VIII SA/Wa 339/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] marca 2022 r. znak: [...]Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej: Minister, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 23a ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), art. 5 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE.L.166.1 z 30 kwietnia 2004 r. ze zm., dalej: rozporządzenie Nr 883/2004), po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody [...] (dalej: Wojewoda, organ I instancji) z [...] grudnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania S. P. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na rzecz syna Ł. P. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca [...] listopada 2021 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej: MOPS) z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem Ł. P., urodzonym [...] stycznia 2016 r. Z uwagi na okoliczność, że wnioskodawca od 2010 r. ma ustalone prawo do renty zarówno na terytorium I., jak i na terytorium Polski, w sprawie mają zastosowanie przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda, po analizie materiału dowodowego, decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...], działając na podstawie art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r., odmówił stronie w okresie od [...] listopada 2021 r. do [...] stycznia 2024 r. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem z uwagi na ustalone prawo do renty. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił, że Wojewoda nie uwzględnił istotnych okoliczności sprawy, w tym orzeczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Minister w swojej decyzji powołał treść art. 68 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Nr 883/2004 i w związku z tym uznał, że pierwszeństwo do wypłaty świadczeń w sytuacji wnioskodawcy leży po stronie instytucji polskiej. Zgodnie z art. 5 lit. a) ww. rozporządzenia pobieranie przez skarżącego i. renty należy uznać za równoważne z pobieraniem polskiej renty. Wymienione świadczenie znajduje się jednak w katalogu przesłanek wykluczających możliwość przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o czym mówi art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r. Poza tym z orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. (dalej: ZUS) z [...] maja 2020 r. Nr [...] wynika, że wnioskodawca został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W związku z tym, w ocenie Ministra, wobec skarżącego nie ma zastosowania wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. w sprawie sygn. akt SK 2/17, z którego wynika, że art. 17 ust. 5 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Od powyższej decyzji Ministra skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powołując się ponownie na treść ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem skarżącego posiadanie uprawnienia z tytułu całkowitej niezdolności do pracy nie stanowi formalnej przeszkody w możliwości podjęcia zatrudnienia przez taką osobę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 t.j., dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom wymienionym w pkt 1-4 cyt. przepisu, jeżeli nie podejmują oni lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Do kręgu osób wymienionych w punkcie 1 tego przepisu należą ojciec lub matka osoby niepełnosprawnej. Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do renty. Stan faktyczny ustalony w sprawie nie był kwestionowany i nie budzi wątpliwości. Małoletni syn skarżącego orzeczeniem z [...] listopada 2018 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych, z tym że niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa, a orzeczenie wydano do [...] stycznia 2024 r. (k. 6 akt administracyjnych). Wnioskodawca z kolei jest trwale całkowicie niezdolny do pracy, co wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2020 r. (k. 18 akt administracyjnych). Od 2010 r. skarżący ma ustalone prawo do renty na terytorium I. (informacja [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. z [...] lutego 2020 r. – k. 25 akt administracyjnych) oraz renty wypłacanej na terytorium Polski. Organ I instancji ustalił, że matka dziecka – A. P. od [...] czerwca 2017 r. również jest uprawniona do renty na terytorium Polski. Organy orzekające w niniejszej sprawie (Wojewoda i Minister) na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 22 i art. 23a ust. 4 u.ś.r. są właściwe w sytuacji stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mających na celu wyeliminowanie sytuacji, w których świadczenie byłoby wypłacane przez więcej niż jedno państwo. Świadczenie pielęgnacyjne podlega przepisom o koordynacji świadczeń i jest regulowane przez rozporządzenie Nr 883/2004, którego przepis art. 68 ust. 1 reguluje zasady pierwszeństwa udzielania tych świadczeń. W odniesieniu do skarżącego organy ustaliły, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno państwo członkowskie z tego samego tytułu, kolejność pierwszeństwa ustalana jest poprzez odniesienie do kryteriów dodatkowych - w przypadku świadczeń uzyskiwanych na podstawie otrzymywania emerytur lub rent – miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem, że emerytura lub renta jest wypłacana na podstawie jego ustawodawstwa i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najdłuższy okres ubezpieczenia lub zamieszkania na podstawie kolidujących ustawodawstw (art. 68 ust. 1 lit b) rozporządzenia Nr 883/2004). W związku z powyższym pierwszeństwo do wypłaty świadczeń leży po stronie instytucji polskiej, a co za tym idzie należało zbadać przesłanki do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na terytorium Polski. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy fakt, że osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem (wnioskodawcy) przysługuje prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, jest podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego niepodejmowaniu, można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowaniem przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, publ. CBOSA). Jak wynika z akt sprawy orzeczeniem z [...] maja 2020 r. skarżący został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy. W takiej sytuacji należy uznać, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ([...] listopada 2021 r.) niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia jest rezultatem obiektywnych okoliczności uniemożliwiających mu wykonywanie pracy, tj. stanu zdrowia. Nie można zatem uznać, że istnieje "niezbędny" związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz tylko do osób, które z tego właśnie powodu (a nie z innych powodów) zaprzestają aktywności zawodowej. Wyklucza to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom uznanym za całkowicie niezdolne do pracy. Wprawdzie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jednak orzeczenie to nie zmienia obecnej sytuacji skarżącego z uwagi na to, że wyrok dotyczy osób otrzymujących rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, a skarżący otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W niniejszej sprawie nie zachodzi więc przypadek, o którym mowa w przywoływanym w skardze przez skarżącego wyżej wymienionym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Sądu organy orzekające prawidłowo ustaliły, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad małoletnim synem z uwagi na pobieranie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Przeprowadzone w sprawie postępowanie było zgodne z zasadami określonymi w k.p.a. oraz u.ś.r. Dlatego Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.