VIII SA/Wa 38/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. G., M. G. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 marca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 38/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. G. i M. G. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie zrealizowanej rozbudowy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z 15 lutego 2017 r. (data nadania formularza) M. G. i M.G.(dalej: "skarżący") zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniono, że skarżący jest osobą bezrobotną i z uwagi na wiek (65 lat) nie jest w stanie znaleźć jakiejkolwiek pracy, pozostaje na utrzymaniu żony, która posiada emeryturę w wysokości [...] zł. Poza tym małżonkowie otrzymują wsparcie finansowe od synów ok. [...] zł miesięcznie. Stałe wydatki z tytułu opłat za energię, wodę, gaz, podatek od nieruchomości, leki określili na kwotę [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący złożyli wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z 20 marca 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 38/17 starszy referendarz sądowy orzekł o zwolnieniu skarżących od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł, w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z 12 kwietnia 2017 r. (data złożenia na BP Sądu) skarżący skutecznie wnieśli sprzeciw na powołane postanowienie. W uzasadnieniu skarżący wskazali, że ich stałym dochodem jest emerytura w kwocie [...] zł, a w lutym 2017 r. otrzymali zwrot podatku [...] zł. Nadto podnieśli, że w marcu spłacili zadłużenie w kwocie [...] zł. Skarżący wskazali, że nie stać ich na opłaty sądowe i adwokata, dlatego wnoszą o całkowite zwolnienie z opłaty sądowej i przyznanie adwokata z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: "p.p.s.a.") w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy natomiast osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności pozwalają sądowi dokonać analizy jej sytuacji materialnej, a tym samym rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, prawidłowo starszy referendarz sądowy dokonał oceny, że sytuacja finansowa skarżących wskazuje na to, że zasługują oni na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę [...] zł. Ocena taka jest uzasadniona uwzględniając aktualną sytuację materialną wnioskodawcy, w tym wysokość dochodów oraz brak oszczędności. Prowadzi ona do uznania, że skarżący nie mają dostatecznych środków na opłacenie w całości wpisu od skargi, którego wysokość zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) winna wynieść kwotę [...] zł. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia jednak przyznania im prawa pomocy w pełnym zakresie, w tym przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Należy podkreślić, że o przyznaniu prawa pomocy bądź odmowie uwzględnienia wniosku decyduje jedynie przesłanka możliwości poniesienia przez stronę pełnych lub częściowych kosztów postępowania. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i w pełnym zakresie może być przyznana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznana na wniosek osób bardzo ubogich, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na uiszczenie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny. Tymczasem skarżący mają stałe dochody (emerytura M. G.). Nadto, jak słusznie zauważył straszy referendarz sądowy, na rachunku skarżącego, który według złożonego oświadczenia nie uzyskuje dochodu, znajdują się środki z tzw. wpłat gotówkowych dokonywanych przez skarżącego w wysokości [...],[...],[...] zł. Jednocześnie Sąd zauważa, że skarżący mają gospodarstwo rolne (pole orne 0.45 ha), które może być jednak źródłem jakiegoś dochodu, czy też pożytków naturalnych, w postaci płodów rolnych, czy zwierzęcych, które również wpływają na kształtowanie ich sytuacji materialnej. Dlatego też, w ocenie Sądu, nie sposób uznać skarżących za osoby ubogie, którym konieczne jest przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Nadmienić należy, że skarżący nie mają podstaw do obaw, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu. Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym z uwagi na gwarancje procesowe przewidziane w art. 134 § 1 p.p.s.a. (brak związania sądu zarzutami skargi) oraz w art. 140 § 1 p.p.s.a. (obowiązek pouczenia strony o sposobie i terminie zaskarżenia orzeczenia). Podsumowując, Sąd w całości podziela wnioski zawarte w postanowieniu starszego referendarza sądowego, że sytuacja materialna skarżących uzasadnia zwolnienie ich od wpisu od skargi ponad [...] zł, natomiast nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy w całkowitym zakresie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.