VIII SA/Wa 317/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Starszy referent Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...]stycznia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2015 r., znak [...], po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej: "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] stycznia 2015 r., znak [...], odmawiającą przyznania skarżącemu zasiłku celowego na wymianę prawa jazdy. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej. Decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego na wymianę prawa jazdy. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że na podstawie wniosku strony z dnia [...] grudnia 2014 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na wymianę prawa jazdy. W trakcie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu ustalono sytuację wnioskodawcy, wskazując, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przysługuje mu prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto organ podał, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], zamieszkuje w lokalu własnościowym, stałe comiesięczne wydatki mieszkaniowe ponoszą jego rodzice. Organ powołał się na treść art. 39 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Dalej wskazał, że pracownik socjalny w dniu [...] stycznia .2015 r., podczas wywiadu środowiskowego, ustalił dogodny termin i miejsce w siedzibie MGOPS w [...] w celu ustalenia założeń kontraktu socjalnego. Skarżący zachował się biernie i w dniu [...] stycznia 2015 r. odmówił zawarcia kontraktu socjalnego, co zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej skutkuje odmową przyznania świadczenia. Ponadto organ szczegółowo podał, jakiej pomocy udzielał wnioskodawcy w formie zasiłków celowych w 2014 r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że uważa decyzję za krzywdząca i niesprawiedliwą, gdyż pozbawia go możliwości, wykonywania pracy, jak również dojazdu do pracy. Prawo jazdy jest zmuszony wymieniać co 5 lat ze względu na stan zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] marca 2015 r., utrzymało w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, że dochód skarżącego kwalifikuje go do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej, ale zgłoszone potrzeby nie mieszczą się w katalogu potrzeb wymienionych w art. 39 ustawy. Organ wskazał, że przewidziane ustawą formy pomocy mają pomagać osobom w ich trudnej sytuacji życiowej, a nie wyręczać je w rozwiązywaniu problemów. Organy pomocy społecznej nie są zobowiązane do pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb wnioskodawców. Organ podkreślił, że skarżący nie wyraził zgody na podpisanie kontraktu socjalnego, mającego wzmocnić jego aktywność zawodową i samodzielność życiową, z uwagi na realizowanie już zawartego kontraktu z urzędem pracy. Powołując się na art. 11 ust. 2 ustawy, organ wskazał, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jednocześnie organ podkreślił, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji szczegółowo podał kwoty przyznane skarżącemu w 2014 r. w formie zasiłków celowych na żywność, środki czystości, leki - w ogólnej kwocie [...] zł. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika również, że skarżący w 2014 r. otrzymywał od stycznia do listopada zasiłek okresowy w kwocie [...] zł miesięcznie, a w grudniu w kwocie [...] zł. ponadto organ I instancji przyznał skarżącemu decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu żywności w kwocie [...] zł. Nie można zatem stwierdzić, iż skarżący został pozbawiony pomocy, bowiem uzyskał świadczenie w takiej wysokości, jaką organ w tym czasie dysponował. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący. W uzasadnieniu wskazał, że treści zawarte w zaskrzonej decyzji są krzywdzące i niesprawiedliwe, ponadto wyczerpują znamiona szeregu przestępstw. W dalszej części uzasadnienia skarżący nie zgodził się z twierdzeniami organów, że wykazuje bierną postawę. Wskazał, że jako osoba bezrobotna ma podpisany kontrakt z Powiatowym Urzędem Pracy i jest zobowiązany go realizować, tzn. aktywnie poszukiwać pracy. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 169 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta narusza prawo. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o udzielenie mu pomocy finansowej – oświadczenie z [...] stycznia 2015r. (k. 5 akt administracyjnych). Żądanie jego zakwalifikowano jako wniosek o przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego na wymianę prawa jazdy i zasiłku okresowego. Sprawa dotycząca przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego została rozstrzygnięta odrębną decyzją. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast przepis art. 4 powołanej ustawy stanowi, iż osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak m.in. współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, czy też nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Z kolei, zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, użyte w tej ustawie określenie "kontrakt socjalny" oznacza umowę zawartą między organem, a osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Umowa ta, której celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki na jakich ustala się poszczególne świadczenia. W myśl art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Ostateczny kształt kontraktu socjalnego, ustalenie jego treści należy do organu pomocy społecznej, co wynika także z przepisów wykonawczych, a więc z obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz. U. Nr 218, poz. 1439) - por. wyrok NSA z dnia 22 września 2011r., sygn. akt I OSK 675/11 Lex Omega nr 1068526). Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku celowego, organy pomocy społecznej zarzuciły mu, że ten nie podejmuje działań, które miałyby mu pomóc w rozwiązaniu trudnej sytuacji i nie współpracuje w tym zakresie z pracownikiem socjalnym, mimo wysiłków z jego strony. Tego braku współdziałania organy dopatrują się w tym, że skarżący odmawia podpisania kontraktu socjalnego. W tym miejscy zauważyć trzeba, że w aktach sprawy brak jest dokumentu, który byłby takim projektem kontraktu socjalnego, o którym jest mowa w art. 11 ust. 2 ustawy. Dlatego nie jest wystarczającym ani przywołanie przez organ negatywnego stanowiska w tej kwestii przez osobę ubiegającą się o świadczenie. Zatem zdaniem Sądu w kontrolowanych postępowaniach postawiony skarżącemu zarzut braku współdziałania nie został prawidłowo wykazany przez organy. Powołana okoliczność braku współpracy powinna znajdować potwierdzenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale, a uzasadnienie decyzji odmawiającej udzielenia pomocy społecznej z tego powodu powinno zawierać nie tylko wskazanie przyczyn uznania braku współpracy, ale także analizę i ocenę sytuacji osoby w odniesieniu do braku współpracy i rodzaju wnioskowanej pomocy. W konsekwencji, w realiach niniejszej sprawy, Sąd nie jest w stanie ocenić czy taki kontrakt socjalny skarżącemu został przedstawiony, skoro kontraktu tego w aktach administracyjnej sprawy Sąd nie odnalazł. Nie można więc jednoznacznie uznać, że skarżący odmówił podpisania kontraktu socjalnego, a co się z tym wiąże współpracy z ośrodkiem socjalnym. Fakt ten ma o tyle znaczenie w niniejszej sprawie, iż wywodzone są z niego skutki niekorzystne dla skarżącego w niniejszej sprawie, które stały się przyczyną odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. Aby skutecznie powoływać się na brak współdziałania strony z pracownikiem organu, jako na przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia, organ musi zebrać materiał dowodowy wskazujący na bierną lub negatywną postawę strony w toku omawianego etapu postępowania i przedstawić swoje ustalenia w tym zakresie w uzasadnieniu, a także wykazać, że sposób zachowania strony spowodował, że organ nie był w stanie stwierdzić istnienia przesłanek do przyznania świadczenia. Ponadto, należy mieć na względzie, że postawa skarżącego (jego nerwowość, podnoszenie głosu przy kontaktach z pracownikami socjalnymi) nie świadczy automatycznie o braku chęci współdziałania i braku chęci w rozwiązaniu jego trudnych problemów życiowych. Mając na uwadze wskazane uregulowania jak też wynikający z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz.U. z 2010 r., nr 218, poz. 1439), wzór kontraktu, należy zauważyć, że kontrakt socjalny musi ustanawiać uprawnienia i zobowiązania obu jego stron, w ramach wspólnie podejmowanych działań osoby ubiegającej się o świadczenia i pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej a nie tylko jednej strony kontraktu. Tymczasem z akt nie wynika jakie zobowiązania w tym zakresie miałby przyjąć na siebie pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Reasumując w ocenie Sądu organy swoim postępowaniem dopuściły się naruszenia art. 7, art. 11, art. 77 , art. 80 i art. 107 K.p.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy powinny skompletować całość brakującej dokumentacji i na tej podstawie ustalić stan faktyczny. Dopiero tak ustalony stan faktyczny sprawy powinien stanowić podstawę rozważań o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego. Ponadto organy powinny ustosunkować się do twierdzeń skarżącego dotyczących realizacji już zawartego kontraktu z urzędem pracy oraz tego, że brak prawa jazdy zmusza go do odmowy przyjęcia ofert pracy, a zatem ew. uniemożliwia jego aktywizację zawodową. Rozpoznając ponownie sprawę Sąd poddaje też pod rozwagę możliwość zakwalifikowania wniosku skarżącego jako żądania pomocy w formie pieniężnej, w celu ekonomicznego usamodzielnienia – art. 43 ust. 1 i 2 ups. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.