VIII SA/Wa 468/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Gminy M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ze skargi Gminy M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za 2008 rok postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] maja 2012 r. Gmina M. (dalej: "skarżąca" lub "gmina") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Finansów z [...] kwietnia 2012 r. w przedmiocie zwrotu do budżetu państwa nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za 2008 r. Jednocześnie wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała wysokość kapitału zakładowego – [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy według bilansu – [...] zł oraz wysokość środków finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych – w łącznej kwocie [...] zł. Uzasadniając złożony wniosek gmina podniosła, że jako jednostka samorządowa realizuje zadania o charakterze publicznym na rzecz mieszkańców, zarówno zlecone z mocy ustawy, jak i własne z wielu dziedzin m.in. oświaty, pomocy społecznej, ochrony zdrowia, gospodarki wodno – ściekowej, zbiórki odpadów komunalnych. Na realizację tych zadań gmina otrzymuje subwencje, dotacje z budżetu państwa oraz gromadzi własne dochody. Jednak z uwagi na stale zwiększający się zakres jej zadań i olbrzymie potrzeby zarówno w sferze społecznej, jak i infrastrukturalnej wielkość budżetu nie pozwala na ich pełną realizację. Uiszczenie opłaty sądowej stanowi poważny wydatek dla wiejskiej gminy z niewielkim budżetem. Dochody gminy na 2012 r. zaplanowano w kwocie [...] zł a wydatki na [...] zł, deficyt w wysokości [...] zł zostanie pokryty nadwyżką z lat ubiegłych i kredytem. Gmina posiada rezerwę na nieprzewidziane wydatki związane z powodzią np. udział w akcji powodziowej, zakup usług w najmie sprzętu itp., jednakże ostateczna decyzja o rozdysponowaniu rezerwy ogólnej może być podjęta po ustąpieniu ryzyka związanego z powodzią tj. wrzesień, październik. Jednocześnie gmina wyjaśniła, że posiada zadłużenie w wysokości [...] zł z tytułu kredytów i pożyczek, które w bieżącym roku wzrośnie do kwoty [...] zł z powodu realizowanych zadań inwestycyjnych. Postanowieniem z 6 lipca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu [...] lipca 2012 r. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw na powołane postanowienie referendarza sądowego. W uzasadnieniu podkreśliła, że skarżąca jest jednostką samorządu terytorialnego, jest więc jednostką odmiennego typu niż np. przedsiębiorstwo i realizuje określone ustawowo zadania publiczne, na które środki otrzymuje przede wszystkim z centralnego budżetu rządowego, a środków tych nie może wydawać i pożytkować na dowolnie wybrane cele, ponieważ ich przeznaczenie jest z góry określone w chwili wpływu pieniędzy na konto gminy. Gmina prowadzi gospodarkę finansową na podstawie budżetu uchwalonego na dany rok z góry i wszelkie środki finansowe, również te zgromadzone na rachunku bankowym, są przypisane do konkretnych, z góry zaplanowanych i określonych w uchwale budżetowej wydatków. Dlatego też, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych uznała fakt, że na rachunku bankowym miała zgromadzone środki w wysokości ponad [...] mln zł. Zwróciła też uwagę, że posiadana przez nią kwota rezerwy może być wydatkowana tylko w związku ze zdarzeniami kryzysowymi, jak np. powódź, pożar lub katastrofa ekologiczna. Za taką sytuację kryzysową spowodowaną zdarzeniem losowym nie można uznać w jej ocenie konieczności uiszczenia opłat sądowych. Nie uzasadnia to zatem wniosku, że skarżąca powinna na ten cel przeznaczać wskazaną części budżetu. Za zasadnością przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawiają zdaniem skarżącej także okoliczności, że rozpoznawana sprawa jest jedną z wielu. Zatem zobowiązanie do uiszczenia wpisu sądowego od tych skarg w sposób istotny wpływa na jej możliwości płatnicze. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Instytucja przyznania prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Analizując wniosek w tym przedmiocie trzeba mieć na względzie z jednej strony sytuację finansową wnioskodawcy i jego możliwości płatnicze, z drugiej natomiast zasadność przeniesienia ciężaru kosztów postępowania na pozostałe podmioty i współobywateli w przypadku pozytywnego orzeczenia. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także stan faktyczny sprawy, uznać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z analizy sytuacji finansowej jednostki wynika, że skarżąca posiada środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości ponad [...] mln zł i zaplanowane dochody na 2012 r. w wysokości [...] zł., deficyt budżetowy ustalono w wysokości [...] zł. Deficyt zostanie pokryty nadwyżką budżetową z lat ubiegłych i kredytem. Wydatki określono na kwotę [...] zł. Rada Gminy utworzyła rezerwę na pokrycie nieprzewidzianych wydatków – której wysokości skarżąca we wniesionym wniosku nie określiła. Tymczasem rezerwa ogólna charakteryzuje się tym, że może być przeznaczona w toku wykonywania budżetu na jakiekolwiek rodzaje wydatków budżetowych. Już choćby z tego powodu za możliwe należy uznać wygospodarowanie przez skarżącą środków na koszty sądowe. Istotnym jest, że uchwalając budżet na 2012 r. organ uchwałodawczy gminy posiadał wiedzę o toczącym się przed Ministrem Finansów postępowaniu w sprawie zwrotu do budżetu państwa nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej i powinien w związku z tym liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowoadministracyjnego w tej sprawie. Nie bez znaczenie pozostaje także fakt posiadania środków na rachunku bankowym. Co istotne, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, iż kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, zaś zgromadzenie środków wielokrotnie przekraczających wysokość wpisu sądowego wyklucza możliwość wypełnienia przesłanek warunkujących jego udzielenie (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Podkreślić należy, iż koszty sądowe jakie strona obowiązana jest ponieść w zainicjowanym własną skargą postępowaniu, nie mogą być traktowane jako "mniej należne" od innych jej zobowiązań. Wpis od skargi wynosi w rozpoznawanej sprawie [...] zł. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że wygospodarowanie środków pieniężnych niezbędnych do kontynuowania postępowania sądowego z jej skargi jest obiektywnie niemożliwe. Dodać warto, że skoro ustawodawca nie przewidział zwolnienia ustawowego dla jednostek samorządu terytorialnego, to ich wnioski o przyznanie prawa pomocy należy rozpoznawać na ogólnych zasadach. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.