uwagę, nie może być jedyną przesłanką uzasadniającą przyznanie takiego świadczenia. Zdaniem organu, okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów nie uzasadniały przyznania skarżącej świadczenia specjalnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podał, iż przepis art. 82 ust. 1 ustawy nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym wniosek jest rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności uzasadniających potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Jednakże, zdaniem organu, poczynione w sprawie ustalenia nie wykazują szczególnego przypadku dającego podstawę przyznania skarżącej świadczenia specjalnego. Zasadniczym kryterium pozwalającym organowi na przyznanie przedmiotowego świadczenia w trybie wyjątkowym są przede wszystkim udokumentowane okoliczności wskazujące na to, iż wnioskodawca podczas swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej czy gospodarczej dokonał wybitnych zasług dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno - bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Zdaniem organu taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Kolejną przesłanką mogącą mieć wpływ na przyznanie świadczenia specjalnego jest szczególne zdarzenie losowe, czyli takie, które można uznać za nadzwyczajne, tj. posiadające element wyjątkowości. Organ wskazał, że okoliczności podane przez skarżącą nie spełniają wymaganego kryterium wyjątkowości. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne, jak już była mowa, może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Organ podniósł, iż przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę także sytuacja bytowa wnioskodawców, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej. Organ wskazał, że matka dzieci, na które wnioskowana jest renta specjalna, zginęła w wypadku samochodowym w wieku 20 lat. Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 23 lutego 2012 r. skarżąca wraz z mężem zostali ustanowieni rodziną zastępczą dla swych wnuków. Wnioskodawczyni starała się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, jednakże Prezes zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania powyższego świadczenia. Matka dzieci nigdy nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ponadto z tytułu umieszczenia małoletnich dzieci w rodzinie zastępczej otrzymują one niezbędną pomoc z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie. Zgodnie z informacją przekazaną przez skarżącą stały dochód miesięczny czteroosobowej rodziny stanowi świadczenie emerytalne skarżącej – [...] zł, dochód z prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej [...] zł, świadczenie dzieci z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie po [...] zł na dziecko, oraz alimenty od ojca dzieci w łącznej kwocie [...] zł. Stałe obciążenia domowego budżetu to: gaz, woda, prąd, podatek od nieruchomości, ogrzanie domu – ok. [...] zł, telefon, Internet – ok. 350 zł, rata kredytu hipotecznego – ok. [...] zł. Rodzina mieszka we własnym domu jednorodzinnym o pow. [...] m² z dostępem do bieżącej zimnej i ciepłej wody, centralnym ogrzewaniem. Warunki bytowe są bardzo dobre. Skarżąca wraz z rodziną nie korzystała i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Te okoliczności oraz wskazany powyżej materiał dowodowy nie wskazują, zdaniem organu, aby w sprawie wystąpiły przesłanki mogące uzasadniać przyznanie skarżącemu świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy, tj. aby wnioskodawca legitymował się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami w jakiejś dziedzinie aktywności, ani też, aby jego obecna sytuacja bytowa wynikała z nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi, w której skarżąca wyraziła niezadowolenie ze sposobu rozpatrzenia jej wniosku, podtrzymując w całości argumentację prezentowaną w postępowaniu administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. W uzasadnianiu podał, że po analizie materiału dowodowego nie ustalił okoliczności wskazujących na wybitne zasługi wnioskodawczyni dla kraju w działalności politycznej, sportowej, naukowej, społecznej, czy gospodarczej bądź też istnienie szczególnych zdarzeń losowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, upoważniający Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, do przyznania emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej, niż określone w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na jego podstawie. Co do zasady sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona. Sąd bada w takich sprawach, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru właściwego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych oraz czy przeprowadził prawidłową ocenę dowodów i użył trafnych argumentów, uzasadniających decyzję. Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając tym samym poza wyznaczone mu granice kontrolne. W ocenie Sądu, Prezes Rady Ministrów trafnie wykazał, dlaczego nie dopatrzył się w rozpatrywanej sytuacji przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego. Ocena tej okoliczności należy do organu, który dokonuje jej w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ zbadał wszystkie aspekty sprawy, zwłaszcza sytuację bytową i szczególne okoliczności wskazane przez skarżącą, uzasadniające w jej ocenie przyznanie świadczenia. Prezes Rady Ministrów wyjaśnił w sposób wyczerpujący powody podjęcia decyzji odmownej oraz wskazał na materiał dowodowy wskazany przez skarżącą i zebrany z urzędu, jako podstawę rozstrzygnięcia. Decyzja została prawidłowo uzasadniona, jak również, zdaniem Sądu, organ nie podjął jej w sposób dowolny. Także przeprowadzone postępowanie administracyjne nie zawiera uchybień, które skutkowałyby uchyleniem decyzji. W tym miejscu należy wskazać, iż mimo, że ustawodawca nie skonkretyzował kryteriów przyznania tego świadczenia i nie wymienił choćby przykładowo, jakiego rodzaju mogą to być przypadki, to przesłanki przyznania świadczenia, uwzględniające ratio legis, zostały wypracowane w judykaturze. Posiłkując się zaś wykształconą i utrwaloną linią orzeczniczą należy stwierdzić, że możliwość otrzymania świadczenia specjalnego łączy się, co do zasady z wybitnymi osiągnięciami w dziedzinie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy politycznej. Co istotne, znalazło to potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/2005, w którym zwrócił on uwagę, że celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania i zapewnienia godziwych warunków bytowych osobom, które mają indywidualne, wybitne i niepowtarzalne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Trybunał Konstytucyjny jednocześnie wyjaśnił, że: w odniesieniu do wykładni wyrażenia "szczególnie uzasadnionego przypadku", orzecznictwo łączy znaczenie użytego tu określenia z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania stosownego świadczenia. Nie można, zatem skutecznie, jak tego domaga się skarżąca, czynić organowi zarzutu, że w uzasadnieniu decyzji odwołał się do obowiązującej wykładni art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do sytuacji skarżącej, jednak zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, iż w toku przeprowadzonego postępowania ustalono wszystkie istotne okoliczności sprawy i prawidłowo przyjęto, że skarżąca nie wykazała okoliczności mogących stanowić podstawę do przyznania przedmiotowego świadczenia specjalnego. Rozumiejąc ból związany z utratą bliskiej osoby, tragizm zdarzenia, jakim był wypadek komunikacyjny w wyniku, którego poniosła śmierć matka małoletnich dzieci zdaniem Sądu ocena organu, iż są to okoliczności niewystarczające do przyznania świadczenia nie nosi znamion dowolności. Świadczenia specjalne nie mogą, bowiem stanowić odszkodowania, rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienie. Nie mają charakteru roszczeniowego. Kierując się, zatem obiektywnymi kryteriami oceny należy podzielić stanowisko organu, że w sprawie niniejszej nie występują szczególne okoliczności, nadzwyczajne zdarzenia losowe, uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia. Śmierć jednego z rodziców, nawet w tak młodym wieku, jest niewątpliwie bardzo trudnym doświadczeniem życiowym, jednakże nie jest to zdarzenie jednostkowe. O wyjątkowości podnoszonych przez stronę okoliczności nie może też przesądzać, wbrew zarzutom skargi, subiektywne przekonanie strony skarżącej, lecz muszą to być takie okoliczności, które ze względów obiektywnych mogą być traktowane, jako szczególne. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.