VIII SA/Wa 398/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę. Decyzją znak: [...]z dnia [...] marca 2019 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku K. P. (dalej: skarżąca) o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 3 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, zgodnie z którym Prezes ZUS może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie następujące warunki: - urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci, - zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat, - jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, - osiągnęła wiek 60 lat, - nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, - nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Organ wskazał, że wszystkie w/w przesłanki winny być spełnione łącznie, a niespełnienie którejkolwiek z nich wyklucza przyznanie świadczenia. Podniósł, ze pojęcie niezbędnych środków utrzymania – jako przesłanka do przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia – nie jest zdefiniowane w ustawie o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W celu ustalenia tego kryterium – w ocenie organu – należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi [...]zł brutto, tj. [...]zł netto. Organ ustalił, ze skarżąca pobiera emeryturę w wysokości [...]zł netto oraz posiada dochód z tytułu umowy o pracę oraz z tytułu umowy zlecenia w wysokości [...]zł netto (średnia z ostatnich trzech miesięcy). Dochód, o którym mowa w art. 2 pkt 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (dalej też jako: urśu) wynosi łącznie [...] zł i jest wyższy od najniższej emerytury netto. Wskazano, że dochód ten może nie zaspakajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej jednakże trudno uznać, ze nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych, zatem nie można uznać – w ocenie organu – że skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W tym stanie faktycznym i prawnych Prezes ZUS nie znalazł podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. poz. 303 z 2019 r.) poprzez uznanie, ze skarżąca posiada dochód zapewniający jej niezbędne środki utrzymania, w sytuacji gdy mają 64 lata i cierpiąc na przewlekłe choroby nie jest w stanie utrzymać się z cząstkowej emerytury i zmuszona jest pracować na umowę zlecenia, by wystarczyło jej na leki; - błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że osiąga dochód z umowy o pracę, w sytuacji gdy skarżąca nie pracuje na umowę o pracę, więc nie osiąga z niej żadnego dochodu, a także błędne przyjęcie, że osiąga dochód w wysokości [...]zł netto miesięcznie – co nie jest prawdą, ponieważ osiąga dochód [...]zł miesięcznie. W uzasadnieniu podkreśliła, że urodziła i wychowała siedmioro dzieci, w tym jedno niepełnosprawne. Z uwagi na konieczność opiekowania się dziećmi nie była w stanie wypracować sobie najniższej emerytury. Po śmierci niepełnosprawnego syna w 2011 r. szukała zatrudnienia. W 2013 r. udało jej się zatrudnić w ramach umowy zlecenia w charakterze sprzątaczki klatek schodowych w blokach w spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w [...], przy czym jest to ciężka fizyczna praca. Umowa zlecenia kończy się w czerwcu 2019 r. i nie wiadomo, czy uda się podpisać kolejną. Z tytułu pracy skarżąca osiąga dochód około [...]zł. miesięcznie, ale nie jest to dochód pewny, a emeryturę otrzymuje w wysokości [...]zł miesięcznie. Kwota ta jest niższa niż najniższa emerytura. Wskazała, że nie jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę – była, ale umowa o pracę skończyła się w 2016 r. Skarżąca podniosła, że jest osobą chorą – ma [...],[...] (musi korzystać z [...]),[...]. Jej stan zdrowia wymaga systematycznego leczenia, drogich leków i drogiej diety. Stwierdziła, że wychowując siedmioro dzieci nie miała możliwości zakumulowania żadnego majątku, nie posiada żadnych oszczędności. Odmówienie jej prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest bardzo krzywdzące, skarżąca odbiera to jako karę, że ma tyle godności by pracować resztkami sił, a nie korzystać z opieki społecznej. Zaskarżona decyzja jest błędna, oparta na nieprawdziwych danych, zaś interpretacja prawa zawarta w tej decyzji, w jej przypadku jest obraźliwa i narusza ratio legis całej ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna, a każdy uzyskiwany dochód czy świadczenie pieniężne przez osobę ubiegająca się o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego ma łączne znaczenie dla oceny czy posiada ona niezbędne środki utrzymania. Skarżąca urodzona [...] września 1955 r. urodziła i wychowała siedmioro dzieci, a wysokość pobieranego przez nią świadczenia emerytalnego wynosi [...]zł netto. Z zaświadczenia wydanego przez Wspólnotę Mieszkaniową [...],[...] w [...]z dnia [...]marca 2019 r. wynika, ze średni miesięczny dochód netto skarżącej za okres od 1 grudnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. wyniósł [...]zł. Z zaświadczenia Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" w [...] wynika, że średni miesięczny dochód netto skarżącej za okres od 1 grudnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. wyniósł [...]zł. Łączny dochód netto z tytułu zatrudnienia wynosi [...]zł ([...] zł + [...]zł), a powiększony o pobieraną emeryturę wynosi [...]zł. Dochód ten znacznie przekracza wysokość najniższej emerytury, zatem organ wskazał, że u skarżącej nie występuje sytuacja braku niezbędnych środków utrzymania, czyli zaspokojenia podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Podniesiono, że w decyzji błędnie wskazano, że skarżąca uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia, podczas, gdy w rzeczywistości uzyskuje ona dochody z tytułu dwóch umów zlecenia, co nie ma merytorycznego znaczenia i pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wysokość dochodu z tytułu umów zleceń wynika z w/w zaświadczeń i bezsprzecznie jest to dochód w wysokości łącznej [...]zł, a nie jak podaje skarżąca [...]zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (tj. Dz. U. 2019, poz. 303) zgodnie z którym Prezes ZUS może przyznać rodzicielskie świadczenie uzupełniające matce, która spełnia łącznie następujące warunki: - urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci’ - zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat, - jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, - osiągnęła wiek 60 lat, - nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, - nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując zgromadzony w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy należy podzielić stanowisko organu, że w sprawie nie występuje przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje skarżącą z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Przepisy ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nie zawierają definicji powyższego pojęcia. Zachodziła zatem konieczność wypracowania przez organy administracji oraz judykaturę sposobu jego rozumienia. W ocenie Sądu rację ma organ orzekający, że metodą wyjaśnienia spornego pojęcia powinno być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia emerytalnego. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie emerytalne umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, przy czym chodzi tu jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Przyjąć zatem należy, że kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: z dnia 7 sierpnia 2000 r., sygn. II SA 815/00; 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06; 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 121/14 oraz 15 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 56/15, dostępne pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, że skarżąca dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania uzyskując dochód w łącznej kwocie [...]zł. Prawidłowe są ustalenia organu, że wysokość pobieranego przez nią świadczenia emerytalnego wynosi [...]zł netto. Z zaświadczenia wydanego przez Wspólnotę Mieszkaniową [...]w [...]z dnia [...]marca 2019 r. wynika, że średni miesięczny dochód netto skarżącej za okres od 1 grudnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. wyniósł [...]zł. Z zaświadczenia Wspólnoty Mieszkaniowej "[...]" w [...]wynika, że średni miesięczny dochód netto skarżącej za okres od 1 grudnia 2018 r. do 28 lutego 2019 r. wyniósł [...]zł.(zaświadczenia w aktach administracyjnych). Łączny dochód netto z tytułu zatrudnienia wynosi [...]zł ([...]zł + [...]zł), a powiększony o pobieraną emeryturę netto wynosi [...]zł. Dochód ten przekracza wysokość najniższej emerytury, zatem organ zasadnie wskazał, że u skarżącej nie występuje sytuacja braku niezbędnych środków utrzymania, czyli zaspokojenia podstawowych, niezbędnych potrzeb życiowych. Ma rację skarżąca zarzucając, że w decyzji błędnie wskazano, iż uzyskuje ona dochody z tytułu umowy o pracę i umowy zlecenia, podczas, gdy w rzeczywistości osiąga dochody z tytułu dwóch umów zlecenia, jednak uchybienie to pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Dochód ten jest bowiem dochodem o którym mowa w art. 2 a) ustawy o rodzicielskich świadczeniach uzupełniających. Wysokość dochodu z tytułu dwóch umów zlecenia wynika z w/w zaświadczeń, jego łączna wysokość wynosi [...]zł, a nie jak podaje skarżąca [...]zł., która w żaden sposób nie uzasadnia, z czego wynika ta kwota, zatem twierdzenie to jest gołosłowne. Dochód skarżącej przekracza kwotę najniższej emerytury, która w dacie orzekania wynosiła [...]zł brutto (komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 lutego 2018 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury i renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sierot zupełnych oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent - M.P. z 2018 r., poz. 216) po waloryzacji (komunikat Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 13.02.2019 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2019 r), a 935 zł netto. Wobec powyższego uznać należało w niniejszej sprawie, że organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Okolicznością niesporną jest bowiem to, że dochód skarżącej przewyższa kwotę najniższego świadczenia emerytalnego. Powyższe skutkuje brakiem możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 3 cyt. ustawy rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Z tego względu zarzut skargi dotyczący naruszenia powołanego przepisu nie może odnieść zamierzonego skutku. Wskazać należy, że organ przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie w sposób prawidłowy, podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia (art. 7 K.p.a.). W sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś podejmując zaskarżoną decyzję należycie ją uzasadnił czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przepis art. 3 ustawy uzależnia przyznanie wnioskowanego świadczenia od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącego, jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Świadczenie z przepisu art. 3 powołanej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Stanowisko organu jest zatem prawidłowe. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o przedmiotowe świadczenie przez pryzmat posiadanych dochodów jest bowiem najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się - jako kryterium głównym - wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Skoro zatem w sytuacji skarżącej przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów i w kontekście kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 3 cyt. ustawy, jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Końcowo Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia, jednak tylko w sytuacji, gdyby zmianie uległy okoliczności faktyczne, w szczególności sytuacja materialna wnioskodawcy. Z tych względów, uznając że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.), orzekł jak w wyroku.