VIII SA/Wa 349/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz- Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Justyna Mazur, Protokolant Starszy referent Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej także: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z [...] lutego 2015 r. znak [...], po rozpoznaniu odwołania P.S. (dalej: "skarżący") od decyzji z [...] grudnia 2014 r., znak: [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej: "organ I instancji") odmawiającej umorzenia kwoty [...] zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o której mowa w decyzji z [...] kwietnia 2014 r. znak: [...] oraz ustawowych odsetek w kwocie [...] zł – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. W dniu [...] maja 2014 r. skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o umorzenie należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego córki K. S., świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] sierpnia 2013 r. Decyzją z [...] grudnia 2014 r. organ I instancji działając na podstawie art. 30 ust. 2, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.; dalej: "u.p.o.u.a." ), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej: "k.p.a.") odmówił umorzenia skarżącemu kwoty [...] zł należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o której mowa w decyzji z [...] kwietnia 2014 r. oraz kwoty ustawowych odsetek, które na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą [...] zł. Uzasadniając organ I instancji wyjaśnił, iż decyzją z [...] kwietnia 2014 r. skarżący zobowiązany został do zwrotu należności z tytułu wypłaconych na rzecz K. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego, za okres od [...] stycznia 2010 r. do [...] września 2010 r., w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Następnie przedstawił sytuację skarżącego wskazując, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie [...] zł miesięcznie. Otrzymuje pomoc z MOPS w postaci dożywiania w wysokości [...] zł miesięcznie. Mieszka w mieszkaniu B. O. i dokłada się do wydatków mieszkaniowych w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, a w miesiącach zimowych do zakupu opału ok. [...] zł miesięcznie. Ponadto ponosi koszty leczenia około [...] zł miesięcznie. Nie łoży na utrzymanie córki z powodu niskich dochodów. Na sytuację w jakiej obecnie się znajduje miała wpływ utrata pracy i stan zdrowia. Aktualnie oczekuje na wyznaczenie terminu komisji wydającej orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Oceniając powyższy stan faktyczny organ I instancji stwierdził, że nie przychyla się do prośby o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wskazał, iż obowiązek alimentacyjny ciąży na skarżącym od 2008 r., zaś świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są od [...] stycznia 2010 r. i na dzień wydawania decyzji nie dokonał on żadnej wpłaty w celu zmniejszenia zadłużenia. Nie wykazuje więc on woli przynajmniej częściowego zwrotu należności. Dlatego też, zdaniem organu I instancji, wniosek o umorzenie wydaje się być przedwczesny. Nadto obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym rodzicu, a wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje w przypadku nie otrzymywania należnego wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec upoważnionych do alimentacji. Dlatego na skarżącym ciąży obowiązek zwrotu należności, a na organie wyegzekwowanie zaległej należności. W sytuacji zaś niemożności uregulowania długu jednorazowo, organ I instancji wskazał na możliwość zwrócenia się z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia na dogodne raty. We wniesionym odwołaniu skarżący podniósł m.in., że w poprzednich pismach opisywał szczegółowo swoją sytuację zdrowotną, mieszkaniową i finansową. Obecnie nie stać go na spłatę zadłużenia, ponieważ na dzień dzisiejszy nawet nie otrzymuje zasiłku stałego, który pobierał do [...] listopada 2014 r., a teraz oczekuje od [...] listopada 2014 r. na ponowną komisję lekarską w sprawie orzeczenia stopnia niepełnosprawności. Nadto skarżący podniósł, iż jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Poszukuje cały czas pracy, ale w przypadku jego schorzeń zdrowotnych nie jest to łatwe (operacja na [...], [...], [...]). W związku z powyższym wniósł o przeanalizowanie sprawy i umorzenie zaległości alimentacyjnych. Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z [...] lutego 2015 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając, SKO po przypomnieniu przebiegu postępowania w sprawie wskazało, że zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zgodnie natomiast z treścią art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kolegium stwierdziło, iż niewątpliwie na skarżącym ciąży obowiązek zwrotu należności z powodu niewywiązywania się przez niego ze zobowiązań alimentacyjnych wobec córki. Za zasadne jednak uznało stanowisko organu I instancji w przedmiocie braku przesłanek do umorzenia należności. Organ odwoławczy wskazał, iż co prawda skarżący obecnie nie jest w stanie spłacić ciążącego na nim zobowiązania jednorazowo, czy też w ratach, jednakże z uwagi na jego wiek ([...] lat), nie jest wykluczone, że będzie on w stanie chociażby w jakimś zakresie dokonać spłaty ciążącego na nim zobowiązania. Dlatego też, brak jest obecnie podstaw do uznania, że nie będzie on w stanie w przyszłości podjąć jakiejkolwiek pracy. Kolegium podniosło, iż nawet gdyby przyjąć, że nie może on wykonywać każdego rodzaju pracy, nie jest to okolicznością uzasadniającą uwzględnienie wniosku w sprawie umorzenia należności. Również fakt, że leczy się z powodu dolegliwości zdrowotnych, nie uprawnia do uznania, że ich charakter i rozmiar całkowicie wykluczają go z możliwości podjęcia pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym i psychicznym. Nadto Kolegium stwierdziło, iż nie do zaakceptowania jest przy ocenie niniejszej sprawy również postawa skarżącego w przedmiocie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Przypomniało, iż obowiązek alimentacyjny ciąży na skarżącym od 2008 r., natomiast świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są na rzecz córki od [...] października 2010 r. Tymczasem skarżący przez tak długi okres czasu nie dokonał żadnej wpłaty w celu zmniejszenia tego zadłużenia. Kolegium podniosło, iż wobec niemożliwości regularnej spłaty zadłużenia, skarżący mógł wykazać chociażby wolę spłaty zadłużenia poprzez wpłacanie niewielkich, na miarę jego możliwości kwot. Również okoliczność, iż skarżący nie występował nigdy do Sądu o obniżenie alimentów, jest zdaniem Kolegium niezrozumiała. Skoro bowiem nie stać go było na regulowanie należności alimentacyjnych, to zasadnym było z takim wnioskiem wystąpić. Skarżący natomiast nie poczynił żadnych prób w tym zakresie. Konkludując Kolegium podniosło, iż trudna sytuacja dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Nadto na jego wniosek organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w dogodnych ratach. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie decyzji z [...] lutego 2015 r. Uzasadniając przedstawił swoją sytuację zdrowotną, w tym przebyte schorzenia i operacje. Wskazał, iż od 2008 r. nie pracuje, rozpadło się jego małżeństwo i pozostał bez domu. Orzeczeniem Miejskiej Komisji do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności skarżący został uznany za niepełnosprawnego w stopniu [...]. Nadto podniósł, iż od lutego 2013 r. utrzymuje się z zasiłku wypłacanego przez MOPS w kwocie [...] zł miesięcznie, która to kwota nie wystarcza na normalną egzystencję. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymując swoje stanowisko wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania. Rozpoznając sprawę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z [...] lutego 2015 r., którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł oraz ustawowych odsetek w kwocie [...] zł. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W ocenie Sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej skarżącego, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatków. Zauważyć jednakże należy, iż umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą rozwiedzioną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący posiada orzeczony [...] stopień niepełnosprawności, nie ma na utrzymaniu rodziny, nie posiada innych dzieci, na które musiałby łożyć oraz nikogo nad kim musiałby sprawować opiekę. Źródłem utrzymania skarżącego był zasiłek stały w wysokości [...] zł., które to świadczenie zostało przyznane na okres obowiązywania orzeczenia o [...] stopniu niepełnosprawności. Korzysta także ze świadczeń z pomocy społecznej (dożywianie w wysokości [...] zł miesięcznie). Z dokumentacji sprawy wynika ponadto, iż skarżący mieszka u swojej przyjaciółki i dokłada się do opłat mieszkaniowych w kwocie [...] zł miesięcznie. Nadto ponosi koszty leczenia w wysokości ok. [...] zł. Skarżący do czasu posiadania zasiłku stałego nie był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów obu instancji, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego umorzenia omawianych należności w całości. W ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że nie są to przesłanki pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do całkowitego zwolnienia go z zobowiązania. Skarżący posiada bowiem stały dochód oraz możliwości wsparcia ze środków pomocy społecznej. Dochody te to są różnego typu świadczenia o charakterze socjalnym, które - zgodnie z przepisami o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - nie mogą być przedmiotem zajęcia na poczet egzekucji ciążących na Stronie należności alimentacyjnych. Tym samym, decyzja o umorzeniu takich należności nie miałaby żadnego wpływu na sytuację dochodową skarżącego. Wpływałaby natomiast - poprzez spowodowanie wygaśnięcia długu - na jego sytuację majątkową, ale ustawodawca nie przewidział, aby w sprawach prowadzonych na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. organy właściwe miały mieć na względzie właśnie tę sytuację. W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia z istnieniem wyłącznie interesu strony polegającego na dążeniu do poprawy sytuacji osobistej, której nie można ograniczać wyłącznie do sfery poprawy samopoczucia, jako że decyzja o umorzeniu należności wpływałaby również na sytuację prawną strony - redukowała ciążące na niej zobowiązania. Reasumując stwierdzić należy, iż sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Ponadto, umorzenie skarżącemu ciążących na nim zobowiązań alimentacyjnych w żaden sposób nie wpłynie na wielkość jego dochodów, nie zmieni jego sytuacji rodzinnej i nie będzie służyło prewencyjnie chroniąc go przed sytuacją, w której stanie się wyłącznie beneficjentem pomocy społecznej, gdyż w rzeczywistości jest on już taką osobą. Końcowo podkreślić należy, iż działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie czy to w wyniku podjęcia płatnej pracy, czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Pouczyć też należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy. Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia oraz stwierdzając brak uchybienia przez zaskarżoną decyzję przepisom postępowania administracyjnego i przepisom prawa materialnego, w ocenie Sądu nie zachodzą okoliczności uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.