VIII SA/Wa 413/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Katarzyna Filipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odsetek od uposażeń wypłaconych w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego żołnierza 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wojskowy Komendant Uzupełnień w G. decyzją z dnia [...] maja 2008 roku działając na podstawie art. 75 ust. 3 w związku z art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 roku o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych ( Dz. U. z 2003 roku, Nr 179, poz. 1750 ze zm., dalej jako ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego ( tj. Dz. U. nr 98 poz. 1071 z 2000 roku ze zm. , dalej kpa) odmówił M.S. przyznania wnioskowanych odsetek od uposażeń wypłaconych w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego. W uzasadnieniu decyzji podano, że uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami, w związku ze zwolnieniem i przywróceniem do zawodowej służby wojskowej M.S. stało się wymagalne dopiero z dniem uprawomocnienia się decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, czyli z dniem [...] czerwca 2006 roku, a z powyższego tytułu wnioskującemu przyznano już odsetki ustawowe. Z rozstrzygnięcia organu I instancji wynika również, że decyzją nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W., działając na podstawie art. 138 § 1 kpa orzekł, że M.S. w związku ze zwolnieniem i przywróceniem do zawodowej służby wojskowej w okresie od dnia 1 października 2003 do 31 sierpnia 2006 roku przysługiwało uposażenie za okres od 1 kwietnia 2003 do 31 sierpnia 2006 roku, 9/12 nagrody rocznej za 2003 rok, dodatkowe uposażenie roczne za 2004 i 2005 rok, gratyfikacje urlopowe za 2004, 2005 i 2006 rok oraz ekwiwalenty za przejazd raz w roku za 2004, 2005 i 2006 rok. Wyżej wymienione należności zostały wypłacone, wraz z należnościami wypłacono zaś odsetki w kwocie 583, 26 zł. Od powyższej decyzji odwołanie do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. złożył M.S., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa polegającą na uznaniu, że nie należą mu się odsetki ustawowe od uposażenia za okres nie pełnienia zawodowej służby wojskowej od dnia 1 kwietnia 2003 roku do dnia zapłaty w formie kapitalizowanej, uwzględniając stopę odsetek ustawowych. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 roku nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. po rozpatrzeniu odwołania M.S. utrzymał w mocy decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt. 1 kpa oraz art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy stwierdził, że należności z tytułu zwolnienia i przywrócenia M.S. do zawodowej służby wojskowej za okres od dnia 1 października 2003 do dnia 31 sierpnia 2006 roku zostały wypłacone w dniu 7 sierpnia 2006 roku na podstawie rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. nr [...] z dnia [...] lipca 2006 roku. Wyjaśnił, że w dniu 5 września 2006 roku żołnierzowi wypłacono odsetki ustawowe od powyższych należności, liczone od dnia uprawomocnienia się decyzji dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, tj. od [...] czerwca 2006 roku. Zdaniem organu II instancji, do momentu wydania przedmiotowej decyzji stwierdzającej nieważność, nie było podstaw do wypłaty odsetek ustawowych. Skoro wcześniej organ nie miał podstaw do wypłaty przedmiotowych należności, gdyż nie było decyzji, które by je przyznawały, nie można stwierdzić, iż pozostawał w zawinionym opóźnieniu ( zwłoce ) w jego zapłacie. Ponadto, odwołujący się niekonsekwentnie podawał daty, od których domaga się wypłacenia odsetek ustawowych. We wniosku z dnia 26 marca 2008 roku była to data 1 listopada 2003 roku, zaś w odwołaniu z dnia 2 czerwca 2008 roku M.S. wskazał datę 1 kwietnia 2003 roku. W związku z powyższym, trudno jednoznacznie określić, o jakie odsetki ubiega się odwołujący. W konkluzji rozstrzygnięcia odwoławczego wskazano, że realizacja uprawnienia z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie powstaje bezpośrednio z mocy prawa, lecz w wyniku konkretyzacji normy prawnej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej. Z uwagi na powyższe, istniała konieczność wydania w przedmiocie odsetek decyzji administracyjnej, w której zostałaby dokonana konkretyzacja przysługującego zainteresowanemu uprawnienia. Dlatego też podstawą wypłaty odwołującemu się odsetek stała się dopiero decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. Nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 roku, w której odsetki za zwłokę zostały Skarżącemu przyznane od dnia 24 czerwca 2006 roku. Powyższa decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego stała się przedmiotem skargi jaką złożył M.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podniósł, że stanowisko organów wojskowych I i II instancji jest bezzasadne zwłaszcza, gdy zważy się jakie są skutki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Skutki bowiem wydania takiej decyzji są takie, jakby tej decyzji nigdy nie wydano. Zdaniem Skarżącego, wskutek stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, miał on w okresie od dnia 1 marca 2003 do dnia 30 czerwca 2006 roku prawo do wypłaty uposażenia w terminie do 10 dnia każdego miesiąca kalendarzowego, a tym samym, wypłacenie uposażenia po dacie 30 czerwca 2006 roku w skumulowanej formie odbyło się z zawinionym opóźnieniem ( zwłoką ) organów wojskowych. Nadto, Skarżący podniósł, że wypłacając mu uposażenie za sporny okres po terminie jego wymagalności, organ miał świadomość konkretnego długu, tym samym uznał roszczenie o zapłatę odsetek. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniósł, że w dniu [...] grudnia 2006 roku decyzją Nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. przyznał M.S. w trybie odwoławczym od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. nr [...] z dnia [...] września 2006 roku należności z tytułu zwolnienia i przywrócenia żołnierza do zawodowej służby wojskowej za okres od 1 października 2003 do 31 sierpnia 2006 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi zatem o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, która jest dokonywana w kontekście zgodności z prawem materialnym i procesowym. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a). Skarga analizowana stosownie do wymienionych założeń kontroli sądowej decyzji administracyjnych podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo, a zatem skarga jest zasadna. Z akt sprawy wynika, że Dowódca Wojsk Lądowych decyzją [...] z dnia [...] czerwca 2006 roku na podstawie art. 157 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa, stwierdził nieważność decyzji Nr [...] z dnia [...] grudnia 2002 roku Dowódcy [...] Okręgu Wojskowego, w sprawie wypowiedzenia Skarżącemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez organ wojskowy z powodu likwidacji zajmowanego przez Skarżącego stanowiska służbowego i odmowy przyjęcia niższego stanowiska służbowego, jako wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić należy w tym miejscu, iż stwierdzając nieważność decyzji, organ wskazuje na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją z mocy prawa od dnia wydania, to jest ze skutkiem "ex tunc". Decyzja dotknięta wadliwością, o której mowa w art. 156 § 1 kpa korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Stwierdzenie to ( o charakterze deklaratoryjnym ) ma moc wsteczną – eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby w ogóle nie została podjęta. W świetle powyższego, stwierdzenie nieważności decyzji wypowiadającej Skarżącemu stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej oznacza, że wypowiedzenie nie było skuteczne, a więc skutecznie nie został zwolniony, co jest równoznaczne z pełnieniem przez niego po dniu zwolnienia przez cały czas służby. Aktualne stało się tym samym prawo do uposażenia zasadniczego z dodatkami i pozostałymi należnościami przysługujące Skarżącemu na dzień zwolnienia. Dotyczy to także odsetek w przypadku zwłoki w zapłacie uposażenia i dodatków. Odsetki mają bowiem charakter należności ubocznej, akcesoryjnej. Obowiązek płacenia odsetek nie może powstać bez obowiązku zapłaty sumy głównej, a gdy obowiązek ten powstanie, to wówczas następstwem tego akcesoryjnego charakteru jest ścisłe powiązanie obowiązku płacenia odsetek z głównym obowiązkiem. Dla ustalenia czy nastąpiło opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasadnicze znaczenie ma data wymagalności świadczenia. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 81 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych są wypłacane miesięcznie z góry, w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. W świetle natomiast przepisu art. 75 ust. 3 tejże ustawy w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność stały się wymagalne. Ponieważ, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji dotyczącej wypowiedzenia M.S. stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, od dnia zwolnienia ze służby przysługiwały wyżej wymienionemu wszelkie należności wynikające z pełnienia zawodowej służby wojskowej, tym samym w ocenie Sądu uposażenie Skarżącego oraz dodatki do niego były wymagalne już w dniu zwolnienia ze służby. Sąd nie podziela tym samym stanowiska organów wojskowych obu instancji, że uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami stało się wymagalne dopiero z dniem uprawomocnienia się decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, czyli z dniem [...] czerwca 2006 roku. Stanowisko organów zdaje się świadczyć o niezrozumieniu instytucji stwierdzenia nieważności decyzji i nie odróżnienia tej instytucji postępowania administracyjnego od instytucji uchylenia decyzji. Argumentacja organów byłaby prawidłową, niewątpliwie mającą swe oparcie w prawie, gdyby doszło do uchylenia decyzji ( w następstwie wznowienia postępowania ), a nie stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej zwolnieniem Skarżącego ze służby. Decyzja uchylająca decyzję o wypowiedzeniu, prowadząca do uchylenia rozkazu o zwolnieniu, powodowałaby w konsekwencji reaktywowanie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej z dniem, w którym uchylenie decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego z [...] grudnia 2002 roku stałoby się rozstrzygnięciem ostatecznym. Wtedy też, od daty decyzji uchylającej służyłoby żołnierzowi zawodowemu prawo do uposażenia wraz z dodatkami i innymi należnościami ( w tym i odsetek w wypadku zwłoki ). Decyzja uchylająca bowiem wywiera skutki "ex nunc", czyli na przyszłość. Zupełnie odmienne są natomiast skutki decyzji stwierdzającej nieważność wydanego rozstrzygnięcia – co też i miało miejsce w niniejszej sprawie. Stwierdzenie to ( o charakterze deklaratoryjnym ) ma bowiem moc wsteczną. Takie rozumienie konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji znajduje odzwierciedlenie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i doktrynie. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że Skarżącemu w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego wypłacono należności z tytułu zwolnienia i przywrócenia do zawodowej służby wojskowej. Jeśli zatem, zaległe uposażenie wraz z dodatkami wypłacono w efekcie bezskutecznej, wadliwej decyzji administracyjnej dopiero po miesiącu czerwcu 2006 roku, to stosownie do art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych – winien on otrzymać odsetki ustawowe za czas wymagalności od dnia zwolnienia ze służby w 2003 roku do dnia wypłaty wymienionych należności. W aktach administracyjnych, jak również personalnych dotyczących M.S. przekazanych Sądowi w niniejszej sprawie brak jest decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. Nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 roku, na którą powołuje się organ odwoławczy w zaskarżonym rozstrzygnięciu, jak również w odpowiedzi na skargę. W przedmiotowych aktach Sąd nie znalazł również rozkazu dziennego Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. Nr [...] z dnia [...] lipca 2006 roku na podstawie którego, jak wynika z zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę zostały w dniu 7 sierpnia 2006 roku Skarżącemu wypłacone należności z tytułu zwolnienia i przywrócenia do zawodowej służby wojskowej za okres od dnia 1 października 2003 do dnia 31 sierpnia 2006 roku. W posiadanych przez Sąd aktach znajduje się jedynie kserokopia decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. nr [...] z dnia [...] września 2006 roku, z której to wynika, że Skarżącemu wypłacono należności pieniężne w wyniku przywrócenia do zawodowej służby wojskowej, w tym min. uposażenia za okres od 1 kwietnia 2003 do 31 sierpnia 2006 roku, ale bez ustawowych odsetek. Fakt wypłaty odsetek w kwocie 583,26 zł wyliczonych od dnia uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego ( tj. [...] czerwca 2006 roku ) wynika dopiero z rozstrzygnięcia Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. Nr [...] z dnia [...] maja 2008 roku, poprzedzającego zaskarżoną do Sądu, decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w W. z dnia [...] lipca 2008 roku. Stanowisko organów wojskowych, że odsetki ustawowe od wypłaconych należności stały się wymagalne dopiero od dnia uprawomocnienia się decyzji stwierdzającej nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego, tj. od [...] czerwca 2006 roku jest tym bardziej nie przekonujące, że w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych brak jest dowodu na to, że w/w decyzja rzeczywiście uprawomocniła się w dniu [...] czerwca 2006 roku ( nie ma zwrotnego potwierdzenia jej odbioru ). Należy więc stwierdzić, że organy obu instancji, pomimo ciążącego na nich obowiązku nie przedstawiły w związku ze skargą M.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kompletnych akt niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. W aktach brak jest bowiem dowodów w postaci decyzji, na które w swoich rozstrzygnięciach powołują się organy obu instancji. Tym samym, zostały niewątpliwie naruszone przepisy postępowania bowiem nie zebrano i nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie ( art. 77 § 1 kpa ), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tak więc, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wojskowe zgodnie z art. 77 § 1 kpa powinny przede wszystkim w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić dowody w sprawie oraz skompletować akta administracyjne sprawy. Następnie winny wyjaśnić od jakiej daty ostatecznie Skarżący domaga się wypłacenia odsetek ustawowych. We wniosku inicjującym postępowanie w niniejszej sprawie wskazał on bowiem datę 1 listopada 2003 roku, w odwołaniu od decyzji organu I instancji – 1 kwietnia 2003 roku, zaś w skardze do WSA w Warszawie – 1 marca 2003 roku. W tym celu Skarżący powinien zostać wezwany do sprecyzowania swojego żądania na podstawie art. 50 kpa. Po ustaleniu zaś powyższego, organy winny ponownie rozpoznać wniosek Skarżącego uwzględniając obowiązujące przepisy oraz po myśli art. 153 p.p.s.a – obowiązujące wskazania i oceny zawarte w niniejszym wyroku. Wydając rozstrzygnięcie należy uwzględnić wypłacone już od dnia 24 czerwca 2006 roku odsetki ustawowe oraz unormowania dotyczące przedawnienia roszczeń. Zgodnie bowiem z art. 75 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych roszczenia z tytułu prawa do uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ) p.p.s.a jak w sentencji.