VIII SA/Wa 306/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Protokolant Referent-stażysta Dorota Jaworska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2012 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] lutego 2012 r., znak [...], po rozpatrzeniu odwołania T. D. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z [...] grudnia 2011 r., znak: [...] odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na [...]. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych: Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z [...] grudnia 2011 r. odmówił skarżącej przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów [...] z powodu nie spełnienia kryterium dochodowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że sytuacja materialna skarżącej jest dobra. Posiada wraz z mężem własne, stałe dochody w postaci renty inwalidzkiej oraz emerytury i dodatków pielęgnacyjnych w łącznej kwocie [...] zł, co przekracza o ponad 350% kryterium dochodowe ustalone dla rodziny zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, czyli kwotę 702 zł. Organ przedstawił swoje ograniczone możliwości finansowe, co do udzielania zasiłków celowych i to jedynie dla rodzin spełniających kryteria dochodowe. Jednocześnie nie uznał za zasadne przyznać specjalnego zasiłku celowego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Cały czas zmaga się z chorobami i musi stale przyjmować leki, na które wydaje dużo pieniędzy, w listopadzie 2011 r. wydała na leki [...] zł. Wniosła jednocześnie o przyznanie zasiłku specjalnego. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] lutego 2012 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił pogląd, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351 zł, czyli w przypadku dwuosobowej rodziny, jeżeli nie przekracza kwoty 702 zł, stanowiącej kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s., jak np. niepełnosprawność, czy też długotrwała lub ciężka choroba. Organ odwoławczy wskazał, że wniosek o przyznanie pomocy został złożony przez skarżącą [...] grudnia 2011 r. Zatem dla ustalenia sytuacji dochodowej rodziny należało przyjąć dochód z miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku (w niniejszej sprawie jest to listopad 2011 r.). Ustalono, iż dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie (emerytura skarżącej w wysokości [...] zł oraz emerytura męża w kwocie [...] zł), co daje na osobę w rodzinie [...] zł., a zatem kwotę przekraczającą dochód określony w art. 8 u.p.s., uprawniającą do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Organ podniósł również, iż rozważał przyznanie pomocy celowej specjalnej, kierując się przesłankami z art. 41 u.p.s. Ustalił, że stałe wydatki miesięczne (czynsz, gaz, energia elektryczna) wynoszą [...] zł. Zatem pozostała kwota w wysokości [...] zł powinna wystarczyć na zakup leków i na inne niezbędne potrzeby, jak np. wyżywienie. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z [...] marca 2012 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego. Uzasadniając skargę podtrzymała argumentację prezentowaną w odwołaniu od decyzji I instancji. Podniosła, że nie może funkcjonować bez pomocy osób trzecich. Jest [...]. Nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, od lat leczy się w poradniach specjalistycznych na schorzenia [...],[...],[...],[...],[...],[...]. Skarżąca podniosła, że rocznie na leki wydaje ponad [...] zł (w 2010 r. – [...] zł, a w 2011 r. – [...] zł). Do skargi dołączyła między innymi szereg zaświadczeń lekarskich o pogarszającym się stanie zdrowia, faktur VAT z apteki za 2011 r. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a podnoszone zarzuty nie dają podstaw do jej eliminacji z obrotu prawnego. Podstawą prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.: dalej: "ups"). Zgodnie z przepisem art. 7 ups, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Przepis art. 39 ups reguluje zasady przyznawania zasiłku celowego. I tak zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej – art. 39 ust.1, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu – art. 39 ust. 2 ups. Wobec powyższego należy uznać, że skarżąca, jako osoba [...] była uprawniona do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Stosownie jednak do treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ups oraz § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z 29 lipca 2009r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 ups przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 351 zł na osobę, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby w rodzinie" - przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, iż organy prawidłowo przyjęły, że dochody skarżącej przekraczały ww. kwotę stanowiącą kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego. Bezspornym jest, co jednoznacznie wynika z aktualizacji wywiadu środowiskowego z [...] grudnia 2011 r., że dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie. Na dochód ten składa się: emerytura skarżącej w wysokości [...] zł oraz emerytura jej męża w kwocie [...], co daje dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł. W tej sytuacji skarżąca nie spełniła niezbędnej przesłanki warunkującej przyznanie jej świadczenia z zakresu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego przekraczając kryterium dochodowe i prawidłowo organ administracji odmówił przyznania zasiłku celowego na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 ups. Udzielenie pomocy społecznej na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 ups jest uzależnione od spełnienia warunku w postaci nie przekroczenia przez wnioskodawcę wskazanego wyżej kryterium dochodowego, bowiem art. 39 nie został wymieniony w art. 8 ust. 1. Wykazanie, że dochód strony postępowania przekracza kwotę 702 zł (2 x 351 zł), czyni niemożliwym przystąpienie przez organ do badania, czy w danej sprawie wystąpiła ocenna przesłanka w postaci konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Wobec powyższego organ rozważał przyznanie, po myśli art. 41 ups, specjalnego zasiłku celowego. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1). Wnioskodawcy może być alternatywnie przyznany zasiłek celowy, który będzie podlegał zwrotowi w całości lub części, z mocy art. 41 pkt 2 ups. Przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się od nich, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w przepisie art. 8 ustawy. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest zatem na tyle lepsza od innych, że co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności, jednakże wyjątkowość zaistniałych okoliczności czyni zasadnym ich wnioski. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest wówczas zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej powinna być jednak niezwiązana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu. W ocenie Sądu organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie kosztów [...]. Prawidłowo ustaliły, iż sytuacja materialna skarżącej jest dobra. Stałe wydatki rodziny to: czynsz – [...] zł, gaz – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, co stanowi, że łączne stałe wydatki miesięczne wynoszą [...] zł. Pozostaje zatem do dyspozycji kwota [...] zł ([...] – [...]). Słusznie organ przyjął, że kwota ta powinna zaspokoić podstawowe potrzeby wnioskodawczyni i jej męża. Skarżąca nie wykazała, aby musiała ponosić wydatki przewyższające dochód w jej rodzinie wynikające z jej stanu zdrowia i stanu zdrowia jej męża. Prawidłowo organ odwoławczy zauważył, że skarżąca w listopadzie 2011 r. aż [...] razy dokonała zakupu leków, niekiedy w odstępach jedno lub dwudniowych. Niektóre leki kupowane były w dużych ilościach i powtarzały się, co może świadczyć, że potrzeba ich użycia może obejmować więcej niż jeden miesiąc. Tym samym wydatki na leki niezbędne do użycia przez skarżącą w jednym miesiącu są znacznie niższe niż wynika to z załączonych faktur na leki, a to oznacza, że budżet rodziny jest obciążony wydatkami na ten cel w niższej kwocie niż twierdzi skarżąca. Zakupy leków w takiej ilości, a więc na tzw. "zapas" mogą świadczyć jedynie o tym, że skarżąca posiada na to środki. Wywody te znajdują potwierdzenie w treści skargi i w załączonych do skargi fakturach VAT na zakup leków. Skoro roczne wydatki skarżącej na leki w 2011 roku wynosiły około [...] zł., to wydatek rzędu [...] zł w listopadzie 2011 r. znacznie przewyższa średnie miesięczne wydatki na ten cel. W ocenie Sądu organy obu instancji rozstrzygając sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz prawidłowo powołały i zastosowały przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organy niewadliwie ustaliły sytuację finansową skarżącej, pod względem dochodów oraz comiesięcznych wydatków i zestawiły ją ze swoimi możliwościami finansowymi. Organ I instancji przedstawił wysokość środków pieniężnych, które przeznacza na pomoc w skali miesiąca, podał liczbę wnioskodawców i wskazał, jakimi kryteriami kieruje się dokonując rozdziału posiadanych finansów. W ocenie Sądu organ wyczerpująco wyjaśnił, jakie czynniki zadecydowały o odmowie przyznania zasiłku, co nie pozwala zarzucić organowi przekroczenie granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku. Podkreślić zaś należy, że wbrew stanowisku skarżącej celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego wsparcia finansowego i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Sytuacja bytowa skarżącej musi także być weryfikowana poprzez możliwości budżetowe organu przyznającego przedmiotowy zasiłek. Pamiętać należy, że nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Wynika to chociażby, z faktu wzrastającej liczba osób oczekujących wsparcia materialnego, co powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nie przekraczającym ustawowego kryterium. Organy wskazały, że w grudniu 2011 r. Ośrodek Pomocy Społecznej otrzymał kwotę [...] zł. Przy około [...] zgłoszeniach daje to możliwość realizacji wniosków w przeciętnej wysokości [...] zł. Wobec tego organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb, z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących koniecznego wsparcia finansowego. Z uwagi bowiem na ograniczone środki finansowe, musi on limitować przyznawaną pomoc, uzależniając ją od możliwości pomocy społecznej. Z tych też względów, biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.