VIII SA/Wa 406/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu [...] sp. z o.o. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 407/18 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] marca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie płatności ONW postanawia : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi - [...] sp. z o.o. (zwana dalej: skarżąca, spółka) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Formularz wniosku (urzędowy druk PPPr) wpłynął do Sądu 9 lipca 2018 r. We wniosku skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że nie prowadzi już swojego gospodarstwa rolnego, nie odnotowuje zysku, a jedynie ponosi straty. Prowadzone są spory przed sądem administracyjnym w sprawie dopłat, których spółka nie otrzymała za poprzednie lata. W piśmie złożonym przy wniosku skarżąca podała także, iż nie posiada rachunku bankowego, obecnie nie prowadzi działalności. Koszty jakie ponosi, to koszty korespondencji, które ponosi prezes z własnych środków. Wskazała, iż aktualnie z majątku spółki nie jest prowadzona egzekucja, wszelkie egzekucje zostały umorzone z powodu niemożności wyegzekwowania spłaty długów. Przy wniosku spółka przedstawiła: kopie bilansu za 2017 r. według którego aktywa trwałe wynoszą [...] zł, aktywa obrotowe wynoszą [...] zł, pasywa zaś [...] zł; rachunek zysków i strat za 2017 r. z wykazanymi przychodami za ten rok w kwocie [...] zł i stratą [...] zł, zeznanie podatkowe CIT-8 oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Gospodarczy z [...] października 2013 r., sygn. akt [...] o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Postanowieniem z 11 lipca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 406/18 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 20 lipca 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wnioskując o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Wskazała, iż w zaskarżonym postanowieniu brak jest koniecznej równowagi pomiędzy zapewnieniem stronie realizacji prawa do udziału w postępowaniu i nadmierną formalizacją przy braku właściwej oceny przedstawionych przez skarżącą dokumentów i powołanych okoliczności. Ponadto referendarz w oderwaniu od realiów ekonomicznych pomija fakt, że przy prowadzeniu działalności rolniczej dopłaty mają wyrównywać utracone przez rolnika przychody. Błędnie także kontastuje, że spółka winna zobowiązać wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 kodeksu spółek handlowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Skoro udzielenie spółce z o.o. prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa to powinno ono sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na zasadność wniosku spoczywa na podmiocie występującym z takim wnioskiem, do Sądu natomiast należy ocena złożonych w tym zakresie dokumentów i wyjaśnień. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż referendarz sądowy prawidłowo ocenił, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia, skarżąca nie wykazała bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak podkreślono wyżej, przyznanie prawa pomocy spółce z o.o. w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż jakkolwiek spółka oświadcza, że nie prowadzi działalności rolniczej, to jednak nadal figuruje w KRS, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie ogłoszono jej upadłości. W tej sytuacji argumentem nie może być powołanie się na fakt nieotrzymywania dopłat do posiadanych gruntów i sporów na tym tle z organami administracji. Dopłaty unijne nie stanowią bowiem jedynego źródła przychodów z gospodarstwa rolnego. Zatem spółka jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13). Odnosząc się do podnoszonych przez spółkę trudności finansowych, zauważyć należy że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z 14 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 67/15, NSA wskazał, iż brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OZ 208/08). Sąd ten dodał także, iż zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto wbrew wezwaniu referendarza skarżąca nie przedstawiła informacji o posiadanych rachunkach bankowych oraz wyciągów z tych rachunków stwierdzając, że spółka nie posiada rachunku bankowego. Nie przedłożyła jednak również żadnych dokumentów potwierdzających te okoliczność. Powyższe w istocie uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącej co do braku środków. W konsekwencji Sąd uznał, iż skarżąca w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak jest więc podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.