VIII SA/Wa 39/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...], [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia warunków zabudowy postanowił: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 21 lutego 2008 roku do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga M.K. na powołaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ustalenia warunków zabudowy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł skarżąca wnioskiem z dnia 3 marca 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu, zwróciła się o zwolnienie z obowiązku jego uiszczenia ponad kwotę 100 złotych. W uzasadnieniu wniosku M.K. podniosła trudną sytuację majątkową rodziny. Cała rodzina, w skład której wchodzi oprócz skarżącej mąż i sześcioro dzieci utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę jej i męża w łącznej wysokości 2498 złotych. W skład wspólnego majątku wchodzi dom o powierzchni 90 m.kw. oraz gospodarstwo rolne o pow. 13 ha. Rozpoczęta jest również budowa domu jednorodzinnego (etap podmurówki). W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącej, pismem z 18 marca 2008 r. Sąd wezwał ją do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego, działając na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). M.K. wezwana została do nadesłania zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę swojego i męża, wyciągu z rachunków bankowych i lokat jej i męża za ostatnie trzy miesiące, bądź zaświadczenia o braku operacji na rachunku, wskazania wysokości wydatków na bieżące utrzymanie, wyjaśnienia, czy ubiegała się o przyznanie w 2007 roku dopłat bezpośrednich od Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa i czy je otrzymała oraz w jakiej wysokości oraz wskazanie innych okoliczności uzasadniających wniosek i uniemożliwiających poniesienie kosztów postępowania. W odpowiedzi na wezwanie M.K. nadesłała zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę swoją i męża w wysokości odpowiednio 902,30 zł i 1283,48 zł. Skarżąca przedstawiła ponadto wyciąg z rachunku bankowego za okres od stycznia do marca 2008 r., z którego wynika, że saldo końcowe z poszczególnych miesięcy zamykało się kwotami odpowiednio: 8069 zł, 11435 zł, i 7458 zł. Skarżąca na potwierdzenie wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie załączyła rachunki za energię elektryczną w kwocie 458,07 zł (za okres czterech miesięcy) oraz rachunki za telefon w kwotach od 130 do 150 złotych za miesiąc. Skarżąca dołączyła ponadto decyzję w sprawie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 rok w kwocie 468 złotych, decyzję w sprawie ustalenia wymiaru podatku rolnego za 2008 rok w kwocie 41 złotych, decyzję o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych dla syna skarżącej D.K. w kwocie 397 złotych oraz bilet miesięczny na dojazd syna do szkoły na kwotę 72 złotych. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż dwie studiujące córki pobierają stypendium w wysokości 300 złotych oraz, że z tytułu dopłat bezpośrednich do gospodarstwa rolnego otrzymała kwotę 8089,80 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Rozpoznając sprawę należy, co do zasady, odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżąca rzeczywiście wykazała, iż pozbawiona jest możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wniosek M.K. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, stan faktyczny sprawy, sytuację majątkową i rodzinną skarżącej oraz wysokość należnego wpisu od skargi w wysokości 500 zł, Sąd nie znalazł dostatecznego uzasadnienia dla przyznania stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zasadnicze znaczenie ma fakt, że wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę swoją i męża. Nie jest zatem osobą ubogą, pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa skarżącej, która dysponuje miesięcznie kwotą około 2582 złotych, na którą składa się wynagrodzenie za pracę skarżącej, jej męża oraz zasiłek dla bezrobotnych syna, umożliwia jej uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wysokość tych środków umożliwia bowiem takie dysponowanie nimi, aby zaspokoić należności publicznoprawne bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Koszty postępowania na dzień rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wynoszą 500 zł i składa się na nie wyłącznie kwota wpisu od skargi. Z przedłożonego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego za okres od stycznia do marca 2008 roku wynika, że saldo końcowe z poszczególnych miesięcy zamykało się kwotami odpowiednio: 8069 zł, 11435 zł, i 7458 zł. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że M.K. nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji. .