VIII SA/Wa 343/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Protokolant Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2010 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia kary porządkowej oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. znak [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. działając na podstawie art. 216 w związku z art. 262 § 1 pkt 1, art. 262 § 6, art. 263 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., zwana dalej Ordynacja podatkowa) orzekł o odmowie uchylenia kary porządkowej nałożonej na A. G. postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. znak [...] w wysokości [...] zł. w związku z nieusprawiedliwionym niestawiennictwem na wezwania: 1. nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. doręczonego w dniu [...] grudnia 2008 r. do osobistego stawiennictwa w siedzibie Urzędu Skarbowego w Z. w celu przesłuchania w charakterze świadka; 2. nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. doręczonego w dniu [...] stycznia 2009 r. do osobistego stawiennictwa w siedzibie [...] Urzędu Skarbowego w R. w celu przesłuchania w charakterze świadka; 3. nr [...] z dnia [...] września 2009 r. doręczonego w dniu [...] września 2009 r. do osobistego stawiennictwa w siedzibie Urzędu Skarbowego w Z. w celu przesłuchania w charakterze świadka; 4. nr [...] z dnia [...] września 2009 r. doręczonego w dniu [...] września 2009 r. do osobistego stawiennictwa w siedzibie Urzędu Skarbowego w Z. w celu przesłuchania w charakterze świadka. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ skarbowy przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Wyjaśnił, iż pismem z dnia [...] listopada 2009 r. skarżący zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z wnioskiem o uchylenie nałożonej nań kary porządkowej jako bezpodstawnej. Nieobecność w terminach wskazanych w wezwaniach organu uzasadnił pobytem w podróżach służbowych, dodał że specyfika jego pracy nie pozwala na zaplanowanie z dwutygodniowym wyprzedzeniem terminu, w którym mógłby stawić się w urzędzie. Również obowiązujące przepisy, nakazujące zawiadomienie strony o terminie przesłuchania świadka na co najmniej 7 dni przed terminem przeprowadzenia tej czynności nie mogą powodować, że odmówi pracodawcy wyjazdu w trasę i utraci należne z tego tytułu wynagrodzenie. W odniesieniu do wezwania z dnia [...] września 2009 r. skarżący podał, iż odebrał je będąc w podróży służbowej, a w dacie przesłuchania ([...] września 2009 r.) przebywał poza granicami kraju. Organ skarbowy stwierdził, iż wielokrotnie zarówno w postępowaniu kontrolnym jak i podatkowym prowadzonym w sprawie M. K. wzywał stronę na przesłuchania w charakterze świadka. Okoliczność tę potwierdzają wezwania nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. (termin przesłuchania – [...] grudnia 2008 r.) i nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. (termin przesłuchania – [...] grudnia 2008 r.). Przychylając się do prośby skarżącego z [...] grudnia 2008 r. organ umożliwił złożenie zeznań przed urzędem skarbowy właściwym ze względu na miejsce zamieszkania świadka. Wezwanie w tym zakresie nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. doręczone zostało w dniu [...] stycznia 2009 r. (termin przesłuchania [...] stycznia 2009 r.). Na wezwanie świadek nie stawił się, zaniechał także usprawiedliwienia swej nieobecności. Do organu wpłynęła natomiast w dniu [...] stycznia 2009 r. od jego pracodawcy informacja, iż świadek przebywa w podróży służbowej. Organ wskazał, iż w związku z nieusprawiedliwionym niestawiennictwem na wezwanie z dnia [...] grudnia 2008 r. i [...] stycznia 2009 r. wydał w dniu [...] lutego 2009 r. postanowienie o ukaraniu świadka karą porządkową w wysokości [...] zł. Na wniosek świadka z dnia [...] lutego 2009 r. organ skarbowy postanowieniem z dnia [...] marca 2009 r. orzekł o przywróceniu terminu do złożenia wniosku o uchylenie kary porządkowej i postanowienie w tym przedmiocie uchylił. Jednocześnie organ poinformował skarżącego, iż relacje z pracodawcą oraz charakter pracy nie mogą stanowić przeszkody dla organu skarbowego w realizacji jego ustawowych zadań. W odniesieniu do przyszłych wezwań zlecił skarżącemu podjęcie czynności zmierzających do stawienia się w urzędzie. Wyjaśnił także, iż w sytuacji doręczenia na adres domowy korespondencji w czasie pobytu świadka w podróży służbowej właściwym jest skontaktowanie się przez świadka z osobą, która wystawiła wezwanie w celu przesunięcia terminu złożenia zeznań. Nadto pouczył stronę o zasadach i trybie składania zeznań. Naczelnik zauważył, iż kolejne wezwanie nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. zostało zwrócone do organu jako nie podjęte w terminie. Natomiast wezwanie nr [...] z dnia [...] września 2009 r. zostało doręczone osobiście świadkowi w dniu [...] września 2009 r. Pomimo tego w dniu przesłuchania ([...] września 2009 r.) skarżący nie stawił się, swej nieobecności nie usprawiedliwił. Jego pracodawca nadesłał zaś pismo, z treści którego wynikało, iż świadek przebywa w podróży służbowej, a o terminie przeprowadzenia czynności dowiedział się będąc "w trasie" od żony która odebrała korespondencję. Okoliczności tej organ nie uznał, bowiem z dokumentów sprawy wyraźnie wynikało, iż przedmiotowe wezwanie świadek odebrał osobiście, a fakt ten potwierdził w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej w dniu [...] września 2009 r. z pracownikiem organu. Organ zaznaczył, iż w celu umożliwienia świadkowi stawiennictwa na przesłuchanie podjął próbę ustalenia terminu przeprowadzenia czynności z jego pracodawcą, który oświadczył, iż w dniach od [...] do [...] października 2009 r. świadek prawdopodobnie będzie mógł stawić się na wezwanie organu. Wezwaniem nr [...] z dnia [...] września 2009 r. (doręczonym [...] września 2009 r.) organ wezwał świadka na przesłuchanie na dzień [...] października 2009 r. W dniu [...] października 2009r. wpłynęło pismo świadka, w którym wniósł o przesłuchanie w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na jego miejsce zamieszkania. Udzielając odpowiedzi na powyższe w dniu [...] października 2009 r. organ wskazał, iż termin przesłuchania ustalony został z pracodawcą świadka i nie zostanie zmieniony. W terminie wyznaczonym świadek nie stawił się, nie usprawiedliwił także swej nieobecności. Jego pracodawca złożył natomiast pismo (w dniu [,,,] października 2009 r.) informujące, że świadek jest w podróży służbowej i nie stawi się na przesłuchanie. W konkluzji rozstrzygnięcia organ wywiódł, iż brak jest podstaw do uznania, że podróż służbowa, która odbywa się w porozumieniu i na zlecenie pracodawcy, w sprawie którego świadek ma składać zeznania stanowi okoliczność usprawiedliwiającą nieobecność świadka na wezwanie organu. Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. znak [...] Dyrektor Izby Skarbowej w W. biorąc za podstawę art. 216, art. 200 § 2 w związku z art. 13 § 1 pkt 2 lit. a i art. 233 § 1 pkt 1w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej po rozpoznaniu zażalenia A. G. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie organ odwoławczy stwierdził zasadność podjętego przez Naczelnika rozstrzygnięcia. Wyjaśnił, iż ustalony w sprawie stan faktyczny pozwala na przyjęcie, że wysokość kary porządkowej jest odpowiednia do przewinienia skarżącego. Uwzględniając ogólne zagrożenie karą w wysokości 2.600,00 zł, wymiar kary w wysokości [...] zł uznał za sprawiedliwy i uzasadniony. Podał, iż z uwagi na konieczność przeprowadzenia postępowania kontrolnego organ zasadnie wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa. Mimo prawidłowości sporządzenia i doręczenia wezwań świadek nie zastosował się do żądania organu. Swojej nieobecności na wezwania nie usprawiedliwił. O nieobecności świadka organ skarbowy był informowany pismami z dnia [...] stycznia 2009 r., [...] lutego 2009 r., [...] września 2009 r. i [...] października 2009 r. przez pracodawcę skarżącego. Podkreślił, iż wezwanie wystosowane było do skarżącego występującego w charakterze świadka i to jemu wymierzona została kara porządkowa. Tym samym tylko skarżący względnie osoba przez niego upoważniona mógł usprawiedliwić swoją nieobecność. Charakteru takiego nie mają wyjaśnienia M. K., który w prowadzonym przez organ skarbowy postępowaniu jest pracodawcą świadka oraz podmiotem wobec którego prowadzone było postępowanie kontrolne i podatkowe. Czasowa nieobecność świadka w domu nie stanowiła przeszkody nie do przezwyciężenia do dokonania czynności procesowej. Powołując treść przepisu art. 156 § 1 Ordynacji podatkowej organ wywiódł, iż wezwany jest obowiązany do osobistego stawiennictwa na obszarze województwa, w którym zamieszkuje lub przebywa. Wezwanie powyższe nakłada obowiązek określonego zachowania się po stronie zobowiązanego, które może sprowadzać się do złożenia wyjaśnień, złożenia zeznań lub dokonania określonej czynności. O sposobie wykonania obowiązku decyduje każdorazowo organ podatkowy. Nałożenie przez organ obowiązku złożenia wyjaśnień uzależnione jest od niezbędności czynności dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy lub jej rozstrzygnięcia. Ocena tej niezbędności leży w gestii organu. Organ odwoławczy stwierdził, że kara porządkowa stanowi sankcję administracyjną, służącą zdyscyplinowaniu uczestników postępowania do określonych zachowań podyktowanych czynnościami urzędu. Przy wymierzaniu wszelkich kar organ winien brać pod uwagę okoliczności podmiotowe, związane z osobą sprawcy i okoliczności przedmiotowe związane z czynem. W wymierzaniu kary należy brać pod uwagę obowiązującą zasadę miarkowania. Nadto okoliczności podmiotowe i przedmiotowe związane z ustaleniem kary winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia o nałożeniu kary. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył działający przez pełnomocnika A. G. wnioskując o uchylenie zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Wydanemu rozstrzygnięciu strona skarżąca postawiła zarzut naruszenia art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 239 Ordynacji podatkowej oraz art. 262 § 6 i art. 217 § 1 i 2 w związku z art. 210 § 4 w związku z art. 219 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia pełnomocnik skarżącego przedstawiając zwięźle stan sprawy powołał argumenty wskazujące na niezasadność podjętego rozstrzygnięcia. Przytaczając treść przepisów regulujących zasady nakładania i uchylania kar porządkowych strona stwierdziła, iż przesłanki uchylenia postanowienia nakładającego karę porządkową są przesłankami fakultatywnymi. Wystąpienie którejkolwiek z nich nie powoduje obowiązku uchylenia postanowienia, powoduje jednak konieczność rozważenia przez organ zasadności jego uchylenia. W ocenie pełnomocnika zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, iż w związku z dokonywanymi przez organ wezwaniami skarżący każdorazowo podejmował działania w celu usprawiedliwienia swojej nieobecności w urzędzie. Skarżący wielokrotnie podnosił, iż z uwagi na charakter i specyfikę wykonywanej pracy polegającej na częstych wyjazdach w odległe trasy międzynarodowe, nie jest praktycznie możliwe wcześniejsze określenie wyjazdu czy też przyjazdu z trasy kierowcy. Powyższe uzależnione jest od wielu czynników, na które kierowca nie ma wpływu np. zlecenia transportowe lub ich brak opóźnienia firm załadunkowych w przygotowaniu towarów, okresowe braki ładunków, awarie techniczne, blokady dróg, strajki, okresowe ograniczenia ruchu itp. Skarżący wiele razy wskazywał, że powodem nie stawienia się w urzędzie jest konieczność wykonania zleconej pracy, co wiązało się z ciągłymi wyjazdami służbowymi poza granicę kraju. Wskazał, iż tożsame z późniejszymi przyczyny niestawienia się na wezwanie organu wskazane w piśmie z dnia [...] lutego 2009 r. zostały przez organ uznane za usprawiedliwione. Rozbieżność organu w ocenie takich samych okoliczności jest niezrozumiała, nieuzasadnione jest także nałożenie po raz wtóry kary porządkowej z tego samego powodu, tj., nieobecności świadka w wyznaczonym przez urząd terminie. Uznał, iż okoliczności powoływane w zażaleniu na postanowienie orzekające o nałożeniu kary obligowały organ do rozważenia nie tyle celowości wydania postanowienia o ukaraniu karą porządkową co do istnienia podstaw prawnych zastosowania orzeczonej sankcji. Obowiązkiem organu było przede wszystkim odniesienie się do powoływanej przez skarżącego przyczyny nieobecności na przesłuchaniu ze wskazaniem argumentów przemawiających za takim stanowiskiem urzędu. Organ winien mięć ma uwadze, że osobie wezwanej w charakterze świadka można zarzucić niedopełnienie obowiązku wtedy, gdy nie bierze udziału w czynnościach procesowych bez wskazania wiarygodnych przyczyn niestawiennictwa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zdaniem Sądu, postanowienie organu odwoławczego nie zawiera uchybień, które mogły by uzasadniać wyeliminowanie go z obrotu prawnego. Przedmiot sporu ogranicza się do odpowiedzi na pytanie, czy zasadnie organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu podatkowego I instancji, mocą którego organ ten odmówił uchylenia kary porządkowej nałożonej na skarżącego postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w wysokości [...] zł. Materialnoprawną podstawę wydanego przez organu rozstrzygnięcia stanowił art. 262 § 6 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może, na wniosek ukaranego, złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, uznać za usprawiedliwione niestawiennictwo i uchylić postanowienie nakładające karę. Z powołanego przepisu wynikają dwa środki prawne przysługujące ukaranemu: zażalenie (§ 5) oraz wniosek o uchylenie kary porządkowej (§ 6). Każdy z przysługujących środków prawnych rodzi odmienne skutki. Zażalenie powoduje bowiem weryfikację przez organ odwoławczy zasadności samego ukarania (w tym także, co do jego wysokości), natomiast wniosek o uchylenie kary porządkowej ma charakter węższy, bowiem ocenie w postępowaniu wywołanym tym wnioskiem nie podlega postanowienie o ukaraniu karą pieniężną, a wyłącznie fakt, czy niestawiennictwo zostało usprawiedliwione. Wniosek o uchylenie kary porządkowej powinien zatem zawierać argumenty usprawiedliwiające niestawiennictwo lub niewykonanie innego obowiązku. Tym samym środek ten jest aktualny wtedy, gdy podnosi okoliczności usprawiedliwiające powstanie okoliczności, stanowiących podstawę decyzji organów podatkowych o ukaraniu. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że kara porządkowa została wymierzona skarżącemu za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na kilkakrotne wezwania organu w związku z potrzebą przesłuchania w charakterze świadka w sprawie dotyczącej pracodawcy skarżącego. Sąd podziela stanowisko, że ocena czy złożenie przez podatnika wyjaśnień jest niezbędne pozostaje w gestii organu, przed którym toczy się postępowanie. Niewątpliwie w sytuacji gdy wezwany nie stosuje się do wezwania organu, organ podatkowy ma prawo podjąć dopuszczalne prawem kroki zmierzające do uzyskania od podatnika wyjaśnień. Takim dopuszczalnym środkiem dyscyplinującym jest przewidziana w art. 262 § 1 Ordynacji podatkowej kara porządkowa. Środek ten ma na celu zdyscyplinowanie podatnika i stosowany jest aby wyegzekwować określone zachowanie podatnika. Skarżący został wezwany w celu złożenia zeznań, a podstawę prawną tego wezwania stanowił art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Każde wezwanie – stosownie do treści art. 159 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej – zawierało pouczenie o skutkach prawnych niezastosowania się do wezwania tj. możliwości nałożenia kary porządkowej do wysokości 2.600,00 zł. (2.500,00 zł w pierwszych wezwaniach). Powyższe wynika z uzasadnienia postanowień obu instancji oraz z treści wezwań z dnia [...] grudnia 2008 r., [...] stycznia 2009 r., [...] września 2009 r., i [...] września 2009 r. Wezwania doręczane były skarżącemu – osobiście, małżonkowi lub dorosłemu domownikowi co uprawniało organy obu instancji do przyjęcia, że każdorazowo doszło do skutecznego doręczenia w/w przesyłek w trybie art. 149 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym, w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu, pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Organ podjął wszelkie czynności dla umożliwienia skarżącemu stawienia się na przesłuchanie w dogodnym dla niego czasie, wykraczające poza obowiązki w tym zakresie wynikające z przepisów prawa, uzgadniając z jego pracodawcą, kiedy skarżący nie będzie na wyjeździe służbowym. Mimo prawidłowego, skutecznego doręczenia wezwań do stawiennictwa w urzędzie w celu złożenia zeznań świadek ani razu nie stawił się na wezwanie, w żaden też sposób nie usprawiedliwił swojej nieobecności. W ocenie Sądu uzasadniając wniosek o uchylenie postanowienia o ukaraniu karą porządkową, skarżący nie wskazał żadnej okoliczności stanowiącej przesłankę takiego uchylenia tj. przyczyny usprawiedliwiającej czy to niestawiennictwo, czy niewykonanie innych obowiązków, w tym przypadku złożenia zeznań. Nie stanowią takiej przyczyny okoliczności podnoszone przez skarżącego, a zwłaszcza pogląd, że wezwany świadczył pracę. Uchylenie przedmiotowego postanowienia jest możliwe tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wskaże przyczyny usprawiedliwiające niestawiennictwo i niewykonanie czynności nałożonych wezwaniem. Przyczyny takie muszą być obiektywne i muszą wskazywać na niemożność zadośćuczynienia żądaniu organu. Same ogólne stwierdzenia, że wykonywanie zawodu kierowcy w transporcie międzynarodowym utrudnia możliwość stawienia się w celu przesłuchania nie stanowi wystarczającego usprawiedliwienia niestawiennictwa w sytuacji, gdy organ dokonuje wielokrotnych wezwań, uzgadnia termin z pracodawcą, a skarżący nie wskazuje na jakieś szczególne okoliczności jak, np. awarie samochodu, strajki, opóźnienia w załadunku, które w sposób istotny przedłużałyby zaplanowany czas podróży służbowej. W kontrolowanej sprawie skarżący takich przyczyn nie wskazał, a to obligowało organ do odmowy uchylenia postanowienia nakładającego karę. W ocenie bowiem Sądu tylko istnienie takich przesłanek daje organowi uprawnienie – w ramach uznania administracyjnego – do uwzględnienia wniosku strony. Reasumując zatem powyższe wywody uznać należało, że zaskarżone postanowienie jest słuszne zarówno pod względem merytorycznym jak i podjęte zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami procesowymi. Wyrażone w postanowieniu stanowisko organu odwoławczego zostało właściwie uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.