VIII SA/Wa 404/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu P. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie płatności OB postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P. M. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca), wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został uzupełniony poprzez jego złożenie na urzędowym formularzu PPF. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane z miesięcznych dochodów w wysokości [...] zł netto (wynagrodzenie za pracę od trzech podmiotów). Skarżący zadeklarował posiadanie dwóch działek w B., zajętych przez komornika oraz udziałów w spółkach cywilnych i prawa handlowego o łącznej rzeczywistej wartości do [...] zł. Oświadczył, że jego stałe wydatki, obejmujące czynsz za wynajmowane mieszkanie, prąd, wyżywienie, opłaty za media, środki czystości oraz leki, wynoszą ok. [...] zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego sytuacja finansowa jest niekorzystna, ponieważ popadł w spiralę długów. Prowadzi spory z ARiMR o należne mu płatności, a ich rozwiązanie to kwestia miesięcy lub lat. Uzupełniając wniosek na wezwanie referendarza sądowego, skarżący złożył: kopię zeznania podatkowego za rok 2017, zaświadczenie o wysokości dochodu w 2016 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego potwierdzający zadłużenie na kwotę [...] zł z dnia [...] października 2017 r. Ponadto oświadczył, że jest prezesem zarządu w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością: [...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i prezesem zarządu w Spółce Akcyjnej [...]. Z tytułu pełnionej funkcji jest zatrudniony na ¼ etatu w spółce [...] i pobiera z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Podkreślił, że informacje przedstawione we wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych oraz wynikające z załączonych dokumentów wskazują na przedstawienie przez stronę swojej sytuacji finansowej w sposób fragmentaryczny i nierzetelny. Od postanowienia referendarza sądowego strona wniosła sprzeciw, żądając jego zmiany przez przyznanie zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że instytucja zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych nie jest tylko wyjątkiem od zasady ponoszenia przez strony procesu kosztów sądowych, ale przede wszystkim realizacją konstytucyjnego prawa do Sądu. Zarzucił nadmierną formalizację przy braku właściwej oceny przedstawionych przez stronę dokumentów i powołanych okoliczności. Wyjaśnił, że referendarz dopuszcza się nieakceptowalnych błędów w ustaleniu stanu faktycznego, co wpłynęło na wynik sprawy. Wskazał, że jego sytuacja finansowa powinna być oceniona według stanu w konkretnym okresie do poniesienia opłaty, a tymczasem referendarz odwołał się do uzyskanych przez skarżącego ostatnich płatności rolnych, jakie uzyskał w 2015 r. Referendarz sądowy, w ocenie skarżącego, nie uwzględnił dowodów potwierdzających bardzo złą sytuację finansową i majątkową strony, która nie pozwala na poniesienie choćby minimalnie większych niż minimum socjalne czy niezbędnych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skarżący nie posiada wolnych środków na poniesienie kosztów sądowych i nie ma realnych możliwości poczynienia oszczędności. Nie zgadza się przy tym z oceną referendarza, że swoją sytuację materialną przedstawił w sposób fragmentaryczny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publ. cbosa), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, publ. cbosa). Wbrew zarzutom skarżącego, instytucja zwolnienia od kosztów sadowych jest sformalizowana i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia oraz dokumenty należy stwierdzić, że nie są one pełne i precyzyjne, co skutkuje niemożliwością dokonania rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że łączny miesięczny dochód skarżącego wynosi około [...] zł netto, natomiast miesięczne jego wydatki kształtują się na poziomie około [...] zł. Wydatki skarżącego przewyższają więc kwotę osiąganych dochodów. Ta okoliczność wzbudza poważne wątpliwości co do prawdziwości przedstawionych informacji i rodzi pytanie o źródła czerpania przez skarżącego środków na pokrycie tychże wydatków. Skarżący, wskazując we wniosku o przyznanie prawa pomocy swój miesięczny dochód, podał 3 kwoty z tytułu wynagrodzenia za pracę ([...]zł, [...]zł i [...] zł), natomiast w piśmie z dnia 5 lipca 2018 r. oświadczył, że z tytułu pracy na ¼ etatu w spółce [...] pobiera [...] zł brutto. Zdaniem Sądu, brak jest przejrzystości w podanych przez skarżącego danych co do wysokości oraz źródeł uzyskiwanego miesięcznego dochodu. Skarżący nie przedstawił również wyczerpujących danych w zakresie, w jakim był wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. brak żądanych w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2018 r. historii dokonanych operacji na rachunkach bankowych za ostatnie 6 miesięcy. Wnioskodawca nie przedstawił we wniosku o przyznanie prawa pomocy wysokości udziałów w poszczególnych spółkach prawa cywilnego i handlowego. Wskazał jedynie ogólnie, że posiada udziały w tego rodzaju spółkach o łącznej rzeczywistej wartości do [...] zł. Tymczasem Sądowi z urzędu wiadomym jest (z licznych prowadzonych z jego udziałem postępowań), że w 2017 r. skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu w następujących podmiotach: [...] S.A. w B. (nr KRS [...]) z kapitałem zakładowym w wysokości [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym w kwocie [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w W. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w W. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowymi [...] zł, [...] Sp. z o.o. w W. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w F. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł, [...] Sp. z o.o. w B. (nr KRS [...]), z kapitałem zakładowym [...] zł. Z urzędu również wiadomym jest, że skarżący jest wspólnikiem w kilkudziesięciu spółkach, w tym spółkach cywilnych, spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółkach akcyjnych, czego dokładnie nie wskazał w oświadczeniu o stanie majątkowym. Skarżący nie przedstawił również dokumentów dotyczących prowadzenia wobec niego postępowań egzekucyjnych, a wskazanie sygnatury sprawy komorniczej Km [...] na wyciągu bankowym z Banku [...], czy też wskazanie kwoty [...] zł na minusie w rachunku w [...] S.A. nie stanowi o wyczerpującym przedstawieniu jego zaległości kredytowych i sytuacji majątkowej. Sąd, kontrolujący wniosek o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia z kosztów sądowych, nie może się domyślać, jaka jest skala zadłużeń skarżącego i w jaki sposób może to wpłynąć na jego sytuację dochodową. W sytuacji więc, gdy skarżący składa wyjaśnienia i dokumenty w sposób wybiórczy, mało precyzyjny, to musi się liczyć z negatywną oceną swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, referendarz sądowy zasadnie uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie. Odwołanie się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do uzyskanych przez skarżącego płatności za 2015 r. (strona 5), jak również omyłkowe wskazanie wysokości miesięcznych wydatków strony – około [...] zł (strona 2), zamiast około [...] zł oraz wysokości dochodów – [...] zł (strona 3), zamiast [...] zł, nie wpływa na wynik sprawy i zmianę treści kontrolowanego rozstrzygnięcia. Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem, do którego poniesienia skarżący jest zobowiązany, jest kwota wpisu od skargi. Podniesione wyżej okoliczności przemawiają za odmową przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem skarżący nie wykazał w sposób wyczerpujący, że nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione w dodatkowym wezwaniu pytania uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oświadczenie skarżącego należało uznać za budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej obecnie się znajduje. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącego, jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy, należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.