VIII SA/Wa 494/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot /sprawozdawca/, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. Ż., K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 rok 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. solidarnie na rzecz skarżących A. Ż., K. G. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1.1. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2012 r., po rozpatrzeniu odwołań A.Ż. i K. G. (dalej: "skarżące"), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "organ odwoławczy" lub "SKO") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta G. (dalej: "organ I instancji" lub "Burmistrz") z [...] lutego 2012 r. Przedmiotem tych decyzji było ustalenie między innymi skarżącym zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2011 r. w kwocie [...] zł. Jako podstawę materialnoprawną decyzji organy wskazały między innymi art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 – 4 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 95, poz. 613 ze zm.; dalej: "PodLokU"). 1.2. Uzasadniając swoją decyzję SKO powołało się na ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji. Organ ten ustalił bowiem, że współwłaścicielami nieruchomości położonej w G., przy ulicy [...] nr [...] (działka o numerze ewidencyjnym [...]), są K. G. (3/8), A. Ż. (3/8), S. Z. O. oraz S. O. (1/4). Osoby te zostały wymienione przez organ I instancji w sentencji jego decyzji wymiarowej z [...] lutego 2012 r. Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika zaś, że obowiązek podatkowy w niniejszej sprawie dotyczy także samoistnych posiadaczy części nieruchomości (czyli E. i G.R. oraz Z. i R. K.), stanowiącej udział we współwłasności. Dodał, że wymiar podatku został dokonany na podstawie danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków według stanu na dzień [...] stycznia 2011 r. oraz dowodu w postaci odpisu z Księgi Wieczystej KW nr [...] prowadzonej dla wskazanej nieruchomości. 1.3. W odwołaniu od tej decyzji skarżące wniosły o jej uchylenie wskazując, że nie zgadzają się z ustaleniami dokonanymi przez organ I instancji, gdyż ich zdaniem E. i G. R. oraz Z. i R. K., nie są posiadaczami samoistnymi nieruchomości, o której mowa w decyzji. 1.4. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji SKO wskazało, że kwestię sporną stanowi okoliczność, w czyim i jakiego rodzaju posiadaniu znajduje się przedmiot opodatkowania. Wyjaśniło, że obowiązek z tytułu podatku od nieruchomości ciąży co do zasady na właścicielu nieruchomości, chyba że przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym. Powołując następnie art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 PodLokU wskazało, że decyzja wymiarowa może być skierowana do posiadacza samoistnego tylko wówczas, gdy w sposób nie budzący wątpliwości zostanie ustalone, że nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym innej osoby niż właściciel. SKO wskazało nadto, że w świetle art. 21 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.; dalej: "p.g.i.k."), podstawą wymiaru zobowiązania podatkowego na 2011 r. są dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Dane te posiadają walor dokumentu urzędowego. Stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone, zgodnie z art. 194 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60; dalej: "Op"). SKO podkreśliło jednocześnie, że w ewidencji tej wykazuje się dane osób i jednostek organizacyjnych, które tymi nieruchomościami władają, zgodnie z przepisami § 10 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454). Organ odwoławczy wyjaśnił także, że w sytuacji, gdy ewidencja ta ujawnia jedynie dane właściciela, to ustalenie, że nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym innej osoby, może być dokonane jedynie w wyniku przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego. Powołując się następnie na wyrok NSA z 15 listopada 1994 r. (sygn. akt SA/Ka 2592/93, Monitor Podatkowy 1995, nr 6, s. 179) SKO dodało, że ewidencja gruntów i budynków z jednej strony stanowi dokument urzędowy, jednak nie korzysta z domniemania prawdziwości ani też z rękojmi wiary publicznej. Wymiaru podatku dokonuje się na podstawie art. 3 PodLokU. Stąd SKO stwierdziło, że w sytuacji powzięcia przez organ podatkowy informacji, że dane z tej ewidencji nie odzwierciedlają stanu faktycznego lub prawnego, wówczas ustalenie podmiotu, na którym ciąży obowiązek z tytułu tego podatku, winno nastąpić na podstawie innych źródeł informacji. Zdaniem SKO, taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, tj. E. i G. R. oraz Z. i R. K. wnieśli o uznanie ich za strony postępowania podatkowego, gdyż są oni posiadaczami samoistnymi. Zdaniem SKO, w wyniku dodatkowo przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że na osobach tych ciąży solidarnie obowiązek z tytułu podatku od przedmiotowej nieruchomości. Współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości w ¼ części, tj. O. S. Z. oraz O. S. ani ich następcy prawni nie byli znani organowi podatkowemu z miejsca pobytu, ani też nie składali informacji w sprawie podatku od nieruchomości. Nie władali nadto tą nieruchomością. Dlatego wymiar podatku został dokonany zgodnie z art. 3 ust. 3 w związku z ust. 4 PodLokU. 2. Z ostatecznym w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodziły się skarżące. Pismem z [...] czerwca 2012 r. wniosły zatem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Autor skargi, występując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, wyraził niezadowolenie z decyzji organu I instancji, która w jego ocenie narusza prawo, jako że jej podstawę stanowią wadliwe ustalenia faktyczne dokonane przez organy. Zakwestionował nadanie statusu posiadaczy samoistnych E. i G. R. oraz Z. i R. K.. Dodatkowo wyjaśnił, że sporna nieruchomość stanowi własność w częściach ułamkowych. Brak jest wyodrębnienia własności lokali. Współwłasność w częściach ułamkowych oznaczona została na zasadzie współwłasności w udziałach. W toku postępowania wadliwie uznano, że wskazane osoby zajmując trzy lokale ze wskazanej, niewydzielonej prawnie nieruchomości, zajęły sporny udział (1/4), o który toczą się postępowania o zasiedzenie. Uznanie osób, które nie posiadają tytułu własności nieruchomości za jej samoistnych posiadaczy, bez dokonania rozróżnienia, do kogo należą poszczególne lokale, stanowi naruszenie zasady ochrony prawa własności, gdyż nie można być posiadaczem samoistnym nieokreślonej bliżej części nieruchomości. 3. Odpowiadając na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Zdaniem SKO, zasadnie E. i G. R. oraz Z. i R. K. zostali uznani za samoistnych współposiadaczy spornej nieruchomości, gdyż po ich stronie wystąpił zarówno element fizyczny (corpus), gdyż osoby te faktycznie władają rzeczą (nieruchomością), jak i element psychiczny (animus), gdyż osoby te wykazują zamiar władania tą nieruchomością "dla siebie". Takie stanowisko znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. 4. W załączeniu do pisma procesowego z [...] grudnia 2012 r., G. R. przedstawił kopię postanowień: Sądu Rejonowego w G. z [...] marca 2011 r. i Sądu Okręgowego w R. z [...] lipca 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn od tych, które zostały podniesione w jej treści. 5.1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "u.p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 5.2. Organy orzekające w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości przyjęły, że obowiązek podatkowy ciąży solidarnie wraz ze skarżącymi także na posiadaczach samoistnych przedmiotowej nieruchomości, czyli na E. i G. R. oraz Z. i R. K.. W toku postępowania osoby te wniosły bowiem o uznanie ich za strony wszelkich postępowań, w tym podatkowych, wskazując status samoistnych posiadaczy przedmiotowej nieruchomości. Organ I instancji wymiaru podatku dokonał na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków, wskazując w sentencji swojej decyzji współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości w częściach ułamkowych, czyli skarżące oraz S. Z. O. i S. O. (1/4 udziałów). Zdaniem skarżących, E. i G. R. oraz Z. i R. K. nie są posiadaczami samoistnymi przedmiotowej nieruchomości, na której brak jest wyodrębnionych lokali. Autor skargi podniósł, że nie można być posiadaczem samoistnym bliżej nieokreślonej części nieruchomości. 5.3. Ramy prawne. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 – 2 PodLokU, podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące: właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3 (pkt 1), a także posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych (pkt 2). Jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym (art. 3 ust. 3 ). W świetle z art. 3 ust. 4 PodLokU, jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 5. Zgodnie z art. 3 ust. 5 PodLokU, jeżeli wyodrębniono własność lokali, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości od gruntu oraz części budynku stanowiących współwłasność ciąży na właścicielach lokali w zakresie odpowiadającym częściom ułamkowym wynikającym ze stosunku powierzchni użytkowej lokalu do powierzchni użytkowej całego budynku. 6.1. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja, zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, czyli art. 122, art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Spełnione zostały zatem przesłanki do wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. Organ I instancji wydając decyzję wymiarową nie określił bowiem precyzyjnie podmiotów, do których została ta decyzja skierowana. Nie wskazał wystarczająco precyzyjnie, które osoby fizyczne uważa za podatników podatku od nieruchomości solidarnie odpowiedzialnych za zobowiązanie w tym podatku. W sentencji swojej decyzji wskazał jako współwłaścicieli nieruchomości osoby, które według organu prawdopodobnie nie żyją. Nie wskazał zaś w sentencji swojej decyzji samoistnych posiadaczy nieruchomości, których uznał za podatników. Tych uchybień nie dostrzegł organ odwoławczy, który także nie wskazał w sentencji swojej decyzji osób, które uważa za podatników. Uchybienia te mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż decyzję wymiarową należy wydać dla podatników odpowiedzialnych solidarnie za zobowiązanie w podatku od nieruchomości. Za niedopuszczalne uznać zaś należy występowanie jakichkolwiek wątpliwości co do kręgu osób, do których kierowana jest decyzja wymiarowa, bądź też kto jest stroną postępowania podatkowego. Tym bardziej, gdy decyzja kierowana jest do nieżyjących osób lub (i) za strony organ uznaje osoby nieżyjące, wobec których nie można prowadzić postępowania podatkowego. Dodatkowo wskazać należy, że organy nie wyjaśniły, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej uważają, że podatnikiem podatku od nieruchomości może być osoba władająca lokalem, jeżeli lokal ten nie został wyodrębniony. W tym zakresie brak jest nadto stosownych ustaleń faktycznych. Organy nie wskazują precyzyjnie, czy podstawę prawną decyzji wymiarowej stanowi art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 PodLokU, czy też ust. 4, który to przepis zawiera istotne w realiach niniejszej sprawy zastrzeżenie dotyczące ust. 5. Podkreślić należy, że w świetle art. 21 p.g.k., dane z ewidencji gruntów i budynków mają walor dokumentu urzędowego, zgodnie z przepisami art. 194 Op, ale tylko co do podstawy wymiaru podatków. Nie mają zaś tego waloru w zakresie danych osobowych podatników, kwestii własnościowych i użytkowania lub (i) posiadania. Charakteru wiążącego dla organów podatkowych nie mają bowiem przepisy § 10 rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r. Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa (Dz. U. Nr 38, poz. 454). 6.2. Uchybień powyższych, dotyczących nieprecyzyjnie określonego kręgu podatników podatku od nieruchomości, nie dostrzegły także skarżące. Dlatego Sąd uznał za przedwczesne wiążące odnoszenie się do tych zarzutów skargi, które mogą być rozpatrywane dopiero wówczas, gdy organ podatkowy prawidłowo ustali krąg podatników odpowiedzialnych solidarnie za zobowiązanie w podatku od nieruchomości na 2011 r. 7. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji obowiązany będzie zatem ustalić w pierwszej kolejności krąg osób, które uważa za strony w niniejszej sprawie, wobec których możliwe jest prowadzenie postępowania podatkowego. W drugiej kolejności obowiązany będzie precyzyjnie wskazać podstawę materialnoprawną nałożenia na poszczególne osoby zobowiązania w podatku od nieruchomości. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art. 135 oraz art. 152 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 u.p.p.s.a., zaliczając do nich uiszczony solidarnie przez skarżące wpis od skargi (100 zł).