VIII SA/Wa 458/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku J. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] kwietnia 2018 r, nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 września 2018 r. Wnioskiem z [...] września 2018 r. J. F. (dalej: "skarżąca") zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżącej odmówiono przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 26 września 2018 r. Postanowienie stało się ono prawomocne z dniem 9 października 2018 r. W dniu [...] października 2018 r. skarżąca złożyła kolejny (drugim) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia [...] października 2018 r. zobowiązano skarżącą do wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych w sytuacji materialnej wnioskodawcy, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia oraz do: złożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i męża rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie trzy miesięcy, złożenia zeznania podatkowego za rok 2016 i 2017 małżonków, wskazania wszystkich źródeł utrzymania skarżącej i męża (wynagrodzenie za prace, świadczenia emerytalne, rentowe, zasiłki), wskazania wszystkich rzeczy ruchomych o wartości ponad [...] zł ([...][...]) np. [...],[...][...] itp., udokumentowania wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, wodę itp.), wskazania, czy rodzina pobiera świadczenie wychowawcze "500 +", wskazania innych przyczyn, które uniemożliwiają wnioskodawcy uiszczenie wpisu od skargi w wysokości [...] zł – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W dniu [...] listopada 2018 r. wpłynął do Sądu wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz załączonymi do niego fakturami za energie elektryczną, gaz, wodę oraz roczne rozliczenie podatku przez organ rentowy. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (opisane wyżej postanowienie z 26 września 2018 r.), które do dnia wydania niniejszego postanowienia zachowało swą prawną moc. Prawomocnym postanowieniem z dnia 26 września 2018 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego złożony następnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Przypomnieć jeszcze wypada, że stosownie do 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zatem zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Te bowiem są decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Chodzi o zmianę w zakresie okoliczności, w oparciu o które wydano poprzednie orzeczenie. Musi być ona przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. W przypadku postępowania o przyznania prawa pomocy chodzi więc o takie zmiany okoliczności, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialno-bytową strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Dla porządku należy jeszcze raz skarżącej wskazać, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04 orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/). Oceniając ponowny wniosek skarżącej w sprawie należało stwierdzić, że sytuacja jej nie uległa zmianie, tym samym nie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę prawomocnych postanowień w przedmiocie prawa pomocy wydanych w sprawie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] października 2018 r. zawiera tożsame oświadczenia, co we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w Sądzie w dniu [...] września 2018 r. Odnosząc się do rozpatrywanego wniosku o prawo pomocy, nie sposób uznać, by wskazany wyżej warunek został przez skarżącą tym razem spełniony, jeżeli się zważy, że sytuacja materialna skarżącej, odnoszona do wysokości oraz źródła dochodów przez nią uzyskiwanych oraz deklarowanych ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie odpowiada wcześniej przedstawionej i wiążąco rozpatrzonej w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy. W tym zakresie z nowego wniosku nie wynikają jakiekolwiek okoliczności, które w istotny sposób czyniłyby wcześniejsze ustalenia nieadekwatnymi do sytuacji materialnej skarżącej, w jakiej się ona obecnie znajduje i jaka została przedstawiona przez wnioskodawcę w nowo sformułowanym wniosku. Z przedstawionych we wniosku informacji wynika, że na dochód rodziny skarżącej składa się renta skarżącej [...] zł, wynagrodzenie męża w wysokości [...] zł ( w poprzednim wniosku [...] zł) oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Jednocześnie skarżąca po raz kolejny nie wywiązała się w pełni z nałożonego obowiązku udokumentowania sytuacji materialnej swojej rodziny, mimo iż udzielenie tych informacji pozostawało w dobrze pojętym jej interesie. Nie złożyła bowiem żadnej informacji odnośnie dochodów swojego męża, nie złożyła wyciągów z rachunków bankowych, nie złożyła zeznań podatkowych za 2016 i 2017 rok, przez co uniemożliwiła obiektywną ocena sytuacji materialnej rodziny. W świetle powyższego zdaniem referendarza zabrakło powołania nieznanych dotychczas informacji, a także dołączenia do wniosku takich dokumentów, z których wynikałoby, że zaistniały nowe okoliczności faktyczne lub prawne, stanowiące podstawę do zmiany wydanego w sprawie postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji nie ma możliwości przyjąć, że sytuacja skarżącej uległa pogorszeniu w sposób, uzasadniający przekonanie o niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jej rodziny. Skoro wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, to aktualna pozostaje ocena sytuacji faktycznej skarżącej wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżąca nie podała i nie uprawdopodobniła żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.