VIII SA/Wa 407/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. J. J. (dalej: "strona, "skarżąca"), działając w imieniu własnym, złożyła wniosek o przyznanie po zmarłym mężu J. J. renty rodzinnej na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"). Decyzją z [...] kwietnia 2020 r. znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "Prezes ZUS"), działając na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył brzmienie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podnosząc, że warunki określone w tym przepisie muszą być spełnione przez wnioskodawcę łącznie. Zauważył, że niespełnienie któregokolwiek z warunków, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wyjaśnił, że skarżąca ma [...] lat oraz, że nie legitymuje się orzeczeniem o [...] niezdolności do pracy. Wiek skarżącej i jej stan zdrowia nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu przez nią zatrudnienia i zapewnienia niezbędnych środków utrzymania. Dlatego też organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca. Pismem z 15 maja 2020 r. wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę (uzupełnioną pismem procesowym z 19 października 2020 r.) na decyzję Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2020 r., wnosząc o jej uchylenie i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie przez organ przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na przebieg postępowania w sprawie, tj.: art. 7, art. 77 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego ustalenia prawidłowego stanu faktycznego sprawy oraz niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zalegającego w aktach sprawy - co skutkowało naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., że ze względu na wiek pozostaje osobą nieatrakcyjną na rynku pracy i jest poza kręgiem zainteresowania pracodawców, dlatego też brak jest dla niej ofert pracy. Nadto skarżąca wskazała, że dotychczas pozostawała na utrzymaniu męża, jednak po jego śmierci została bez środków do życia. Wykluczenie skarżącej z rynku pracy z uwagi na jej wiek jest więc oczywiste i w połączeniu z pozostałymi przesłankami wskazanymi w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS winno stanowić wystarczającą podstawę do uzyskania renty w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2020 r. orzekająca o odmowie przyznania J. J. świadczenia w drodze wyjątku. Na wstępnie należy wyjaśnić, że podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przepis ten stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Przepis ww. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje bowiem całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te dotyczą osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i obejmują dwie sytuacje. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku skarżącej jest to wiek 60 lat. W kontrolowanej sprawie żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. Skarżąca nie jest bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek, który jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, oznacza wiek poniżej 18 lat albo wiek emerytalny. Należy stwierdzić, że skarżąca urodzona [...] kwietnia [...] r. (lat [...]) na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie osiągnęła jeszcze wieku emerytalnego. Ponadto nie orzeczono wobec skarżącej [...] niezdolności do pracy, a zatem nie można uznać, że nie może ona podjąć zatrudnienia. Dlatego też podnoszona przez skarżącą argumentacja, że z uwagi na wiek pozostaje osobą nieatrakcyjną na rynku pracy pozostaje bez znaczenia dla wydanego rozstrzygnięcia. Sąd zauważa także, że przy niespełnieniu przesłanki całkowitej niezdolności do pracy niejako drugorzędne znaczenie dla sprawy mają okoliczności związane z przebiegiem ubezpieczenia małżonka skarżącej, ponieważ nawet ich wykazanie nie daje możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku osobie zdolnej do pracy. Należy w pełni zgodzić się z organem orzekającym, że brak spełnienia przez skarżącą przesłanki niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez konieczności ustosunkowywania się do pozostałych warunków z tego przepisu (braku niezbędnych środków utrzymania oraz szczególnych okoliczności), bowiem nawet w sytuacji, gdyby te przesłanki były spełnione, świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem, a zarzuty przedstawione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Wskazywane przez skarżącą, jako okoliczności uprawniające ją do przyznania wnioskowanego świadczenia, okresy pracy małżonka ([...] lat, [...] miesięcy i [...] dni), również w warunkach szkodliwych oraz trudna sytuacja materialna w związku ze śmiercią męża nie stanowią samoistnych przesłanek wystarczających do przyznania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Mając na względzie powyższe, orzekając na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. ----------------------- 4