VIII SA/Wa 478/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Ewa Pecelt po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2018 r, nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnie zrealizowanej rozbudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy We wniosku o przyznanie prawa pomocy P. K. (dalej: "skarżący") podał, że posiada gospodarstwo rolne o pow. [...]. Dochody jego w związku ze spadkiem opłacalności produkcji nie wystarczają na normalną egzystencję. Ma do spłacenia kredyt z ratą miesięczną w wysokości [...] zł, płaci alimenty w wysokości [...] zł. Jest właścicielem budynku mieszkalnego o pow. [...] m², chlewni, paszarni, garażu oraz dwóch budynków gospodarczych. Pismem z dnia 4 lipca 2018 r. zobowiązano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", do uzupełnienia wniosku, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, poprzez m.in. złożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych, lokat i innych instrumentów finansowych wraz z historią dokonanych na nich operacji za ostatnie trzy miesięcy; wyjaśnienie, czy i w jakiej wysokości skarżący otrzymuje dopłaty (w 2016 i 2017 r.) do posiadanej nieruchomości rolnej i jaki jest miesięczny dochód z gospodarstwa (zaświadczenie z urzędu gminy); złożenie kopii decyzji ustalającej podatek rolny lub łączne zobowiązanie pieniężne dla posiadanych nieruchomości; wskazanie i udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (faktury za energię, gaz, rata kredytu itp.); wskazanie wszystkich rzeczy ruchomych o wartości ponad [...] zł ([...]) np. samochody, maszyny rolnicze itp.; wskazanie wszystkich źródeł uzyskiwania dochodu. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazał, że w marcu rozpoczął działalność gospodarczą z zamiarem prowadzenia usług rolniczych ale był zmuszony w czerwcu sprzedać kombajn zbożowy, a jego gospodarstwo nawiedziła susza i nie ma za co spłacać kredytu. Rocznie otrzymuje płatności obszarowe w wysokości [...] zł. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Podzielić należy stanowisko ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. To z kolei oznacza, że wnioskodawcy powinni poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołują, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. należy wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że skarżący nie wykonał należycie wezwania do uzupełnienia wniosku, w szczególności nie nadesłał wyciągów z rachunku bankowego, na który wpływają jego przychody, czy reguluje swoje zobowiązania. Trudno zatem ocenić jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżący dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków. Należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10 dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności nie posłużyło w dostateczny sposób wykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 4 lipca 2017 r. Uznać w tej sytuacji należy, że skarżący nie wykazał ponad wszelką wątpliwość jakoby nie był w stanie ponieść wydatku w wysokości [...] zł tytułem wpisu od skargi. Mając na uwadze złożone wyjaśnienia stwierdzić należy, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżący nie jest osobą pozbawionymi dochodu, który stanowi jego źródło utrzymania. Jakkolwiek obowiązek spłaty zobowiązań cywilnoprawnych, których raty według wyjaśnień skarżących wynoszą [...] zł ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, to okoliczność ta nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W judykaturze stwierdza się bowiem, że fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów lub pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Poza tym udzielenie stronie kredytu świadczy o posiadaniu przez nią zdolności kredytowej tj. zdolność do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Skoro skarżący spłaca bez przeszkód raty w wysokości [...] zł miesięcznie, to wygospodarowanie kwoty [...] zł nie powinno stanowić dla niego przeszkody ponad miarę. Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Zdaniem Sądu, strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej Skarżącego uznał, że nie przedstawił on wystarczających informacji, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną, a co za tym idzie – nie wykazał, iż całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niego ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Wnioskodawca głównie akcentuje okoliczności wskazujące na pogorszenie jego sytuacji finansowej. Skarżący oświadczył, że źródłem jego utrzymania jest gospodarstwo rolne, z którego dochód z powodu spadku opłacalności produkcji nie wystarcza na normalna egzystencję. Nie posiada przy tym żadnych oszczędności. Jednocześnie oświadcza on, że ponosi miesięczne koszty związane ze spłatą kredytu w wysokości [...] zł, alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie oraz wydatki na bieżące utrzymanie (w tym opłacone 24 kwietnia 2018 r. rachunki za energie elektryczną w wysokości [...] zł). Skarżący nie wyjaśnił przy tym skąd bierze środki na systematyczne pokrywanie nadwyżki wydatków nad uzyskiwanymi dochodami. Powyższe powoduje, że oświadczenie o dochodach złożone przez skarżącego budzi zastrzeżenia, co do jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Niemożliwa jest bowiem sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody, a wnioskodawca nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. Stan taki sprzeczny jest z doświadczeniem życiowym, a co za tym idzie – nie jest wiarygodny. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej kondycji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego w przypadku, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie Skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Z powołanych względów, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji.