VIII SA/Wa 377/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2012 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227, zwana dalej "ustawą o emeryturach i rentach z FUS") odmówił S. W. – [...] przyznania emerytury w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat oraz nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Fakt zaś, że wnioskodawczyni nie osiągnęła wymaganego wieku emerytalnego nie stanowi przeszkody do nabycia w przyszłości prawa do emerytury w trybie zwykłym. Przy rozpatrywaniu uprawnień do emerytury ocenie podlegała również sytuacja materialna, ale nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Dlatego też organ nie znalazł podstaw do przyznania przedmiotowego świadczenia. S. W. – [...] pismem z dnia [...] lutego 2012 r. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zarzucając organowi dowolną interpretację art. 7, art. 8 i art. 11 K.p.a. Nadto wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie do osiągnięcia przez wnioskodawczynię wieku emerytalnego, tj. do [...] listopada 2012 r. oraz o uzupełnienie decyzji poprzez wyszczególnienie wysokości emerytury na dzień dzisiejszy, minimalnego stażu pracy i okresów składkowych. Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Prezes ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lutego 2012 r. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podtrzymał co do zasady argumentację zawartą w uprzednio wydanej decyzji. Organ wskazał, że wnioskodawczyni ukończyła [...] lat, a więc nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat, nie została też uznana przez lekarza orzecznika ZUS za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W związku z powyższym nie spełnia ona warunku jakim jest niemożność podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Zarówno bowiem stan zdrowia wnioskodawczyni, jak i wiek nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. Organ wyjaśnił, że brak wymaganego wieku emerytalnego nie może zostać potraktowany w charakterze okoliczności szczególnej, wskutek której wnioskodawczyni nie spełnia warunków wymaganych do nabycia emerytury w trybie zwykłym, natomiast okoliczność ta nie stanowi przeszkody do nabycia w przyszłości prawa do emerytury w trybie zwykłym. Sama zaś trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. W. - [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, art. 76, art. 114, art. 156 § 1 pkt 2, art. 218 § 1, art. 98 § 1 K.p.a. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji przez stwierdzenie jej nieważności, bądź jej uzupełnienie do treści żądania skarżącej zawartego w jej wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Nadto wniosła o nakazanie organowi zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu osiągnięcia przez nią wieku emerytalnego (60 lat), tj. do dnia [...] listopada 2012 r. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organ nie rozpoznał jej wniosków zawartych w piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. stanowiącym wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Organ nie wyjawił na dzień złożenia wniosku uprawnień skarżącej w 2012 r., wysokości bądź prognozy emerytury na podstawie zebranego kapitału, nie zawiesił również postępowania administracyjnego. Dlatego też skarżąca wnosi o uchylenie decyzji w całości lub części i uzupełnienie jej przez zawieszenie postępowania co zabezpieczy prawa nabyte na dzień złożenia wniosku, wykazanie na podstawie dokumentów ZUS wysokości przewidywanej emerytury, posiadanego do tych świadczeń stażu pracy i kapitału. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Organ dodał, że roszczenia skarżącej zawarte w skardze są niezrozumiałe, bowiem postępowanie wszczęte w niniejszej sprawie dotyczyło przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a nie emerytury w trybie ustawowym. Kwestie więc uprawnień skarżącej do świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym nie były przedmiotem niniejszego postępowania. Prezes ZUS nie jest organem rentowym w sprawach przyznawania świadczeń z FUS poza świadczeniami w drodze wyjątku, jest nim natomiast właściwy terytorialnie dla miejsca zamieszkania skarżącej Oddział ZUS i to tam powinna skarżąca kierować swe ewentualne roszczenia i żądać informacji dotyczących świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność, bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno bowiem zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja są zgodne z prawem. Na wstępie przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej z dnia [...] października 2011 r. o przyznanie świadczenia emerytalnego w drodze wyjątku. Kontrolowana przez Sąd sprawa - czego zdaje się nie rozumieć skarżąca, nie dotyczy więc przyznania skarżącej świadczenia w trybie zwykłym - po spełnieniu przez nią uprawnień ustawowych, a przyznania przez Prezesa ZUS świadczenia w trybie szczególnym. Tak więc słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę, że kwestie uprawnień skarżącej do świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym nie były przedmiotem niniejszego postępowania. Prezes ZUS nie jest bowiem organem rentowym w sprawach przyznawania świadczeń z FUS poza świadczeniami w drodze wyjątku, jest nim natomiast właściwy terytorialnie dla miejsca zamieszkania skarżącej Oddział ZUS do którego to skarżąca może kierować swe ewentualne roszczenia i żądać informacji dotyczących świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym. W związku z powyższym za zupełnie niezasadne należy uznać zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów postępowania dotyczące braku zawieszenia przez organ postępowania dotyczącego przyznania świadczenia emerytalnego w drodze wyjątku, uzupełnienia decyzji czy stwierdzenia jej nieważności. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy w zakresie kontrolowanym przez Sąd, zauważyć należy, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Istotnym jest, iż w odróżnieniu od ogólnych zasad określających warunki przyznawania prawa do świadczeń z zabezpieczenia społecznego (tj. świadczeń finansowanych i zależnych od zgromadzonych na ten cel na indywidualnych kontach ubezpieczonych środków pochodzących ze składek ubezpieczeniowych), jest to regulacja szczególna. Pozwala ona na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Przewidziane w powołanym przepisie świadczenia finansowane są z budżetu państwa (art. 84 ustawy), nie zaś z FUS, kwestia ich przyznania pozostawiona została uznaniu Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Z treści art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Pierwszy z wymienionych w przepisie warunków dotyczy ubezpieczenia wnioskodawcy lub osoby zmarłej, po której żąda przyznania świadczenia wnioskodawca. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku i po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Tak więc, przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Każda z przesłanek podlega przy tym osobnej ocenie poprzez odniesienie hipotezy normy prawnej do okoliczności faktycznych, istniejących w danej sprawie. Decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia w omawianym trybie podejmowana jest dopiero po ustaleniu, że okoliczności faktyczne odniesione do wymagań normatywnych mogą skutkować przyznaniem uprawnienia w sposób zgodny z celem tego przepisu. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił, że skarżąca nie wykazała szczególnych okoliczności uniemożliwiających jej spełnienie warunków wymaganych w ustawie do uzyskania emerytury na zasadach ogólnych, jak również nie wykazała, że nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Brak wymaganego wieku emerytalnego nie może bowiem zostać potraktowany jako okoliczność szczególna, wskutek której skarżąca nie spełniła warunków wymaganych do nabycia emerytury w trybie zwykłym. Skarżąca nie została również uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy przez lekarza orzecznika ZUS. Nie osiągnęła także wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat. Przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie winny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi inwalidztwo w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości wykonywania pracy. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku kobiet jest to wiek 60 lat. Bezsprzecznie jednak w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. W związku z powyższym, zdaniem Sądu wydane przez Prezesa ZUS rozstrzygnięcie jest prawidłowe, zostało w wystarczający sposób uzasadnione i wbrew zarzutom skarżącej nie jest dowolne. Przy wydaniu rozstrzygnięcia nie doszło bowiem do przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Przedstawione w zaskarżonym rozstrzygnięciu stanowisko organu co do stanu faktycznego sprawy i oceny jej skutków na gruncie prawnym jest zasadne, znajduje oparcie w obowiązujących w tej materii przepisach prawa. Sąd nie stwierdził zaś takiego naruszenia przez organ przepisów postępowania, które mogłoby uzasadniać uchylenie wydanej decyzji. Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.