VIII SA/Wa 336/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Domagalska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2022 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2022 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 lutego 2022 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: organ II instancji, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 punkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy K. przez p.o. Dyrektora Centrum Usług Społecznych w K. (dalej: organ I instancji) z dnia 5 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia w całości postępowania administracyjnego. Decyzja zapadła na tle następującego stanu faktycznego i prawnego: W dniu 4 lutego 2021 r. J. T. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – I. T.. W dniu 12 marca 2021 r. Centrum Usług Społecznych w K. wydał informacje znak: [...], w której przyznał J. T. świadczenie wychowawcze na dziecko I. T., w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 2021-06-01 do 2022-05-31. Dnia 15 listopada 2021 r. do organu wpłynęło oświadczenie M. M. - matki małoletniego I. T., złożone pod odpowiedzialnością karną, że dziecko zamieszkuje wraz z matką pod adresem wskazanym w oświadczeniu tj. J. F. [...] [...] K.. Ojciec dziecka J. T. nie zamieszkuje z synem I. T. od października 2019 r. Pobierane na syna I. T. świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł oddaje miesięcznie matce dziecka w kwocie 250 zł, pozostawiając sobie pozostałą kwotę. W obiegu prawnym nie funkcjonuje również żadne postanowienie sądu odnośnie opieki naprzemiennej ,czy ustalonych kontaktów na dziecko. W związku z powyższym w dniu 16 listopada 2021 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zasadności pobierania świadczenia wychowawczego przez J. T. na dziecko I. T.. W dniu 2 grudnia 2021 r. do organu wpłynęło oświadczenie J. T., w którym potwierdził, że syna I. T. wychowuje z jego matką M. M. wspólnie, pomimo nie zamieszkiwania we wspólnym gospodarstwie domowym. Ponadto wskazał, iż na początku każdego miesiąca oddaje w gotówce M. M. - matce dziecka połowę przysługującego świadczenia wychowawczego. Żadne z rodziców nie ma ograniczonej władzy rodzicielskiej w stosunku do dziecka i jest ona wykonywana wspólnie i równocześnie. Podział świadczenia wychowawczego na syna – I. T. pomiędzy rodziców J. T. uważa za uczciwy i sprawiedliwy. Tak dotychczas odnosiła się do tego podziału również matka dziecka M. M.. Jak wynika z oświadczenia ojciec dziecka ponosi również wydatki z przyznanego świadczenia wychowawczego związane z wykonywaniem władzy rodzicielskiej, wychowaniem, rozwijaniem uzdolnień/umiejętności syna I. T.. W dniu 6 grudnia 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek M. M. (dalej: "strona", "skarżąca") ubiegającej się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko I. T.. Decyzją z dnia 5 stycznia 2017 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 104 oraz art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 10 i art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.; dalej: "u.p.p.w.d.") umorzył w całości postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek strony złożony w dniu 6 grudnia 2021r. z przyczyn podanych w uzasadnieniu. Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że powodem takiego rozstrzygnięcia był fakt, iż w dniu 12 marca 2021r. wydano informację znak: [...], w której przyznano J. T. (na wniosek złożony przez niego w dniu 4 lutego 2021r.) świadczenie wychowawcze na dziecko I. T. w kwocie 500 zł miesięcznie, na okres od 1.06.2021r. do 31.05.2022r. Organ I instancji uznał, iż świadczenie wychowawcze nie może być przyznane matce dziecka – M. M., na wniosek złożony przez nią w dniu 6 grudnia2021 r. chociaż dziecko z nią zamieszkuje. Jednocześnie wskazał, że żadne z rodziców nie ma ograniczonej władzy rodzicielskiej w stosunku do dziecka i jest ona wykonywana wspólnie i równocześnie, pomimo niezamieszkiwania J. T. z synem I.. W obrocie prawnym nie funkcjonuje też żadne postanowienie sądu odnośnie opieki naprzemiennej, czy ustalonych kontaktów z dzieckiem. Postępowanie zaś wykazało, że J. T. oddaje każdego miesiąca matce dziecka połowę pobieranego świadczenia wychowawczego. Dlatego, zdaniem organu I instancji, zasadnym było umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem strony z dnia 6 grudnia 2021r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca. W jego uzasadnieniu podała m.in., że w dniu 4 lutego 2021r. J. T. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – I. T., jednak w tym momencie nie zamieszkiwał on z synem (opuścił rodzinę w październiku 2019r.). Jej zdaniem, przeprowadzone dwa wywiady środowiskowe w dniach 10 i 21 grudnia 2021r. nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że stałą i wyłączną opiekę nad synem sprawuje skarżąca. J. T. nigdzie zaś nie oświadczył jakoby zamieszkiwał razem z synem, a jedynie udzielił informacji o sprawowanej wspólnie z matką opiece, podając przy tym ramy czasowe nie mające odzwierciedlenia w rzeczywistości. Kolegium, wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z dnia 15 lutego 2022 r., orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Przytoczyło brzmienie art. 4 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Dalej podniosło, iż w sprawie niekwestionowanym jest, że rodzice dziecka nie posiadają orzeczenia sądu o ustaleniu opieki naprzemiennej nad dzieckiem. Obydwoje rodzice mają jednocześnie pełnię władzy rodzicielskiej nad synem I.. W istniejącym stanie faktycznym ma zatem zastosowanie art. 22 u.p.p.w.d., z którego jednoznacznie wynika, że w przypadku zbiegu prawa rodziców świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. SKO zauważyło, że spośród kryteriów, od których spełnienia należy uznanie, że dana osoba mieszcząca się w katalogu osób uprawnionych w art.4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. sprawuje opiekę nad dzieckiem, znaczące miejsce (choć nie decydujące) zajmuje kryterium wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem. Zaznaczyło, że świadczenie wychowawcze przysługuje tylko jednemu z rodziców nie tylko wtedy, gdy rodzic samotnie wychowuje dziecko, ale również w przypadku, gdy dziecko mieszka z każdym rodzicem - czy to wspólnie z obojgiem rodziców, czy też z każdym z rodziców na zmianę - i każdy z rodziców partycypuje w utrzymaniu dziecka. Dalej Kolegium podniosło, iż w sprawie niekwestionowanym jest, że I. T. jest zameldowany i mieszka razem z matką w domu mieszczącym się w K. ul. J. F. [...], będącym własnością obydwojga rodziców. Wskazało także, że z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych i oświadczeń stron wynika m.in., że ojciec dziecka – J. T. nie mieszka ze skarżącą i dzieckiem od października 2019r. Z rozmowy przeprowadzonej ze Skarżącą - jak wynika z wywiadu - głównie ona zajmuje się dzieckiem, tzn. zawozi go do szkoły oraz na zajęcia pozalekcyjne, przygotowuje posiłki, pomaga w zajęciach higienicznych, odrabia lekcje, organizuje wypoczynek, czas wolny, zaspokaja potrzeby bytowe, opłaca rachunki i robi zakupy. Pozostawia sobie jednocześnie paragony/faktury za zakupy i opłaty, które dotyczą utrzymania i zaspokajania potrzeb dziecka i raz w miesiącu spotyka się z J. T. i rozlicza wydatki. Z kolei J. T. pokrywa 1/4 rachunków za media i 1/2 wydatków związanych z utrzymaniem dziecka zgodnie z przedłożonymi mu rachunkami. W trakcie wywiadu skarżąca oświadczyła też, że J. T. zajmuje się dzieckiem w miarę swoich możliwości oraz chęci. Nie ma ściśle ustalonych terminów/dni, w jakie dziecko pozostaje pod jego opieką, czasem jest to 5 razy w tygodniu, czasem raz na tydzień, lecz częściej jest pod jej opieką. Natomiast w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z J. T. ustalono, że partycypuje on w kosztach utrzymania syna, tj. rozlicza i oddaje w 50% wszystkie wydatki związane z synem, jego utrzymaniem i wychowaniem, które pokrywa matka. Pokrywa również koszty związane z opłatami za dom, w którym mieszka syn i skarżąca (w stosunku 1/4 całości rachunków). Koszty zaś, które on ponosi kiedy dziecko przebywa pod jego opieką, nie są rozliczane z matką. Skarżąca, w oświadczeniu z 15 listopada 2021r., podała m.in., iż że co prawda ojciec dziecka nie zamieszkuje z nimi od X.2019r., mimo to oddaje miesięcznie 250 zł, pozostawiając sobie pozostałą kwotę. Kolegium uznało, iż w ustalonym stanie faktycznym, wiarygodnym jest stwierdzenie, iż obydwoje rodzice wspólnie uzgodnili, które z nich ma złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022. Skoro bowiem świadczenie wychowawcze ustalone zostało informacją z dnia 12 marca 2021r. i skarżąca otrzymywała w każdym miesiącu, począwszy od 1 czerwca 2021r. połowę świadczenia wychowawczego przekazywanego jej przez J. T., to między rodzicami dziecka doszło do zgodnych ustaleń w tym zakresie. Konkludując Kolegium stwierdziło, że pomimo iż dziecko zamieszkuje ze skarżącą, to w obecnym stanie faktycznym brak jest podstaw do pozbawienia prawa do świadczenia wychowawczego J. T., a tym samym ustalenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w obecnie trwającym okresie świadczeniowym. W takiej sytuacji, zdaniem SKO, zasadnym było umorzenie postępowania o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna I. na okres świadczeniowy 2021/2022, wszczętego wnioskiem skarżącej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję organu odwoławczego z dnia 15 lutego 2022 r. wywiodła skarżąca, nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów tj.: 1) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. polegające na dokonaniu dowolnej oceny materiału dowodowego i przyjcie za podstawę rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, że strony M. M. i J. T. poczyniły zgodne ustalenia, które z nich ma złożyć wniosek o świadczenie wychowawcze oraz sposobu jego podziału, podczas gdy brak jest dowodów pozwalających na poczynienie takich ustaleń; 2) art. 4 ust. 2 pkt. 1 u.p.p.w.d. poprzez: a) niezastosowanie się do jego dyspozycji i umorzenie postępowania w sprawie, w sytuacji gdy zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż przesłanki do otrzymania świadczenia wychowawczego spełnia wyłącznie wnioskodawczym M. M., b) przyjęcie, że podział świadczenia wychowawczego między rodzicami i jednocześnie fakt, iż oprócz tego J. T. partycypuje dodatkowo w kosztach utrzymania syna oraz w miarę możliwości opiekuje się nim, uzasadnia brak podstaw do pozbawienia go prawa do świadczenia wychowawczego, podczas gdy przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego stypizowane w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy są sprecyzowane w sposób jasny i wiążący, a działanie Organu dowolnie wyłączające którąkolwiek z nich jest działaniem pozbawionym podstaw prawnych; 3) art. 22 u.p.p.w.d. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy brak jest zbiegu praw rodziców do świadczenia wychowawczego, ponieważ przesłanki do jego otrzymania spełnia wyłącznie wnioskodawczyni M. M.. Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji oraz przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia wychowawczego, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jak przy tym wynika z art. 4 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Co przy tym istotne, na mocy art. 22 zdania 2 i 3 u.p.p.w.d., jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Z zacytowanych przepisów wynika, że co do zasady, świadczenie wychowawcze jest świadczeniem niepodzielnym. Przysługuje zawsze albo matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu. Świadczenie wychowawcze przysługuje więc tylko jednemu z rodziców nie tylko wtedy, gdy rodzic samotnie wychowuje dziecko, ale również w przypadku, gdy dziecko mieszka z każdym rodzicem – czy to wspólnie z obojgiem rodziców, czy też z każdym z rodziców na zmianę – i każdy z rodziców partycypuje w utrzymaniu dziecka. Wówczas świadczenie wychowawcze wypłacane jest temu rodzicowi, który pierwszy złoży wniosek (art. 22 zd. 2 u.p.p.w.d.). Zasadniczo organ rozstrzygający w sprawach przyznania świadczenia wychowawczego po wpływie stosownego wniosku nie weryfikuje, czy dziecko mieszka i pozostaje na utrzymaniu wnioskującego rodzica. Wyjątek od tej zasady został jednak przewidziany w art. 22 u.p.p.w.d. i dotyczy sytuacji, w której wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego został złożony przez drugiego rodzica w okresie pobierania świadczenia wychowawczego przez pierwszego z nich. Wówczas obowiązkiem organu właściwego jest ustalenie kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że jej istota sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, które z rodziców dziecka jest uprawnione do otrzymywania świadczenia wychowawczego w sytuacji braku wspólnego zamieszkiwania rodziców (rozwiedzionych, żyjących w separacji, w rozłączeniu) i ustaleniu, że dziecko pozostaje na utrzymaniu i zamieszkuje u obojga rodziców w porównywanych i powtarzających się okresach. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ojciec dziecka – I. T., na skutek wniosku z 4 lutego 2021r., ma ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na okres 1 czerwca 2021r. do 31 maja 2022r. na mocy rozstrzygnięcia właściwego organu z dnia 12 marca 2021r. Ponadto ustalono, że ½ tegoż świadczenia przekazuje matce dziecka, jak i, że partycypuje on w kosztach zamieszkania, wychowania i utrzymania dziecka wraz z jego matką (zwraca ½ poniesionych wydatków). W ocenie Sądu organy orzekające w kontrolowanej sprawie prawidłowo ustaliły, że w tego rodzaju sprawach, w których zachodzi tzw. zbieg prawa do świadczeń (art. 22 u.p.p.w.d.), orzecznictwo sądowe przyjmuje, że w przypadku ustalenia, iż dziecko pozostaje na utrzymaniu i zamieszkuje u obojga rodziców (rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu) w porównywalnych i powtarzających się okresach, świadczenie wychowawcze należy wypłacać temu rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek (art. 22 zd. 2 u.p.p.w.d.). Jedynym przypadkiem podziału świadczenia pomiędzy dwójkę rodziców jest bowiem, jak już powyżej wskazano, przypadek sprawowania opieki naprzemiennej na podstawie orzeczenia sądu (art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.), co w niniejszej sprawie nie zachodzi. Innymi słowy, jeżeli z ustaleń organu właściwego wynika, że rodzice sprawują opiekę naprzemienną nad dziećmi, ale nie wynika ona z orzeczenia sądu, tylko z wzajemnych ustaleń między rodzicami, świadczenie wychowawcze należy wypłacać temu rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek, co w kontrolowanej sprawie uczyniono. Zasadnie zatem organy orzekające stwierdziły, że, w przedstawionym wyżej stanie faktycznym sprawy, brak jest podstaw do pozbawienia J. T. prawa do świadczenia wychowawczego i ustalenia go skarżącej. Należy bowiem zauważyć, że wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem. W okolicznościach kontrolowanej sprawy nie budzi wątpliwości Sądu, że opiekę nad I. T. sprawuje zarówno jego ojciec (który jako pierwszy złożył stosowny wniosek), jak i matka. Stąd też prawidłowe jest stanowisko organów orzekających o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej z dnia 6 grudnia 2021r. Z powyższych względów zarzuty skargi okazały się bezzasadne. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie stwierdził, by zaskarżona decyzja była dotknięta wadami które uzasadniałyby jej uchylenie. Organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Tak ustalony stan faktyczny stał się podstawą prawidłowego zastosowania przepisów prawa, co szczegółowo wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stąd też nieuzasadnione są zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania tj. art. 7 w związku z art. 77 k.p.a., jak przepisów prawa materialnego tj. art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 22 u.p.p.w.d. Na marginesie Sąd zauważa, iż w związku z upływem terminu na jaki przyznano J. T. wnioskowane świadczenie, strony powinny ustalić rodzica, który będzie składał wniosek i otrzymywał świadczenie wychowawczego w przyszłym okresie świadczeniowym, aby uniknąć tego rodzaju konfliktów. Mając na względzie powyższe Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.