VIII SA/Wa 488/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Leszek Kobylski, Protokolant Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego J. B. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Decyzją z dnia [...] marca 2009r. Prezydent Miasta R. działając na podstawie art. 61 i art. 104 w związku z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 62 ust. 2, art. 63, art. 64, art. 106 ust. 3b, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej kpa i Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2006r. w sprawie ustalenia na 2006 rok średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta R. działającą na prawach powiatu, Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta R. z dnia [...] marca 2007r. w sprawie ustalenia na 2007 rok średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta R. działającą na prawach powiatu, 1. ustalił, iż zobowiązanie J.B. z tytułu odpłatności za pobyt matki W.B. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. (zwany dalej DPS) w okresie od dnia [...] stycznia 2006r. do [...] grudnia 2007r. wynosi: za dzień [...] stycznia 2006r. kwotę [...] złotych, w okresie od [...] do [...] lutego 2006r. kwotę [...] złotych, w okresie od [...] marca 2006r. do [...] grudnia 2006r. kwotę [...] złotych miesięcznie, w okresie od [...] stycznia 2007r. do [...] grudnia 2007r. kwotę [...] złotych miesięcznie oraz 2. nałożył na J.B. obowiązek zwrotu łącznej kwoty [...] złotych. Organ I instancji powołując treść przepisu art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wywiódł, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w R. został ustalony na kwotę [...] złotych w 2006r. i kwotę [...] złotych w 2007r. Na podstawie art. 61 powołanej ustawy organ podniósł, iż mieszkaniec domu, jego małżonek, zstępni przed wstępnymi i gmina mają obowiązek ponoszenia opłat związanych z pobytem w domu pomocy społecznej. Zstępny ponosi odpłatność zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W przypadku niewywiązywania się z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez inne osoby, opłaty te zastępczo ponosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Zstępni będący w rodzinie wnoszą opłatę, gdy posiadany dochód na osobę jest wyższy od 250% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61ust. 2 pkt lit b). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Podał, iż przedmiotowa decyzja wydana została po ponownym rozpoznaniu sprawy. Wydana w dniu [...] listopada 2008r. uprzednia decyzja ustalająca zobowiązanie J.B. z tytułu odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej została uchylona w toku postępowania odwoławczego. Matka skarżącego W.B. jest od dnia [...] stycznia 2006r. mieszkanką DPS i ponosi opłatę za pobyt w tej jednostce w wysokości 70% emerytury. Kwota potrącana ze świadczenia emerytalnego nie pokrywa w całości kosztów pobytu W.B. w DPS, pozostałą kwotę zastępczo wnosiła Gmina Miasta R. zaś J.B. nie pokrywał kosztów pobytu matki w DPS. Organ podniósł, iż po raz pierwszy próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z J.B. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. (zwany dalej MOPS) podjął w maju 2005r. występując do MOPS w L. o poinformowanie skarżącego o obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania matki w DPS. J.B. nie przedstawił wówczas dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, złożył tylko pisemne oświadczenie o wysokości dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Organ kilkakrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenia jaki jest dochód J.B., wobec jednak braku współpracy i uchylania się w/w od wskazania dochodu ostatecznie jego wysokość za 2006 i 2007 r. ustalona została na podstawie dokumentów uzyskanych z Urzędu Skarbowego. Z przedstawionych przez Urząd zaświadczeń wynika, iż uzyskany w 2006r. ([...] złotych) i 2007r. ([...] złotych) dochód na osobę w rodzinie uzasadniał ponoszenie odpłatności za pobyt matki w DPS. Organ podał, iż wobec braku współpracy z J.B., w celu wyegzekwowania kwoty należnej z tytułu pobytu matki skarżącego w DPS wystąpił z powództwem do sądu powszechnego. Sąd Rejonowy w L. postanowieniem z dnia [...] maja 2008r. odrzucił pozew MOPS stwierdzając niedopuszczalność drogi sądowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd wskazał na konieczność wydania na podstawie art. 104 i 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej decyzji administracyjnej, określającej wysokość kwoty poniesionych wydatków (wniesionych zastępczo przez gminę) oraz wskazującej osobę zobowiązaną do zwrotu należności. Kierując się wskazówkami zawartymi w uzasadnieniu orzeczenia sądu cywilnego, organ ustalił, iż w okresie od [...] stycznia 2006r. do [...] grudnia 2007r. J.B. prowadził wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwoma synami w wieku [...] i [...] lat. Dochód rodziny w tym okresie stanowił dochód prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, opodatkowanej na zasadach ogólnych. Z zaświadczeń wydanych przez Urząd Skarbowy wynika, iż dochód skarżącego za 2006r. stanowił wartość [...] złotych brutto, po pomniejszeniu o ustawowe obciążenia dochód netto wyniósł [...] złotych. Dochód za 2007r. stanowił wartość [...] złotych brutto, po pomniejszeniu o ustawowe obciążenia dochód netto wyniósł [...] złotych. Tym samym dochód na osobę w rodzinie skarżącego w 2006r. stanowił kwotę [...] złotych, zaś w 2007r. [...] złotych. Organ podał, iż kryterium dochodowe na osobę w rodzinie skarżącego w okresie od [...] stycznia 2006r. do [...] września 2006r. wynosiło kwotę [...] złotych, w okresie od [...] października 2006r. do nadal stanowi wartość [...] złotych. 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosiło w okresie od [...] stycznia 2006r. do [...] września 2006r. kwotę [...] złotych, w okresie od [...] października 2006r. do nadal kwotę [...] złotych. Uznając, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego przekracza kwoty 250 % kryterium dochodowego organ uznał zasadność zobowiązania J.B. do ponoszenia kosztów pobytu matki w DPS i ustalił wysokość opłat z tego tytułu za poszczególne miesiące 2006r. i 2007r. Łączne zobowiązanie skarżącego z tytułu opłat za pobyt matki w DPS w okresie od [...] stycznia 2006r. do [...] grudnia 2007r. organ określił na kwotę [...] złotych. Organ wskazał, że w dniu [...] lutego 2009r. przekazał skarżącemu projekt umowy określającej zasady spłaty należności z tytułu odpłatności za pobyt matki w DPS, pokrytych zastępczo przez Gminę Miasta R. Decyzją z dnia [...] maja 2009r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania J.B. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Podał, iż skarżący już podczas pierwszego wywiadu środowiskowego był poinformowany o obowiązku partycypowania w kosztach pobytu matki w DPS. Za prawidłowe uznał działania podjęte przez organ I instancji mające na celu ustalenie dochodu skarżącego w 2006r. i 2007r., a tym ustalenie, czy spełnia on ustawowe warunki do obciążenia go kosztami pobytu matki w DPS ponoszonymi zastępczo przez Gminę Miasta R. Wskazał, iż wydając zaskarżoną decyzję organ pierwszoinstancyjny, zgodnie z wytycznymi zawartymi w decyzji Kolegium z dnia [...] grudnia 2008r., wezwał zobowiązanego do zawarcia umowy ustalającej odpłatność z tytułu pobytu matki skarżącego w DPS i udowodnił, iż J.B. odmówił zawarcia umowy. Organ odwoławczy uznał, iż negatywna postawa skarżącego w odniesieniu do prowadzonego przez MOPS postępowania, mającego na celu określenie jego sytuacji finansowej i partycypowania w kosztach pobytu matki w DPS oraz niewyrażenie zgody na zawarcie umowy, określającej warunki spłaty zobowiązania uzasadniały wydanie decyzji administracyjnej w trybie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej określającej wysokość poniesionych zastępczo wydatków związanych z pobytem matki J.B. w DPS oraz zobowiązującej do zapłaty tej kwoty. Organ II instancji za nieuzasadniony uznał zarzut odwołania dotyczący wysokich kosztów utrzymania pensjonariuszy w DPS wskazując, iż koszty utrzymania mieszkańców DPS wynikają z Zarządzeń Prezydenta Miasta R, które są aktami prawa miejscowego. W konkluzji Kolegium stwierdziło zasadność wydanego przez Prezydenta Miasta R. rozstrzygnięcia. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego złożył działający przez pełnomocnika J.B., wnioskując o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez rażące zawyżenie kosztów pobytu w DPS, art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, iż obciążenie zstępnych kosztami pobytu osoby bliskiej w DPS może mieć miejsce pomimo niezawarcia umowy, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 103 ust. 2 tej ustawy oraz przepisów postępowania – art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 kpa poprzez przyjęcie, że w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego w tym w szczególności z zasadą praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do prawa czy udzielania przez organ informacji publicznej i prawnej pozostaje niedoinformowanie skarżącego przez organ o kosztach odpłatności za pobyt jego matki w DPS, a następnie żądanie zapłaty ustalonych z tego tytułu kwot. Pełnomocnik skarżącego podał, iż zaskarżona decyzja jest sprzeczna z ogólną zasadą państwa prawnego i podstawowymi zasadami prawa administracyjnego, i z tego względu nie może się ostać. Rozstrzygnięcie to umożliwia bowiem organowi administracji wprowadzanie w błąd innych osób i obciążanie ich rażąco zawyżonymi kosztami pobytu osób bliskich w domu opieki. Na koszty odpłatności za pobyt w domu opieki osoby bliskie, tak jak skarżący, nie mają żadnego wpływu, gdyż ich wysokość jest ustalana w drodze zarządzeń Prezydenta Miasta. Wskazał, iż istota niniejszej sprawy sprowadza się do zaniedbania organu -Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., który nie poinformował skarżącego o współuczestniczeniu przez niego w kosztach utrzymania jego matki w domu pomocy społecznej. Ze skarżącym J.B. nigdy nie zawarto umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 powołanej ustawy kierownik ośrodka pomocy społecznej powinien ustalić w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. Umowa o której mowa w art. 103 ust 2 ustawy jest umową cywilnoprawną, winna być zawarta na piśmie i określać formę, rozmiar świadczonej pomocy oraz okres, na jaki została zawarta (tak: I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej komentarz, Wolters Kluwer, Kraków 2007). Zasady postępowania administracyjnego, jak również inne zasady obowiązujące w polskim prawie, w tym zasady konstytucyjne, wymagają by umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 powołanej ustawy została zawarta przed przyjęciem osoby uprawnionej do domu opieki społecznej. Jasne bowiem jest, iż zobowiązany do ponoszenia w określonym zakresie odpłatności za pobyt osoby bliskiej powinien dokładnie wiedzieć jakie zobowiązania na nim spoczywają. Wspomniana umowa nigdy nie została zawarta ze skarżącym wbrew dyrektywom wiążącym kierownika ośrodka pomocy społecznej. Wobec braku umowy, której zawarcie nakazuje ustawodawca, kierownik ośrodka pomocy społecznej nie może żądać by skarżący ponosił jakikolwiek koszt pobytu Pani W.B. w Domu Pomocy Społecznej. Nie spełnione zostały bowiem wymagane przepisami ustawy przesłanki uzasadniające jego zobowiązanie. Oczywistą kwestią w niniejszej sprawie jest, iż zaniedbanie organu administracji nie może w żadnym wypadku obciążać obywatela. Nadto wskazał, iż ustalony koszt pobytu osoby w domu opieki społecznej jest rażąco wysoki. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Po rozpoznaniu sprawy Sąd stwierdził, iż wydane przez organy obu instancji decyzje są nieprawidłowe, co czyni niezbędnym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy o pomocy społecznej, do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich - przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej; przy czym osoby i gmina określone w pkt. 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ustawy, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 250 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b). W sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Małżonek, wstępni i zstępni, w świetle ustawy o pomocy społecznej, będą zaliczani do rodziny tej osoby, jeżeli wspólnie z nią mieszkają i gospodarują, zaś ich obowiązek ponoszenia opłaty pobytowej powstaje niezależnie od miejsca zamieszkania. Powyższe zobowiązanie oparte jest zatem na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku (por. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Wolters Kluwer 2007 r., s. 237.). Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. Z powyższego wynika, iż wysokość zobowiązania z tytułu odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ustalona jest w umowie zawartej przez wskazane osoby z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby, której opłata dotyczy. Treść powołanego przepisu wyraźnie wskazuje, że ustawodawca przewidział wyłącznie formę umowy cywilnoprawnej do ustalenia wysokości opłaty na pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Świadczy o tym formuła "ustala", co w języku przepisów prawnych wyraża nakaz dokonania takiej właśnie czynności prawotwórczej ze skutkiem wiążącym dla każdej ze stron. Umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2, powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności formę i rozmiar świadczonej pomocy oraz okres, na jaki została zawarta. Stronami umowy są małżonek, określeni zstępni lub wstępni oraz kierownik ośrodka pomocy społecznej lub kierownik powiatowego centrum pomocy rodzinie. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że m.in. zstępni mieszkańca domu pomocy społecznej wnoszą opłatę zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy. Ustalenie przedmiotowej opłaty w drodze umowy jest obligatoryjne, w związku z czym dopóki umowa taka nie zostanie zawarta, dopóty po stronie owego zstępnego nie istnieje wymagalny obowiązek ponoszenia opłaty. Jak wynika z akt sprawy skarżący otrzymał do podpisania umowę dotyczącą określenia zasad ponoszenia odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Umowa opiewa na kwotę wymienioną w decyzji organu I instancji [...] złotych. Skarżącemu przesłano ją z pismem z dnia [...] lutego 2009 roku, a więc po upływie ponad trzech lat od daty umieszczenia jego matki w DPS. W tej dacie matka skarżącego nie była już pensjonariuszem DPS- u. Ponieważ skarżący nie podpisał tej umowy, organ administracji wydał decyzję w sprawie ustalenia zwrotu wydatków wniesionych zastępczo przez Gminę R., mocą której zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty [...] złotych. Organy orzekające w sprawie uznały bowiem, że udokumentowana odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną, uzasadnia wydanie decyzji określającej wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez gminę i zobowiązanie do ich zwrotu osobę, która odmówiła zawarcia umowy, na podstawie przepisów art. 61 ust. 3 i art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Sąd stanowiska tego nie podziela. Zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Z treści powołanej normy wynika, że zgodnie z zasadą subsydiarności, zobowiązania finansowe w ostatniej kolejności spoczywają na gminie. Obowiązki gminy dotyczące opłacania pobytu w placówce mają charakter dwojaki. Po pierwsze, gmina wnosi opłatę, jeżeli nie można tego obowiązku nałożyć na mieszkańca placówki lub osoby mu bliskie. Wówczas gmina ponosi bezzwrotne koszty, które mogą nawet w całości pokrywać opłatę pobytową. Jeżeli w opłacie partycypują inne osoby, to gminę obciąża jedynie kwota, która po dodaniu do pozostałych opłat zrównoważy średni koszt utrzymania mieszkańca. Po drugie, gmina zastępczo ponosi koszty pobytu w domu za osoby, które nie wywiązują się z wykonania umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2. W tym przypadku gminie "przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków". Powołany przepis stanowi materialnoprawną podstawę do dochodzenia przez gminę zwrotu poniesionych wydatków, lecz tylko w sytuacji, gdy osoby, które podpisały umowę nie wywiązują się z jej realizacji. Organy orzekające w sprawie uznały, na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, że wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu poniesionych wydatków wniesionych przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu przepis ten odnosi się do wydatków na określone w formy pomocy (art. 96) oraz o świadczenia nienależnie pobrane, nie może jednak stanowić podstawy prawnej dla decyzji zobowiązującej do zwrotu określonej kwoty wniesionej zastępczo przez gminę za pobyt małżonka lub krewnego w domu pomocy społecznej. Zdaniem Sądu w sytuacji, gdy małżonek lub krewny mieszkańca domu pomocy społecznej odmawia podpisania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, to organ pomocy społecznej winien wystąpić do sądu powszechnego z roszczeniem opartym na przepisie art. 64 kodeksu cywilnego. Powołany przepis zawiera materialnoprawną regulację skutków wyroku sądowego stwierdzającego obowiązek złożenia oświadczenia woli. Przewiduje on, że oświadczenie woli strony zobowiązanej do jego złożenia może być zastąpione orzeczeniem sądu. Prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek strony do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje tylko to oświadczenie. Jeżeli więc oświadczenie to ma stanowić składnik umowy, jaka ma być zawarta pomiędzy stronami, do zawarcia tej umowy konieczne jest złożenie odpowiedniego oświadczenia woli przez drugą stronę z zachowaniem wymaganej formy. (por. J. Jankowski [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. II, pod red. K. Piaseckiego, wyd. 2, Warszawa 2000, s. 1388 i n). Przepis art. 64 kodeksu cywilnego może być zastosowany, gdy osoba zobowiązana do złożenia oznaczonego oświadczenia woli uchyla się od jego złożenia. O uchylaniu się od złożenia wymaganego oświadczenia woli można mówić wtedy, gdy podmiot zobowiązany wyraźnie odmawia jego złożenia albo zachowuje się biernie "milczy", pomimo ciążącego na nim obowiązku złożenia takiego oświadczenia. Orzeczenie w tym przedmiocie Sąd może wydać na żądanie uprawnionej osoby (kierownika ośrodka pomocy społecznej), zainteresowanej dokonaniem określonej czynności prawnej. Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 64 Kodeksu cywilnego nie jest samoistną podstawą dla kreowania obowiązku złożenia oznaczonego oświadczenia woli. Stanowi on jedynie podstawę prawną do realizacji obowiązku, który wynika z innego źródła (por. wyrok SN z dnia 29 stycznia 1999 r., I CKU 86/98, "Prokuratura i Prawo" 1999 r., nr 5, s. 30). Obowiązek złożenia oznaczonego oświadczenia woli może wynikać z czynności prawnej, z ustawy, albo z aktu administracyjnego (por. A. Łuszpak-Zając, Źródła cywilnoprawnego obowiązku zawarcia umowy, [w:] E. Gniewek (red.) O źródłach i elementach stosunku zobowiązaniowego. Księga ku czci prof. A. Kleina, Kraków 2000, s. 195 i n.). W przedmiotowej sprawie obowiązek ten wynika z przepisu art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Niedopuszczalnym jest natomiast wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, określającej wysokość kwoty poniesionych wydatków na świadczenie z pomocy społecznej, tj. wniesionej zastępczo przez gminę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w odniesieniu do osób zobowiązanych na podstawie umowy do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy ich członka rodziny. Udokumentowana odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną, nie uzasadnia wydania decyzji określającej wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez gminę i zobowiązującej do ich zwrotu osobę, która odmówiła zawarcia umowy. Niezależnie od powyższych rozważań Sąd stwierdza, iż kwestia zgody (dobrowolnego oświadczenia woli lub zastępującego je orzeczenia sądu) osoby mającej partycypować w kosztach pobytu w DPS jest drugorzędna. Istotnym dla zobowiązania danej osoby do realizacji zobowiązania jest zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 powołanej ustawy. Niezbędnym jest jednak przedstawienie projektu umowy określającej zasady partycypowania przez zobowiązanego w kosztach w czasie, gdy wydawana jest decyzja o ponoszeniu odpłatności za pobyt w DPS przez mieszkańca tej placówki a więc po wydaniu decyzji o skierowaniu do domu opieki a przed umieszczeniem w DPS – ie. Zobowiązany musi bowiem od początku istnienia zobowiązania znać warunki jego realizacji. W ocenie Sądu niedopuszczalne jest, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, ustalenie zobowiązania z tytułu odpłatności za pobyt w DPS po upływie trzech lat od skierowania danej osoby do domu opieki. Należy też mieć na uwadze, iż podczas pierwszego wywiadu środowiskowego w dniu [...] lutego 2006 roku pracownik MOPS-u wnioskował o nieobciążanie skarżącego obowiązkiem alimentacyjnym. Wobec powyższego Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 powołanej ustawy. ----------------------- 1