VIII SA/Wa 383/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant referent-stażysta Aleksandra Żurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi S. Z., K. Z., U. L., A. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oddala skargę. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...] nr [...] z [...] kwietnia 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z [...] marca 2018 r. o odmowie waloryzacji i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy: Decyzją wydaną z up. Naczelnika Urzędu Dzielnicowego W. - W. w dniu [...] maja 1974 r., znak: [...] (dalej: decyzja wywłaszczeniowa), działając na podstawie art. 21 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, dalej: ustawa wywłaszczeniowa), orzeczono o wywłaszczeniu na własność Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości o powierzchni [...] m2, położonej w W.-[...]. w rejonie ul. K., K., D., stanowiącej własność S. i A. małżonków Z. w [...]części. Jednocześnie ww. decyzją ustalono odszkodowanie zgodnie z udziałami we współwłasności na łączną kwotę [...] zł, w tym: - za grunt o powierzchni [...] m2 – [...] zł; - za obiekty budowlane – [...]zł - za rośliny – [...]zł. W decyzji zobowiązano Dyrekcję Rozbudowy Miasta W. – [...] do wypłaty odszkodowania za grunt w trybie i na zasadach art. 12 ust. 1 oraz art. 14 ustawy wywłaszczeniowej, po uprzednim przedłożeniu przez zainteresowane strony postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do spadku. Natomiast odszkodowanie za obiekty budowlane i rośliny w wysokości [...] zł nakazano przekazać do depozytu sądowego na podstawie art. 27 ustawy wywłaszczeniowej. Od ww. decyzji wpłynęło 14 odwołań, które dotyczyły kwestii podziału odszkodowania za zabudowania i roślinność oraz przekazania go do depozytu sądowego, jak również ustalenia odszkodowania za grunt i wypłaty do rąk współwłaścicieli. Decyzją z [...] czerwca 1974 r., znak: [...], wydaną przez Dyrektora Urzędu Miasta [...], utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Wnioskiem datowanym na [...] lipca 2016 r., doprecyzowanym pismem z [...] września 2016 r., S. Z. wystąpił do Prezydenta [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczony grunt. Jednocześnie wnioskodawca wystąpił o waloryzację ustalonego obecnie decyzją wywłaszczeniową odszkodowania za budynki oraz rośliny. W związku z ww. wnioskiem Prezydent [...] zawiadomieniem z [...] września 2016 r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie waloryzacji i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w zakresie dotyczącym udziału małżonków Z. w prawie własności tej nieruchomości. Odnośnie zaś do wniosku o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Prezydent [...] postanowieniem nr [...] z [...] grudnia 2016 r. odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na fakt, że odszkodowanie zostało ustalone w decyzji wywłaszczeniowej z [...] maja 1974 r. Prezydent [...] (dalej: organ I instancji, Prezydent) decyzją nr [...] z [...] marca 2018 r., działając na podstawie art. 132 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j. t. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 z poźn. zm., dalej: u.g.n.), odmówił waloryzacji i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonej przy ul. K. w W., wywłaszczonej decyzją z [...] maja 1974 r. w zakresie udziału A. i S. małżonków Z., wynoszącego [...]części. Wydanie rozstrzygnięcia poprzedzały podjęte przez organ I instancji czynności, mające na celu pozyskanie dokumentów dotyczących ustalenia, czy nie doszło do wypłaty odszkodowania ustalonego decyzją wywłaszczeniową. W tym zakresie Prezydent ocenił postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] z [...] października 1974 r., sygn. akt [...], zezwalające Dyrekcji Rozbudowy Miasta W. P. na złożenie do depozytu sądowego kwoty [...] zł z tytułu odszkodowania za działkę budowlaną i rośliny na nieruchomości, położonej w W. w rejonie ulic K., K. i D.. Zdaniem Prezydenta fakt złożenia ww. odszkodowania za obiekty budowlane i rośliny do depozytu sądowego stanowi pośredni dowód, że odszkodowanie za grunt zostało wypłacone uprawnionym osobom. Nie można zatem dokonać jego waloryzacji i wypłaty stosownie do art. 132 ust. 3 u.g.n. Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. Z., kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji. Wskazaną na wstępie decyzją nr [...]z [...] kwietnia 2019 r. Wojewoda [...] (dalej: organ odwoławczy, Wojewoda), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że dla nieruchomości objętej decyzją wywłaszczeniową urządzona była księga wieczysta Nr [...]. Aktualnie księga ta oznaczona jest numerem [...], a w dziale II jako właściciel ujawniony jest Skarb Państwa. Podstawą ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela w dziale II powołanej księgi wieczystej są: decyzja z [...] maja 1974 r., znak: [...] oraz decyzja z [...] czerwca 1974 r., znak: [...]. Wojewoda wskazał, że zgodnie z decyzją wywłaszczeniową ustalono odszkodowanie za wywłaszczony pod budowę osiedla W. grunt o powierzchni [...]m2 na kwotę [...]zł oraz za obiekty budowlane i rośliny w wysokości [...]zł - stosownie do udziałów współwłaścicieli w nieruchomości. S. i A. małżonkowie Z. nabyli udział w [...]części i użytkowali działkę oznaczoną w rejestrze kol. Nr [...] o pow. [...] m2. Na ich rzecz (zgodnie z udziałem we współwłasności) zostało ustalone odszkodowanie zarówno za grunt, jak i za składniki roślinne. Wartość roślin oszacowano na kwotę [...]zł. Ponieważ podział odszkodowania za składniki trwale z gruntem związane był niemożliwy ze względu na brak zgody wszystkich współwłaścicieli co do podziału ustalonej kwoty, odszkodowanie za części składowe, tj. obiekty budowlane i rośliny przekazano do depozytu sądowego w celu zabezpieczenia wzajemnych roszczeń współwłaścicieli dochodzonych ewentualnie w postępowaniu sądowym, a wynikających z proporcjonalnego podziału odszkodowań za nakłady. Fakt złożenia odszkodowania do depozytu sądowego potwierdza odpis prawomocnego postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] października 1974 r., sygn. akt [...]. Powyższe wynika również z odpisu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...]Wydział [...] Cywilny z [...] lipca 1975 r., sygn. akt [...]o nakazie wypłaty z depozytu sądowego odszkodowania w kwocie [...]zł na rzecz F. K. – jednej ze współwłaścicielek wywłaszczonej nieruchomości. Organ odwoławczy wskazał, że Prezydent w celu zgromadzenia materiału dowodowego poszukiwał akt archiwalnych, zwracając się do Sądu Rejonowego dla [...] w W., [...] Zarządu Rozbudowy Miasta oraz Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Powyższe poszukiwania doprowadziły jedynie do szczątkowego materiału archiwalnego w zakresie wypłaty odszkodowania z depozytu sądowego. W związku z powyższym nie można jednoznacznie stwierdzić, że dokonano wypłaty z depozytu sądowego na rzecz S. i A. małżonków Z., bądź że jej nie dokonano. Zdaniem Wojewody niemożność odszukania przez organ określonego dokumentu nie oznacza, że taki dokument nie funkcjonował w obrocie prawnym. Istotną natomiast pozostaje okoliczność, że z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] października 1974 r., sygn. akt [...]o zezwoleniu na przyjęcie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego wynika, że został zrealizowany obowiązek świadczenia, wynikający z decyzji wywłaszczeniowej. Żądanie waloryzacji odszkodowania było więc bezpodstawne. Waloryzacja oznacza bowiem przerachowanie wysokości odszkodowania i dotyczy okresu między datą wydania decyzji o wywłaszczeniu, kiedy ustala się wysokość odszkodowania, a datą jego wypłaty. Wydanie pozytywnego postanowienia przez Sąd Powiatowy dla [...] i wpłacenie kwoty do depozytu skutkowało spełnieniem świadczenia, co oznacza zrównanie w skutkach z zapłatą należności określonej w decyzji wywłaszczeniowej. Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli S. Z., K. Z., A. Z. oraz . L. (dalej: strona, skarżący), żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi, mającej charakter opisowy, skarżący podali, że nie zgadzają się z treścią wydanej decyzji, a ponadto w dalszym ciągu popierają złożony wniosek o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wraz z poniesionymi na nią nakładami i pozostawioną roślinność lub ewentualnie zwrócenie nieruchomości, położonej w rejonie ulic K., K. i D. w W.. Wyjaśnili, że od 1974 r. minęło kilkadziesiąt lat, a mimo to nie uzyskali żadnego odszkodowania tytułem rekompensaty za przejęty grunt. Wskazali nadto, że w 1974 r. S. Z. wraz z żoną nie odwołali się od decyzji wywłaszczającej, ponieważ w momencie jej wydania S. Z. przebywał w delegacji służbowej, a ponadto w tym samym czasie urodziła mu się córka. Skarżący przez tak długi okres nie występowali do Sądu o wypłatę odszkodowania z depozytu sądowego, ponieważ nie zgadzali się z zaniżoną wysokością odszkodowania, nie posiadali sygnatury akt depozytu sądowego, a dodatkowo żaden urząd nie zawiadomił ich, że takowy depozyt sądowy oczekuje na odebranie. Końcowo podano, że skarżącym nie zostało wypłacone odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, a jedynie wypłacono odszkodowanie za roślinność na działce oraz że powinno się jeszcze dokładniej przeszukać wszystkie archiwa, a nie tylko szczątkowo zebrać materiały archiwalne w zakresie stwierdzenia, czy wszystkie przesłanki zostały spełnione. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019, poz. 2167 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 j.t., dalej: p.p.s.a.), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z [...] marca 2018 r. w przedmiocie odmowy waloryzacji i wypłaty zwaloryzowanej kwoty odszkodowania orzeczonego decyzją wywłaszczeniową. Na dzień wydania orzeczenia ustalającego wysokość i sposób wypłaty odszkodowania obowiązywała ustawa wywłaszczeniowa, a jej uchylenie nastąpiło na mocy ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 t.j.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił zaś art. 132 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Zdaniem Sądu regulacja zawarta w art. 132 ust. 3 u.g.n. ma także zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie ustawy wywłaszczeniowej, o ile oczywiście nie zostało ono wypłacone uprawnionemu - byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego (por. wyrok WSA w Poznaniu z 8 listopada 2011 r., II SA/Po 506/11, publ. CBOSA). Zgodnie z art. 132 ust. 3 u.g.n. osoba wywłaszczona lub jej następca prawny posiada roszczenie o waloryzację, które organ zobowiązany do zapłaty odszkodowania uwzględnia, gdy stwierdzi, że istnieje niewykonana ostateczna decyzja administracyjna o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Zgodzić należy się z organami orzekającymi, że waloryzacja przewidziana w art. 132 ust. 3 u.g.n. polega na przerachowaniu wysokości odszkodowania ustalonego w decyzji według zasad określonych w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Waloryzacja ma na celu zagwarantowanie wywłaszczonemu w przypadku opóźnienia w zapłacie odszkodowania otrzymanie odszkodowania w zaktualizowanej, urealnionej wysokości. Waloryzacja dotyczy okresu między datą, kiedy decyzja o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stała się ostateczna (datą ostatecznego ustalenia wysokości odszkodowania), a datą wypłaty tego odszkodowania (datą stwierdzenia, że ostateczna decyzja o ustaleniu odszkodowania nie została wykonana i przeliczenia na nowo wysokości odszkodowania). Wyjaśnić należy, że różne są formy wykonania ostatecznej decyzji administracyjnej o ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości określonego w formie pieniężnej. Co do zasady, wykonanie powinno nastąpić poprzez wypłatę kwoty odszkodowania osobie uprawnionej. Realizacja decyzji odszkodowawczej może polegać także na złożeniu przez dłużnika (podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania) kwoty odszkodowania do depozytu sądowego, bowiem skuteczne (ważne) złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. Z chwilą złożenia odszkodowania do depozytu sądowego następuje bowiem zwolnienie dłużnika ze zobowiązania, a także ze skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie oraz z waloryzacji na dzień wypłaty, o ile przekazanie do depozytu sądowego nastąpiło w terminie wypłaty odszkodowania (por. Bończak-Kucharczyk E., Art. 133 [w:] ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, System Informacji Prawnej LEX, 2020.). Stanowisko takie ugruntowane jest także w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok WSA w Krakowie z 10 sierpnia 2007 r., II SA/Kr 2155/03; wyrok WSA w Warszawie z 26 czerwca 2015 r., IV SA/Wa 835/15, publ. CBOSA). Organy prawidłowo ustaliły w niniejszej sprawie, że w toku postępowania zebrano materiał dowodowy pozwalający na przyjęcie, że kwota odszkodowania ustalona decyzją wywłaszczeniową za obiekty budowlane i rośliny została złożona do depozytu sądowego. Bezspornie świadczą o tym dokumenty sądowe, tj.: postanowienie Sądu Powiatowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] października 1974 r. w sprawie [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z [...] lipca 1975 r., sygn. akt [...] o wypłacie z depozytu sądowego kwoty [...] zł na rzecz F. K.. Wprawdzie w aktach administracyjnych sprawy brak jest informacji o wypłacie kwoty odszkodowania bezpośrednio na rzecz skarżących, jednak okoliczność ta nie dowodzi, że taka dokumentacja nie istniała (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2012 r., I OSK 2008/11, publ. CBOSA). Organ I instancji uzyskał dowód na okoliczność wpłaty przez inwestora kwoty odszkodowania wynikającego z decyzji wywłaszczeniowej do depozytu sądowego, a - jak już wyżej wskazano - złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego wywołuje takie same skutki, jak wypłata odszkodowania osobie uprawnionej, natomiast z chwilą złożenia odszkodowania następuje zwolnienie dłużnika ze zobowiązania. Ponadto brak jest dowodów na to, że byli właściciele i następcy prawni przez kilkadziesiąt lat nie domagali się od zobowiązanego organu wypłaty odszkodowania. W związku z powyższym prawidłowo uznano, że doszło do realizacji decyzji wywłaszczeniowej w zakresie wypłaty odszkodowania, co oznacza, że niedopuszczalna jest waloryzacja ustalonych tą decyzją kwot odszkodowań. Sąd podziela ustalenia Prezydenta, że fakt złożenia odszkodowania za rośliny i obiekty budowlane do depozytu sądowego stanowi pośredni dowód na okoliczność, że odszkodowanie za grunt zostało wypłacone uprawnionym osobom zgodnie z decyzją wywłaszczeniową. W ocenie Sądu organy orzekające w analizowanej sprawie w sposób prawidłowy zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Pomimo znacznego upływu czasu od daty zakończenia postępowania sądowego w przedmiocie zezwolenia na złożenie kwoty odszkodowania do depozytu sądowego (który to odstęp czasu spowodował obiektywne trudności w zebraniu pełnego materiału dowodowego w sprawie) w sposób wystarczający wykazały, że należne odszkodowanie zostało wypłacone poprzez jego złożenie do depozytu sądowego. Dlatego żądanie waloryzacji odszkodowania jest w przedmiotowej sprawie bezpodstawne (por. wyrok NSA z 1 marca 2011 r., I OSK 621/10, publ. CBOSA). Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wyjaśnia, że w przedmiotowej sprawie nie mają znaczenia przyczyny niezaskarżenia decyzji wywłaszczeniowej. Niewątpliwie była ona rozpoznawana po raz drugi na skutek odwołań wniesionych przez innych współwłaścicieli m.in. w tym zakresie, czy ustalone w decyzji odszkodowanie odzwierciedlało wartość rynkową działki. Do pozytywnego załatwienia wniosku skarżących o waloryzację odszkodowania koniecznym było wykazanie w niebudzący wątpliwości sposób, że do wypłaty odszkodowania nie doszło, a tak się nie stało, jak słusznie oceniły to organy w niniejszej sprawie. Jednocześnie Sąd nie podziela argumentacji skargi, że organy powinny przyjąć, iż w sytuacji braków w dokumentacji należy domniemywać, że do wypłaty odszkodowania nie doszło. Przeciwnie, obowiązek wpłaty odszkodowania do depozytu sądowego oraz dokumenty sądowe zebrane przez organy orzekające na tę okoliczność każą przyjąć za bardziej prawdopodobną okoliczność, że do wypłaty odszkodowania, jako realizacji prawnego obowiązku, doszło. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.