VIII SA/Wa 437/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo oddala skargę. Postanowieniem nr [...] z [...] lutego 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: Kierownik BP, organ I instancji), działając na podstawie art. 123 w związku z art. 88 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwana dalej: k.p.a.), nałożył na M. P. (dalej: skarżąca) karę grzywny w wysokości [...] zł za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie organu w dniu [...] lutego 2015 r. Kierownik BP wskazał, że wezwał skarżącą w charakterze świadka na przesłuchanie wyznaczone na dzień [...] lutego 2015 r. Wezwanie wystosowane w dniu [...] stycznia 2015 r. zostało skarżącej skutecznie doręczone [...] lutego 2015 r. Zawierało ono pouczenie o skutkach nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oraz odmowy złożenia zeznań bez uzasadnionej przyczyny. W dniu wyznaczonego terminu przesłuchania świadka do organu I instancji wpłynęło pismo skarżącej, w którym poinformowała, że odmawia stawienia się na przesłuchanie z uwagi na nieobecność strony postępowania podczas tej czynności. W związku z tym Kierownik BP uznał, że skarżąca odmówiła stawienia się na przesłuchanie bez uzasadnionej przyczyny, co stało się podstawą nałożenia na nią kary grzywny. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że zaskarżone postanowienie narusza prawo, ponieważ nie można karać świadka za niestawiennictwo na przesłuchaniu, które nie może się odbyć z powodu usprawiedliwionej nieobecności strony postępowania, żądającej zapewnienia jej prawa do udziału w tej czynności. Organ winien zawiadomić świadka o niemożności udziału strony w czynności przesłuchania i zmianie terminu tej czynności. Postanowieniem z [...] kwietnia 2015 r. Nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, podzielając argumentację faktyczną i prawną organu I instancji. W uzasadnieniu dodatkowo podniósł, że wezwanie świadka na przesłuchanie w dniu [...] lutego 2015 r., godzina [...] w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w B. dotyczyło ustalenia okoliczności posiadania oraz prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego przez spółkę cywilną "[...]" oraz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością: "[...]" i "[...]" na ich odrębny rachunek. Organ odwoławczy podniósł, że w dniu [...] lutego 2015 r. do organu I instancji wpłynęło pismo P. M.– strony postępowania, w którym wnosił o zmianę terminu przesłuchania na dzień [...] marca 2015 r. z powodu jego choroby. Do wniosku dołączył kopię zwolnienia lekarskiego, z którego wynika, że P. M. był niezdolny do pracy w dniach od [...] stycznia do [...] lutego 2015 r. Ze względu na brak obecności strony postępowania, skarżąca, wezwana w charakterze świadka, również wniosła o wyznaczenie nowego terminu jej przesłuchania. W ocenie Dyrektora ARiMR, w pierwszej kolejności należało ustalić, czy wystąpiły przesłanki umożliwiające nałożenie na świadka kary grzywny, zgodnie z art. 88 § 1 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie przedmiotowe wezwanie do udziału w czynności zostało skarżącej wysłane na adres jej zamieszkania, który jest jednocześnie adresem korespondencyjnym, znanym organowi z urzędu, oraz skutecznie doręczone w dniu 9 lutego 2015 r. Skarżąca została poinformowana o terminie czynności z odpowiednim wyprzedzeniem, wynikającym z art. 92 k.p.a. (przynajmniej na siedem dni przed rozprawą). Jednak pomimo skutecznego wezwania, odmówiła stawiennictwa i składania zeznań w sprawie ze względu na brak podczas tej czynności strony postępowania – P. M.. Organ odwoławczy ocenił, że w przedmiotowej sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające nałożenie na skarżącą kary grzywny za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie organu. Zdaniem Dyrektora ARiMR, nie do zaakceptowania jest sytuacja, iż to świadek będzie decydował, w jakich okolicznościach sprawy może się stawić na wezwanie, a kiedy jest z tego zwolniony, tj. w jakich okolicznościach jego przesłuchanie jest zbędne. Jednocześnie zaznaczył, że skarżąca wskazała, że jedynym powodem jej niestawiennictwa była posiadana informacja, że strona nie będzie brała udziału w przesłuchaniu. Z twierdzeń skarżącej wynika natomiast, że miała wiedzę o konieczności stawienia się w Biurze Powiatowym ARiMR w B.. Odnosząc się do argumentów zażalenia wyjaśnił, iż okoliczność, iż dana czynność nie może się odbyć ze względu na niemożność udziału w niej strony, nie może zostać uznana jako usprawiedliwiająca niestawiennictwo na wezwanie organu. Za bezzasadne uznał zarzuty skarżącej co do braku powiadomienia świadka o niemożliwości udziału strony w przesłuchaniu, ponieważ dopiero [...] lutego 2015 r., a więc w przeddzień rozprawy, reprezentant strony – P. M. poinformował, iż nie stawi się na rozprawę. Organ odwoławczy wskazał także, iż z akt sprawy nie wynika, aby w niniejszej sprawie skarżąca stawiła się na przesłuchanie, które miałoby się nie odbyć z winy organu. W skardze złożonej na powołane postanowienie do sądu administracyjnego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu podniosła, że w niniejszej sprawie jej przesłuchanie nie mogło się odbyć w wyznaczonym terminie ze względu na usprawiedliwioną absencję strony, która jednocześnie żądała zagwarantowania obecności podczas tej czynności i wnosiła o zmianę terminu przesłuchania. W związku z tym organ I instancji powinien uznać nieobecność świadka w przedmiotowej sprawie za usprawiedliwioną. Przesłuchanie świadka w tych okolicznościach nie mogło być przeprowadzone, gdyż prowadziłoby do naruszenia przez organ prawa strony. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał, że argumenty zawarte w przedmiotowej skardze nie usprawiedliwiają niestawiennictwa na wezwanie organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu, do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., to jest przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), z uwagi na treść jej art. 2, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z treści art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność, bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Tym samym legalność orzeczenia organu administracji publicznej oznacza jego zgodność nie tylko z prawem materialnym, ale również z przepisami postępowania. Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Kontroli Sądu w tej sprawie podlegało postanowienie Dyrektora ARiMR z [...] kwietnia 2015 r. utrzymujące w mocy postanowienie Kierownika BP, którym organ ten uznał za nieusprawiedliwioną nieobecność skarżącej na przesłuchaniu w charakterze świadka w dniu [...] lutego 2015 r., za co wymierzył jej karę grzywny w wysokości [...] zł. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 88 § 1 k.p.a., zgodnie z którym kto, będąc obowiązany do osobistego stawienia się (art. 51), mimo prawidłowego wezwania nie stawił się bez uzasadnionej przyczyny jako świadek lub biegły albo bezzasadnie odmówił złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin albo udziału w innej czynności urzędowej, może być ukarany przez organ przeprowadzający dowód grzywną do 50 zł, a w razie ponownego niezastosowania się do wezwania - grzywną do 200 zł. W związku z powyższym wskazać należy, że dla zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania dowodowego art. 88 k.p.a. wprowadza środek przymusu w postaci kary grzywny wobec podmiotów w nim wymienionych, tj. świadka lub biegłego w sytuacji nieusprawiedliwionego niestawiennictwa na wezwanie organu albo bezzasadnej odmowy złożenia zeznania, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin bądź udziału w innej czynności urzędowej. W zakresie pojęcia innej czynności urzędowej mieści się przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka. Niewątpliwie w okolicznościach niniejszej sprawy zastosowanie znajdował art. 51 k.p.a., z którego wynika, że do osobistego stawienia się wezwany jest obowiązany tylko w obrębie gminy lub miasta, w którym zamieszkuje albo przebywa. Obowiązek osobistego stawiennictwa dotyczy również wezwanego, zamieszkałego lub przebywającego w sąsiedniej gminie albo mieście. Podkreślić przy tym trzeba, że obowiązek osobistego stawiennictwa w niniejszej sprawie wymagany był w obrębie miasta, w którym skarżąca zamieszkuje. Wezwanie wysłane zostało na adres zamieszkania skarżącej, który skarżąca wskazała także w skardze. Jak wynika z przedstawionych przy skardze akt administracyjnych, w tym zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie do udziału w czynności zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu [...] lutego 2015 r. (k. 2-3 akt administracyjnych). Zatem skarżąca została prawidłowo wezwana pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. do osobistego stawiennictwa w wyznaczonym przez organ miejscu, dniu i godzinie w celu wzięcia udziału w czynnościach urzędowych na okoliczności wskazane w wezwaniu. Skarżąca nie stawiła się na wyznaczone przesłuchanie, pomimo pouczenia jej o skutkach nieusprawiedliwionego niestawiennictwa w postaci nałożenia kary grzywny. W piśmie z dnia [...] lutego 2015 r. nie wskazała przyczyny usprawiedliwiającej jej nieobecność, tylko poinformowała o przyczynie nieobecności strony postępowania – P. M.. Nie otrzymała również od organu wcześniejszej informacji o zmianie terminu przesłuchania. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, organy prawidłowo zastosowały środek przymusu w postaci ukarania skarżącej grzywną wobec niezastosowania się do wezwania Kierownika BP z dnia [...] stycznia 2015 r. Ocena, czy istniała uzasadniona przyczyna niestawiennictwa, należy do organu przeprowadzającego dowód. To organ decyduje, czy w danych okolicznościach sprawy (np. nieobecność strony) wezwany na termin czynności świadek może być przesłuchany. Tym samym świadek nigdy nie ma pewności, czy organ uwzględni wniosek strony o zmianę terminu przesłuchania. Rekompensatą dla świadka, który stawił się na wezwanie organu, jest zwrot kosztów podróży i innych należności według przepisów o należnościach świadków i biegłych w postępowaniu sądowym (art. 56 § 1 k.p.a.). W świetle przedstawionej argumentacji zarzuty skargi nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż skarga podlega uwzględnieniu przez Sąd jedynie w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, co zostało już wyjaśnione na wstępie. Zauważyć należy, iż jako przyczyny swojej nieobecności skarżąca przywołuje nieobecność strony na wyznaczonej czynności, o której to nieobecności wiedziała, uchybienia procesowe, do których mogłoby doprowadzić przesłuchanie świadka pod nieobecność strony, jak również niedopatrzenie organu przez brak zmiany terminu przesłuchania i powiadomienia jej o tym. Zdaniem Sądu, wszystkie wskazane wyżej kwestie, z których wynika dbałość o dobro strony i prawidłowy przebieg postępowania, jak również zastrzeżenia do organizacji przesłuchań nie stanowią okoliczności dotyczących świadka osobiście, które pozwalałyby uznać jego nieobecność na przesłuchaniu za usprawiedliwioną. Ewentualne uchybienia w tych kwestiach mogą być zwalczane we właściwy sposób, pozostający poza obowiązkami świadków wynikającymi z k.p.a. Przepisy art. 88 w związku z art. 51 k.p.a. stanowią o obowiązku świadka do stawienia się na wezwanie, od którego zwolnić mogą jedynie uzasadnione przyczyny. Argumentacja skarżącej takich przyczyn, w ocenie Sądu, nie wskazuje. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.