VIII SA/Wa 46/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Dominika Jeromin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z [...] sierpnia 2017 r. [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "organ" lub "ZUS") działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej jako "K.p.a.") oraz art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 123 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 ze zm., zwana dalej: "u.s.u.s."), po rozpoznaniu wniosku P. K. o umorzenie należności z tytułu składek, odmówił wszczęcia postępowania: 1) w odniesieniu do należności z tytułu składek w części finansowanych przez płatnika za pracowników w łącznej kwocie [...] zł na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz odsetek liczonych na dzień 25 maja 2017 r. od składek finansowanych przez ubezpieczonych na ww. ubezpieczenia 2) w odniesieniu do należności z tytułu składek w części finansowanych przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ podał, że nie posiada kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych w przedmiocie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności za zatrudnionych pracowników na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i z tych względów orzeczono jak w pkt 1 ww. decyzji. Zgodnie zaś z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 ww. ustawy, wobec czego składki te nie podlegają umorzeniu i z tych względów orzeczono jak w pkt 2 ww. decyzji. W związku z powyższym należało odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 K.p.a. Pismem z 6 września 2017 r. P. K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniósł o uchylenie ww. decyzji organu i umorzenie przedmiotowych należności. Decyzją z [...] listopada 2017 r. nr [...], ZUS działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz art. 105 K.p.a., po ponownej analizie sprawy orzekł, że podtrzymuje decyzję z [...] sierpnia 2017 r. [...] umarzającą postępowanie w odniesieniu do ww. należności. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ przedstawił stan faktyczny sprawy. Dodatkowo przytoczył treść art. 105 § 1 K.p.a. Pismem z 11 grudnia 2017 r. wnioskodawca (dalej jako "skarżący") wniósł skargę na rozstrzygnięcie organu z [...] listopada 2017 r. Powtarzając w całości swoją dotychczasową argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł o uchylenie ww. decyzji i umorzenie przedmiotowych należności. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi podtrzymując co do zasady dotychczasowe stanowisko ZUS w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia, zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając według powyższych kryteriów zaskarżoną decyzję, uznać należy, że powinna ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim z zaskarżonej decyzji nie wynika jednoznacznie jakie organ wydał ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie w ww. sprawie, które obecnie podlega kontroli sądowej. Wątpliwości w tym zakresie wynikają z faktu, że ZUS jako podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Z przepisu tego wynika zaś, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Tymczasem z sentencji zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika z kolei, że organ "podtrzymuje" swoją decyzję z [...] sierpnia 2017 r. Skoro zamiarem organu w zaskarżonej decyzji było utrzymanie w mocy decyzji z [...] sierpnia 2017 r., to winien on wskazać jako podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., a nie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Na podstawie ostatniego z ww. przepisów organ wydaje bowiem orzeczenie reformatoryjne, tj. uchylające zaskarżoną decyzję i orzekające co do istoty sprawy, bądź też uchylające tę decyzję i umarzające postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Wątpliwości co do treści zaskarżonego rozstrzygnięcia nie wyjaśnia również jego uzasadnienie. Organ przedstawił w nim bowiem jedynie stan faktyczny sprawy oraz powołał się na art. 105 § 1 K.p.a., nie cytując zresztą prawidłowo do końca tego przepisu zgodnie z jego brzmieniem. Powyższy przepis stanowi bowiem, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zauważyć zaś należy, że decyzją z [...] sierpnia 2017 r. organ odmówił wszczęcia postępowania w odniesieniu do należności z tytułu składek w części finansowanych przez płatnika za pracowników oraz składek w części finansowanych przez ubezpieczonych, a nie umorzył to postępowanie jako bezprzedmiotowe. Zaskarżona decyzja nie zawiera więc uzasadnienia zgodnego z art. 107 § 3 K.p.a., który to przepis wyjaśnia co powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i uzasadnienie prawne decyzji administracyjnej oraz uchybia art. 11 K.p.a. (zasada przekonywania). Co więcej, zaskarżona decyzja nie wyjaśnia w żaden sposób, nie tylko dlaczego zapadło takie rozstrzygnięcie, ale również nie wyjaśnia nawet jakie w ogóle zapadło rozstrzygnięcie w sprawie. Nie wiadomo bowiem, czy organ utrzymał w mocy swoje rozstrzygnięcie, czy też uchylił je i orzekł co do istoty sprawy, czy też wreszcie uchylił swoją decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Działając w ten sposób organ uchybił ponadto art. 15 K.p.a. (zasada dwuinstancyjności) w związku z art. 138 K.p.a., bowiem nie rozstrzygnął powtórnie – do czego był zobowiązany na podstawie ww. przepisów - całości sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ mając na uwadze brzmienie art. 138 K.p.a. oraz powyższe wskazania Sądu wyda stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 11 K.p.a. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) p.p.s.a. jak w wyroku.